Lấy năng suất làm nền tảng cho chiến lược phát triển quốc gia

Theo TS. Nguyễn Tùng Lâm, Viện trưởng Viện Năng suất Việt Nam (Ủy ban Tiêu chuẩn Đo lường Chất lượng Quốc gia, Bộ Khoa học và Công nghệ), động lực quan trọng nhất của tăng trưởng phải đến từ khu vực doanh nghiệp. Khi doanh nghiệp tạo ra nhiều giá trị hơn trên cùng một đơn vị nguồn lực, đóng góp cho nền kinh tế sẽ gia tăng tương ứng. Vì vậy, năng suất chính là thước đo hiệu quả của chiến lược tăng trưởng.

Ông nhấn mạnh, để đạt mục tiêu này, doanh nghiệp cần mở rộng ứng dụng các mô hình quản trị tiên tiến, đồng thời chú trọng đào tạo đội ngũ chuyên gia năng suất - quản trị nhằm duy trì kết quả cải tiến lâu dài. Năng suất không chỉ là câu chuyện của máy móc hay công nghệ, mà trước hết là câu chuyện của con người, của hệ thống quản trị và văn hóa tổ chức.

Kinh nghiệm quốc tế

Kinh nghiệm quốc tế cho thấy, các quốc gia thành công trong phong trào năng suất đều xây dựng chiến lược phù hợp bối cảnh riêng. Tại Nhật Bản, phong trào năng suất quốc gia do khu vực tư nhân dẫn dắt, khuyến khích sự tham gia toàn diện của người lao động. Các nhóm công tác ba bên giữa doanh nghiệp - nhà nước - học viện được hình thành nhằm điều chỉnh công nghệ nhập khẩu cho phù hợp với điều kiện trong nước, tạo nền tảng cho quá trình công nghiệp hóa bền vững.

Trong khi đó, Singapore lựa chọn mô hình chính phủ kiến tạo. Phong trào năng suất được cố Thủ tướng Lý Quang Diệu khởi xướng từ thập niên 1980, bắt đầu bằng nâng cao nhận thức, sau đó chuyển sang hành động và cuối cùng là giai đoạn “sở hữu”, khi năng suất trở thành một phần của văn hóa nghề nghiệp. Chính phủ thiết lập cơ chế giám sát, điều phối tập trung và củng cố tổ chức năng suất quốc gia để thực hiện đào tạo, tư vấn và nghiên cứu.

Ảnh minh họa

Điểm chung của hai mô hình là coi năng suất không chỉ là mục tiêu kỹ thuật, mà là phong trào xã hội lan tỏa từ cấp quốc gia đến từng doanh nghiệp và người lao động.

Xu hướng năng suất thế hệ mới

Việt Nam đang từng bước tiếp cận cách tiếp cận này thông qua các chương trình quốc gia về năng suất chất lượng. Trong Tầm nhìn 2030 của Tổ chức Năng suất châu Á (APO), năng suất thế hệ mới được xác định dựa trên ba trụ cột: năng suất xanh, chuyển đổi số và đổi mới - khởi nghiệp. Là thành viên của APO từ năm 1996, Việt Nam được khuyến nghị phát triển theo hướng tích hợp cả ba yếu tố này.

Thực tế, nhiều doanh nghiệp đã chủ động áp dụng các công cụ quản trị hiện đại như 5S, Kaizen, Lean, Six Sigma, ISO hay Balanced Scorecard nhằm tối ưu vận hành. Trong ngành sữa, Vinamilk là một điển hình về ứng dụng công cụ cải tiến. Doanh nghiệp triển khai Lean kết hợp tự động hóa tại hệ thống nhà máy, áp dụng tiêu chuẩn ISO và quản trị hiệu suất theo KPI. Nhờ chuẩn hóa quy trình và số hóa dữ liệu sản xuất, năng suất lao động được cải thiện đáng kể, tỷ lệ hao hụt nguyên liệu giảm, thời gian giao hàng rút ngắn, đồng thời chất lượng sản phẩm duy trì đồng đều trên quy mô lớn.

Ở lĩnh vực vật liệu xây dựng, Nhựa Bình Minh cũng triển khai 5S và Kaizen tại nhà máy sản xuất ống nhựa, đồng thời đầu tư tự động hóa dây chuyền và áp dụng hệ thống quản lý chất lượng theo tiêu chuẩn quốc tế. Việc cải tiến bố trí mặt bằng, chuẩn hóa thao tác và kiểm soát chất lượng theo thời gian thực đã giúp giảm tỷ lệ phế phẩm, rút ngắn chu kỳ sản xuất và nâng cao năng suất lao động, qua đó mở rộng thị phần trong nước và xuất khẩu.

Những ví dụ này cho thấy, khi cải tiến được duy trì một cách hệ thống, năng suất không chỉ gia tăng về lượng mà còn chuyển hóa thành lợi thế cạnh tranh bền vững.

Năm định hướng hành động

Để biến năng suất thành động lực phát triển dài hạn, các chuyên gia đề xuất năm nhóm giải pháp trọng tâm.

Thứ nhất, Nhà nước giữ vai trò kiến tạo và dẫn dắt, trong khi doanh nghiệp là trung tâm của quá trình cải tiến. Cơ chế phối hợp giữa Nhà nước - doanh nghiệp - viện nghiên cứu cần được thiết kế hiệu quả, thực chất.

Thứ hai, ưu tiên đầu tư cho R&D và công nghệ thông qua tăng chi ngân sách, mở rộng ưu đãi thuế và phát triển quỹ đầu tư mạo hiểm, qua đó khuyến khích doanh nghiệp đổi mới sáng tạo.

Thứ ba, nâng cao chất lượng nguồn nhân lực bằng cải cách giáo dục nghề nghiệp, đào tạo kỹ năng số và chuẩn hóa đội ngũ chuyên gia năng suất theo chuẩn quốc tế.

Thứ tư, xây dựng hệ sinh thái đổi mới sáng tạo với các trung tâm vùng, vườn ươm doanh nghiệp và liên kết quốc tế để hỗ trợ doanh nghiệp nhỏ và vừa tiếp cận công nghệ mới.

Cuối cùng, hình thành văn hóa năng suất và cải tiến liên tục trong toàn xã hội. Khi tinh thần sáng tạo được khuyến khích và cải tiến trở thành thói quen tổ chức, năng suất sẽ không còn là mục tiêu ngắn hạn mà trở thành giá trị cốt lõi của nền kinh tế.

Các chuyên gia nhấn mạnh, trong giai đoạn phát triển mới, năng suất chính là thước đo thực chất của hiệu quả chiến lược quốc gia. Khi doanh nghiệp nâng cao năng suất một cách bền vững, tăng trưởng kinh tế sẽ không chỉ đạt về số lượng mà còn vững chắc về chất lượng.

Mai Anh