Lấp khoảng trống giám sát sau vụ 300 tấn thịt lợn bệnh tuồn vào trường học

'Có thể gọi đây là vụ đại án về an toàn thực phẩm'

Mới đây, Công an TP Hà Nội đã phát hiện đường dây giết mổ và tiêu thụ 3.600 con lợn mắc dịch tả châu Phi, tương đương 300 tấn. Trong chuỗi này, Công ty TNHH Thực phẩm Cường Phát được xác định là đầu mối tiêu thụ và phân phối, cung cấp thịt ra thị trường cho người dân và các bếp ăn của 26 trường tiểu học và rất nhiều trường mầm non tư thục trên địa bàn TP Hà Nội và các tỉnh lân cận.

TS.LS. Đặng Văn Cường, Trưởng văn phòng Luật sư Chính Pháp, Đoàn Luật sư TP Hà Nội nhận định đây là đường dây phạm tội có tổ chức, vi phạm quy định về an toàn thực phẩm, số lượng thực phẩm mang mầm dịch bệnh được tiêu thụ ra thị trường rất lớn, tới 300 tấn thịt lợn, đe dọa đến sức khỏe của rất nhiều người dân, đặc biệt là trong đó có trẻ em tại các cơ sở giáo dục. Là đường dây khép kín từ thu mua, giết mổ, hợp pháp hóa sản phẩm, rồi tiêu thụ ở nhiều nơi, có sự tiếp tay giúp sức của cán bộ thú y.

Cần lấp khoảng trống giám sát bữa ăn học đường sau vụ thịt lợn bẩn tuồn vào trường học. Ảnh minh họa

"Hành vi của các đối tượng này không chỉ vi phạm phạm đạo đức xã hội, đạo đức kinh doanh mà còn là hành vi là rất coi thường pháp luật, coi thường sức khỏe tính mạng của người tiêu dùng, vì hám lợi mà các đối tượng sẵn sàng cấu kết với nhau để đưa ra thị trường những thực phẩm mang mầm bệnh đáng ra phải bị tiêu hủy", TS.LS. Đặng Văn Cường nhận định.

Theo quy định của pháp luật thì động vật nhiễm dịch bệnh trong đó có (bệnh dịch tai xanh) ở lợn phải bị tiêu hủy, không được phép bán ra thị trường. Các doanh nghiệp, tổ chức, cá nhân biết là động vật mắc bệnh dịch nhưng không khai báo, không thực hiện việc tiêu hủy theo quy định mà lại bán ra thị trường thì sẽ bị xử lý hình sự về tội vi phạm quy định về an toàn thực phẩm. Các cán bộ có liên quan cấp giấy tờ giả, nhận tiền của cá nhân doanh nghiệp sẽ bị xử lý hình sự về các tội phạm liên quan đến chức vụ theo quy định của bộ luật hình sự.

Đây là những tội danh về tham nhũng và chức vụ đối với những người có chức vụ quyền hạn nhưng đã bắt tay cấu kết với doanh nghiệp để đưa lợn bệnh ra thị trường. Hành vi này không chỉ vi phạm nghiêm trọng đạo đức công vụ mà còn vi phạm pháp luật, ảnh hưởng đến công tác quản lý hành chính của nhà nước, ảnh hưởng đến tính liêm chính trong thi hành công vụ, làm giảm giảm sút uy tín của nhân dân đối với chính quyền nên hình phạt đối với những người có chức vụ quyền hạn sẽ rất nghiêm khắc.

Trong vụ án này, cơ quan điều tra đang khởi tố về nhiều tội danh trong đó có Tội vi phạm quy định về an toàn thực phẩm, Tội lạm dụng chức vụ, quyền hạn chiếm đoạt tài sản và Tội giả mạo trong công tác. Quá trình điều tra vụ án, cơ quan điều tra sẽ tiếp tục làm rõ hành vi vi phạm pháp luật khác của các bị can, trách nhiệm của các tổ chức cá nhân khác có liên quan để xử lý theo quy định của pháp luật.

TS.LS. Đặng Văn Cường, Trưởng văn phòng Luật sư Chính Pháp, Đoàn Luật sư TP Hà Nội.

Việc quản lý an toàn thực phẩm là trách nhiệm của cơ quan chức năng, ngoài ra các đơn vị, cơ quan, tổ chức sử dụng thực phẩm cũng cần tăng cường quản lý nội bộ, cơ chế giám sát để tránh việc mua phải thực phẩm không đảm bảo vệ sinh, an toàn, gây ngộ độc hoặc ảnh hưởng đến sức khỏe của người sử dụng. Đặc biệt là đối với môi trường học đường, việc kiểm soát thực phẩm đầu vào, quá trình bảo quản, sơ chế, chế biến đến bàn ăn là 1 quy trình cần có sự quản lý chặt chẽ của cơ quan chức năng và của trường học.

Việc lựa chọn đối tác cung cấp thực phẩm phải cung cấp bữa ăn thì cũng phải dựa trên các tiêu chí, tiêu chuẩn khắt khe, có sự kiểm tra thường xuyên và có sự giám sát của đại diện nhà trường, của hội cha mẹ học sinh để kịp thời phát hiện ra các hành vi vi phạm về an toàn thực phẩm, bảo vệ sức khỏe của thầy cô cũng như của các em học sinh.

