Lễ hội Dua Tpeng: Giữ hồn di sản Khmer tại Đồng Nai

Ngày 22/3, tại Bàu K Poch (ấp Sóc Lớn, xã Lộc Hưng, tỉnh Đồng Nai), lễ hội Dua Tpeng, hay còn gọi là lễ hội Phá Bàu, diễn ra trong không khí sôi nổi, thu hút đông đảo người dân địa phương và các vùng lân cận tham gia.

Không chỉ là một sự kiện văn hóa cộng đồng, lễ hội còn là nét sinh hoạt truyền thống mang đậm bản sắc của đồng bào Khmer tại xã Lộc Hưng nói riêng và tỉnh Đồng Nai nói chung. Trong ký ức của nhiều bậc cao niên, Dua Tpeng luôn giữ vị trí đặc biệt, gắn bó mật thiết với đời sống tinh thần của cộng đồng.

Nghi lễ gắn với môi trường tự nhiên

Lễ hội Dua Tpeng phản ánh rõ nét cách ứng xử của con người với môi trường tự nhiên, thể hiện qua hoạt động đánh bắt thủy sản truyền thống tại các bàu nước. Đây không chỉ là dịp khai thác sản vật, mà còn là thời điểm để người dân vui chơi, giao lưu và thắt chặt tình đoàn kết sau những ngày lao động vất vả.

Ông Nguyễn Hữu Thương, Trưởng ban tổ chức lễ hội Phá Bàu, Phó Chủ tịch Ủy ban Nhân dân xã Lộc Hưng cho biết: “Lễ hội Dua Tpeng của người Khmer được hình thành từ lâu đời, được người dân gìn giữ và thực hành thường xuyên nhằm đáp ứng nhu cầu hưởng thụ văn hóa cộng đồng”.

Trong nhiều năm qua, người dân địa phương luôn nêu cao ý thức bảo tồn những giá trị nguyên bản của lễ hội thông qua việc duy trì nghiêm túc các nghi thức và trò chơi dân gian truyền thống. Chính những nỗ lực đó đã góp phần quan trọng để lễ hội được Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch đưa vào Danh mục di sản văn hóa phi vật thể quốc gia năm 2019.

Gìn giữ di sản từ cộng đồng

Để di sản được bảo tồn bền vững, ông Nguyễn Hữu Thương nhấn mạnh vai trò của cộng đồng, đặc biệt là đồng bào Khmer tại địa phương, trong việc gìn giữ và phát huy giá trị lễ hội.

Người dân được khuyến khích giữ gìn những nét truyền thống lâu đời, đồng thời tiếp thu có chọn lọc các yếu tố mới phù hợp với chủ trương của Đảng, Nhà nước và bản sắc văn hóa của cộng đồng, tránh làm biến đổi hay mai một giá trị nguyên gốc.

Trước đây, lễ hội Dua Tpeng vốn được tổ chức tại xã Lộc Khánh (nay thuộc xã Lộc Hưng), mang tính tự phát với quy mô nhỏ, chủ yếu trong phạm vi cộng đồng. Tuy nhiên, từ khi được Nhà nước quan tâm, hỗ trợ kinh phí khôi phục, lễ hội đã được tổ chức bài bản hơn và duy trì đều đặn vào tháng Ba hằng năm.

Thông qua việc tổ chức lễ hội, chính quyền địa phương kỳ vọng nâng cao nhận thức và trách nhiệm của các cấp, các ngành và nhân dân trong công tác bảo tồn di sản. Đây cũng là dịp để các nghệ nhân, già làng và người có uy tín giao lưu, trao đổi kinh nghiệm, tiếp tục phát huy vai trò “giữ lửa” văn hóa trong cộng đồng.

Không gian lễ hội rộn ràng sắc màu

Trong phần hội, không gian Bàu K Poch trở nên sôi động với nhiều hoạt động mang đậm tính cộng đồng. Các trò chơi dân gian như đi cà kheo, bịt mắt đập niêu, Lec Com Seng (giấu khăn) thu hút sự tham gia hào hứng của người dân ở nhiều lứa tuổi.

Song song đó là các hoạt động chế biến ẩm thực truyền thống ngay tại chỗ như nướng cá, chuẩn bị bếp, tạo nên không khí gần gũi, đậm đà bản sắc.

Đặc biệt, khi cư dân xuống bàu bắt cá, trên bờ, tiếng nhạc ngũ âm cùng những điệu múa dân gian uyển chuyển vang lên liên tục, góp phần cổ vũ, tạo nên không khí lễ hội sôi động.

Theo già làng Lâm Đin, Dua Tpeng không đơn thuần là hoạt động bắt cá, mà còn là nghi thức mang ý nghĩa tâm linh sâu sắc, nhằm tạ ơn thần linh đã ban cho nguồn nước dồi dào, tôm cá đầy bàu, đồng thời cầu mong một mùa vụ mới mưa thuận gió hòa, cuộc sống ấm no cho người dân trong sóc.

Lễ hội Dua Tpeng tại xã Lộc Hưng không chỉ là ngày hội văn hóa rực rỡ, mà còn là minh chứng cho sự tiếp nối và phát huy giá trị di sản trong đời sống hiện đại, góp phần khẳng định vị thế của văn hóa Khmer trong dòng chảy đa dạng của văn hóa tỉnh Đồng Nai.

(theo Vietnam+)