Làng nghề Việt sẽ bán gì cho thế giới?

"Festival Bảo tồn và Phát triển làng nghề toàn cầu lần thứ nhất năm 2026" dự kiến diễn ra từ ngày 13-16.11 tại Hoàng thành Thăng Long (Hà Nội)

Từ món đồ của làng nghề đến sản phẩm của thị trường

Festival Bảo tồn và Phát triển làng nghề toàn cầu lần thứ nhất năm 2026 dự kiến diễn ra từ ngày 13-16.11 tại Hà Nội, với khoảng 200 đại biểu quốc tế đến từ 40-50 quốc gia, vùng lãnh thổ.

Theo kế hoạch, không gian Festival rộng khoảng 10.000m², dành cho trưng bày, trình diễn, tạo tác sản phẩm làng nghề Việt Nam và quốc tế, cùng các khu vực về thiết kế sáng tạo, chuyển đổi số, Net-Zero, thương mại và kết nối giao thương.

Sự hiện diện của những sản phẩm ấy trước các nhà thiết kế, doanh nghiệp, tổ chức nghề nghiệp và đối tác quốc tế đặt ra một yêu cầu cao hơn việc giới thiệu một món đồ đẹp.

Sản phẩm làng nghề cần được nhìn như một sản phẩm có khả năng bước vào thị trường, cạnh tranh bằng chất lượng, thiết kế, câu chuyện, công năng và hệ thống phân phối.

Với Festival này, sản phẩm làng nghề Việt sẽ bước ra thị trường thế giới bằng câu chuyện nào, thiết kế nào và năng lực cạnh tranh nào?

Trong nhiều năm, sản phẩm làng nghề thường được nhắc tới bằng những phẩm chất quen thuộc như thủ công, truyền thống, tinh xảo, mang dấu ấn địa phương. Những yếu tố ấy tạo nên bản sắc nhưng chưa đủ để quyết định khả năng đi xa của một sản phẩm.

Thị trường quốc tế đặt ra những câu hỏi rất cụ thể, cần có lời giải. Sản phẩm được sử dụng vào đâu? Phù hợp với không gian sống nào? Có kích thước, trọng lượng, độ bền ra sao? Có đáp ứng tiêu chuẩn của từng thị trường? Bao bì thế nào? Giá bán được hình thành ra sao? Khách hàng có thể mua lại ở đâu sau khi rời Việt Nam?

Trong không gian làng nghề, vẻ đẹp của một chiếc bình gốm có thể được cảm nhận rất rõ, bước vào phòng trưng bày, giỏ mây lại gây ấn tượng bằng chất liệu và đường nét, trong khi sản phẩm sơn mài giữ chân khách quốc tế trước chiều sâu của từng lớp màu.

Nhưng để trở thành hàng hóa có thị trường, sản phẩm phải vượt qua khoảng cách giữa “đẹp để xem” và “đủ tốt để mua”. Đó là khoảng cách mà làng nghề Việt cần thu hẹp.

Theo Kế hoạch, ngày 14.11 dự kiến diễn ra Hội nghị Xúc tiến đầu tư các sản phẩm ngành nghề nông thôn tại Trung tâm Tinh hoa Làng nghề Việt, Bát Tràng.

Ngày 15.11 có chương trình kết nối thiết kế sáng tạo, giao lưu nghệ nhân - nhà thiết kế thông qua Hội thi sản phẩm thủ công châu Á - Thái Bình Dương. Cùng với đó là các không gian thương mại và giới thiệu sản phẩm xuyên suốt Festival.

Cấu trúc chương trình đặt sản phẩm ngay trong cuộc gặp giữa nghệ nhân, nhà thiết kế, doanh nghiệp và thị trường, gắn câu chuyện bảo tồn với khả năng phát triển sản phẩm.

Đây là nơi những giá trị truyền thống cần tìm được hình thức mới để bước vào đời sống đương đại.

Những sản phẩm thủ công tinh xảo của Việt Nam và thế giới sẽ được giới thiệu tại Festival Bảo tồn và Phát triển làng nghề toàn cầu

Không phải cứ sản phẩm thủ công là dễ bán

Thế giới đang quan tâm tới thủ công, nhưng thị trường thủ công quốc tế cũng ngày càng khắt khe.

Người mua có thể trân trọng một sản phẩm được làm bằng tay, nhưng họ vẫn quan tâm tới công năng, độ bền, tính an toàn, vật liệu, khả năng sử dụng, thiết kế và nguồn gốc. Những người mua chuyên nghiệp còn cần một năng lực quan trọng hơn là khả năng cung ứng ổn định.

Nghệ nhân có thể tạo ra một sản phẩm độc bản rất đẹp. Doanh nghiệp muốn đưa sản phẩm ấy vào hệ thống bán lẻ quốc tế lại cần khả năng sản xuất theo đơn hàng, kiểm soát chất lượng, hoàn thiện bao bì, giao hàng và duy trì mẫu mã.

Khoảng cách giữa hai năng lực ấy chính là một trong những bài toán lớn của kinh tế làng nghề. Festival lần này có sự tham gia của nghệ nhân, thợ giỏi, nhà thiết kế, doanh nghiệp, hợp tác xã, chủ thể làng nghề và đối tác quốc tế.