Đặc điểm của học sinh là chưa phát triển đầy đủ về thể chất, sức đề kháng, sức khỏe chưa đảm bảo như người trưởng thành nên dễ ngộ độc thực phẩm, thực phẩm không đảm bảo chất lượng sẽ ảnh hưởng trực tiếp đến sức khỏe, sự phát triển thể chất. Học sinh cũng chưa đủ kiến thức,kỹ năng phải kinh nghiệm để tự bảo vệ mình nên nâng cao trách nhiệm của nhà trường, của hội cha mẹ học sinh và của cơ quan chức năng trong việc bảo vệ an toàn thực phẩm đối với học sinh là cần thiết.

Đối với các cơ sở giáo dục mà tổ chức bữa ăn thì việc quản lý và kiểm soát tốt hơn, vấn đề còn lại là thực phẩm đầu vào và quy trình sơ chế, bảo quản và chế biến đảm bảo an toàn. Còn trường hợp nhà trường thuê đơn vị bên ngoài cung cấp bữa ăn cho học sinh thì cần phải lựa chọn đơn vị có uy tín, có sự kiểm tra giám sát thường xuyên, Lưu mẫu theo đúng quy định, nếu phát hiện ra cơ sở cung cấp bữa ăn sử dụng thực phẩm bẩn hoặc có những nghi vấn thì cần phải dừng việc cung cấp bữa ăn để có những thủ tục làm rõ, xử lý theo quy định pháp luật. Trường hợp phát hiện ra hành vi vi phạm thì sẽ có thể đình chỉ hợp đồng và báo sự việc với cơ quan chức năng

Trong việc cung cấp thực phẩm cho trường học thì quá trình kiểm tra thực phẩm đầu vào, giám sát chất lượng bữa ăn là rất quan trọng. Nếu cơ sở giáo dục mà có thác cho đơn vị thứ 3 hoặc thiếu việc kiểm tra giám sát thì vấn đề ngộ độc thực phẩm hoàn toàn có thể xảy ra. Ngoài ra nếu có sự bắt tay cấu kết giữa các cán bộ của nhà trường với đơn vị cung cấp thực phẩm hoặc cung cấp bữa ăn để tuồn thực phẩm bán vào trường học thì hành vi này là rất đáng lên án và cần phải đưa ra pháp luật để xử lý.

Lấp khoảng trống giám sát bữa ăn học đường bằng cách nào?

TS.LS. Đặng Văn Cường nhận định, vụ việc Công ty TNHH Thực phẩm Cường Phát tuồn 300 tấn thịt lợn bệnh vào các bếp ăn trường học trên địa bàn TP Hà Nội phơi bày rõ thực tế: Chúng ta không thiếu các quy trình, hướng dẫn lựa chọn đơn vị cung cấp thực phẩm, nguyên liệu và suất ăn bán trú, nhưng lại thiếu cơ chế giám sát một cách hiệu quả việc thực hiện các quy trình này, đặc biệt là chất lượng bữa ăn.

Trên giấy tờ, hệ thống quy định về an toàn thực phẩm (ATTP) trong trường học không hề thiếu. Từ quy định lựa chọn nhà cung cấp, hợp đồng cung ứng, điều kiện vệ sinh, kiểm định chất lượng cho đến quy trình lưu mẫu thức ăn, kiểm tra định kỳ, tất cả đều đã được ban hành khá đầy đủ.

Thế nhưng, nhiều vụ việc liên quan đến bữa ăn bán trú của học sinh tại Hà Nội vẫn liên tiếp xảy ra, khiến dư luận xôn xao, phụ huynh lo lắng, mất niềm tin. Trước khi xảy ra vụ việc Công ty TNHH Thực phẩm Cường Phát tiêu thụ khoảng 3.600 con lợn bệnh (tương đương gần 300 tấn thịt), trên địa bàn TP Hà Nội còn xảy ra một số vụ như: Phụ huynh học sinh Trường Tiểu học Cự Khê, xã Bình Minh phát hiện trứng cút có mùi bất thường vào giữa tháng 10/2025. Cách đó ít ngày, phụ huynh học sinh bất ngờ kiểm tra bếp ăn của Trường Tiểu học Chu Minh, xã Quảng Oai và phát hiện lượng lớn cá rô phi phi lê có dấu hiệu ôi thiu, nhớt, bốc mùi, được đựng trong chậu nhựa...

Sau vụ việc do Công ty TNHH Thực phẩm Cường Phát gây ra, các địa phương ở Hà Nội được yêu cầu tổ chức rà soát, đánh giá lại toàn bộ cơ sở cung cấp thực phẩm, nguyên liệu, suất ăn bán trú; đối chiếu hồ sơ pháp lý, điều kiện ATTP, năng lực cung ứng, điều kiện vận chuyển, khả năng truy xuất nguồn gốc và việc chấp hành quy định để kịp thời chấn chỉnh, thay thế hoặc kiến nghị xử lý đối với đơn vị không bảo đảm yêu cầu. Các trường học cũng phải niêm yết công khai thực đơn, định lượng, năng lượng khẩu phần, danh sách nhà cung cấp và nguồn gốc thực phẩm; kiện toàn ban quản lý bữa ăn bán trú và tổ tự giám sát với sự tham gia của cha mẹ học sinh nhằm tăng cường giám sát độc lập...

Những động thái của TP Hà Nội là cần thiết, nhằm thiết lập, chấn chỉnh lại công tác bảo đảm chất lượng bữa ăn bán trú cho học sinh. Nhưng thực tế cho thấy, các quy trình, quy định dù có chặt chẽ đến đâu mà thiếu cơ chế giám sát liên tục, toàn diện, nhất là giám sát thực tế chứ không phải trên hồ sơ pháp lý, giấy tờ chứng nhận thì rất khó đem lại hiệu quả thực chất, bền vững.

Mặt khác, thành phố cũng không thể nào bố trí đủ nhân lực theo dõi, giám sát ở tất cả các khâu. Vì vậy, nếu không thay đổi cơ chế giám sát, khuyến khích sự vào cuộc của toàn xã hội, nhất là phụ huynh và học sinh thì những vụ việc mất ATTP khác hoàn toàn có thể tái diễn, dưới những hình thức tinh vi hơn. Và khi đó, cái giá phải trả sẽ rất đắt.

"Là người có con đang theo học trên địa bàn TP Hà Nội, như mọi phụ huynh khác, tôi cũng cảm thấy bất an và lo lắng trước liên tiếp những thông tin về thực phẩm thời gian vừa qua. Một bữa ăn học đường không chỉ là dinh dưỡng mà còn là niềm tin của phụ huynh gửi gắm vào nhà trường và hệ thống quản lý.

Vì thế, tôi mong rằng, không riêng TP Hà Nội mà các địa phương trong cả nước cần xây dựng cơ chế giám sát thực chất, khuyến khích hàng trăm, hàng nghìn "con mắt" cùng theo dõi, khiến cho các đối tượng sản xuất, buôn bán thực phẩm bẩn không thể và không dám làm liều, làm ẩu", TS.LS. Đặng Văn Cường nói.

Theo đó, cơ chế giám sát này cần bảo đảm:

Thứ nhất, cơ chế đó cần chuyển từ kiểm tra định kỳ sang giám sát liên tục dựa trên rủi ro, bảo đảm các đơn vị cung cấp thực phẩm cho trường học phải nằm trong diện giám sát đặc biệt, với tần suất kiểm tra cao hơn.

Thứ hai, cần thiết lập hệ thống kênh tiếp nhận ý kiến của phụ huynh, học sinh và bảo đảm mọi phản ánh, thắc mắc về chất lượng bữa ăn đều được tôn trọng, giữ kín thông tin, được xác minh, phản hồi đầy đủ, kịp thời. Trường hợp xác minh thông tin phản ánh là đúng, cần công khai rộng rãi, xem xét chấm dứt ngay hợp đồng và thông báo, phối hợp với chính quyền địa phương, cơ quan chức năng có thẩm quyền để điều tra, xử lý theo quy định của pháp luật.

Thứ ba là áp dụng công nghệ trong truy xuất nguồn gốc. Mỗi lô thực phẩm phải có mã truy xuất rõ ràng, kết nối dữ liệu từ khâu chăn nuôi đến tiêu thụ. Đồng thời, khuyến khích, tạo điều kiện để phụ huynh tham gia giám sát sâu hơn, giám sát đột xuất từ khâu tiếp nhận thực phẩm đến quy trình chế biến và chia suất ăn.

Thứ tư, tăng cường trách nhiệm của nhà trường. Không thể chỉ dựa vào hồ sơ và cam kết của doanh nghiệp. Bộ phận giám sát bếp ăn cần được đào tạo bài bản, có công cụ kiểm tra thực tế. Ngoài ra, danh sách nhà cung cấp, kết quả kiểm tra, nguồn gốc thực phẩm cần được công khai để phụ huynh giám sát.

Vụ việc này cho thấy việc quản lý hành chính, đảm bảo an toàn thực phẩm chỉ dựa vào các quy định pháp luật cơ bản và đặt niềm tin vào đạo đức cán bộ thôi là chưa đủ. Cần phải tăng cường cơ chế giám sát để kịp thời phát hiện ra những hành vi vi phạm, buông lỏng, thậm chí tiếp tay cho hành vi vi phạm quy định về an toàn thực phẩm. Cần tăng cường trách nhiệm của cơ sở y tế địa phương để kịp thời phát hiện ra các dịch bệnh trong chăn nuôi, xử lý nghiêm các trang trại chăn nuôi khi không thông báo kịp thời dịch bệnh, bán vật nuôi mắc bệnh dịch ra thị trường. Đồng thời tăng cường kiểm soát các đơn vị giết mổ gia súc, giám sát hoạt động kiểm dịch của cơ quan chức năng để tránh nhiệm vụ việc tương tự có thể xảy ra.

Tô Hội