Khi các lực lượng này kết nối thành một chuỗi hoàn chỉnh, sản phẩm làng nghề sẽ có thêm khả năng đi từ bàn tay nghệ nhân tới thị trường. Nghệ nhân giữ kỹ thuật và tri thức nghề. Nhà thiết kế giúp sản phẩm tiếp cận thị hiếu mới. Doanh nghiệp đảm nhiệm sản xuất, thương mại và thị trường. Công nghệ hỗ trợ giới thiệu, bán hàng và quản lý đơn hàng.

Khi từng mắt xích cùng tham gia, sản phẩm không còn phụ thuộc hoàn toàn vào khả năng bán hàng của từng hộ sản xuất.

Thị trường quốc tế có rất nhiều sản phẩm thủ công đẹp. Lợi thế của Việt Nam không phải là tạo ra một phiên bản giống những sản phẩm đã có trên thị trường. Điểm mạnh nằm ở hệ thống chất liệu, kỹ thuật và câu chuyện bản địa mà mỗi vùng có thể đóng góp.

Từ đất và men của Bát Tràng, kỹ thuật dệt của Vạn Phúc đến chiều sâu màu sắc của sơn mài hay hệ vật liệu tự nhiên trong mây tre đan, mỗi dòng sản phẩm đều mang theo một lớp tri thức nghề và dấu ấn thẩm mỹ riêng.

Bài toán đặt ra là chuyển những câu chuyện ấy thành ngôn ngữ mà người mua quốc tế có thể hiểu và cảm nhận qua chính sản phẩm.

Sản phẩm có thể đi cùng thông tin về người làm ra nó, vật liệu, kỹ thuật, nguồn gốc thiết kế và thời gian hoàn thiện, giúp người mua hiểu sâu hơn về giá trị phía sau mỗi món đồ.

Những bộ sưu tập được xây dựng từ chất liệu và kỹ thuật của từng vùng đất có thể mở rộng câu chuyện làng nghề thành câu chuyện văn hóa.

Khi kỹ thuật truyền thống được đưa vào các sản phẩm gia dụng phù hợp với không gian sống hiện đại, nghề thủ công có thêm cơ hội hiện diện trong đời sống đương đại.

Ngay cả những món quà nhỏ cũng có thể lưu giữ ký ức về một địa phương, với thiết kế đủ tinh tế để vượt khỏi khuôn khổ của những vật phẩm lưu niệm đại trà. Khi ấy, câu chuyện văn hóa được gửi gắm trực tiếp trong từng đường nét, chất liệu và kỹ thuật của sản phẩm.

Đây cũng là lý do thiết kế ngày càng trở thành phần quan trọng của phát triển làng nghề.

Mỗi sản phẩm thủ công cần kể được câu chuyện của làng nghề, của Việt Nam

Thiết kế không phải để làm mất đi dấu ấn làng nghề

Có một quan niệm cần được thay đổi. Đổi mới thiết kế không đồng nghĩa với việc làm cho sản phẩm làng nghề trở nên giống hàng công nghiệp. Ngược lại, thiết kế tốt có thể giúp phần tinh túy nhất của nghề được nhận diện rõ hơn.

Trong quá trình làm mới sản phẩm, những hoa văn dày đặc có thể được tiết chế để tạo cảm giác thanh thoát hơn; hình dáng truyền thống cũng được điều chỉnh cho phù hợp với không gian sống hiện đại.

Kỹ thuật từng gắn với đồ thờ có thể mở rộng sang nội thất, trong khi những chất liệu quen thuộc được khai thác theo công năng mới, mở thêm khả năng hiện diện của nghề thủ công trong đời sống đương đại.

Nghệ nhân không mất đi vai trò khi nhà thiết kế tham gia. Vai trò của nghệ nhân có thể được nâng lên khi tri thức nghề trở thành nền tảng để tạo ra những bộ sưu tập mới.

Hội thi sản phẩm thủ công châu Á - Thái Bình Dương trong khuôn khổ Festival, cùng hoạt động kết nối nghệ nhân - nhà thiết kế, có thể tạo ra một không gian đáng chờ đợi. Đây là nơi kỹ thuật truyền thống gặp tư duy thiết kế và cũng là nơi sản phẩm Việt được đặt cạnh sản phẩm của các thị trường khác.

Sự so sánh ấy cần thiết. Bởi chỉ khi đứng cạnh những sản phẩm tốt của thế giới, người làm nghề mới nhìn rõ sản phẩm của mình đang mạnh ở đâu, yếu ở đâu và cần thay đổi điều gì.

Cần có lời giải cho bài toán kết nối thị trường sau Festival

Từ quầy hàng đến thương hiệu

Sản phẩm làng nghề có thể bán được tại Festival nhưng chưa chắc đã có thị trường sau Festival. Đây là điểm cần được nhìn thẳng.

Khách quốc tế có thể mua một chiếc đĩa gốm tại Hà Nội rồi gặp khó khăn khi muốn đặt thêm sau khi trở về nước, bởi không biết tìm sản phẩm ở đâu. Sự kết nối cũng có thể bị đứt quãng khi nhà thiết kế nước ngoài quan tâm đến mây tre Việt Nam nhưng chưa tìm được cơ sở sản xuất phù hợp.

Với những đơn hàng quy mô lớn, chẳng hạn khách sạn cần 500 sản phẩm thủ công làm quà tặng, bài toán về năng lực sản xuất và độ đồng đều của sản phẩm lại trở nên rõ ràng hơn.

Sản phẩm đã có. Người mua cũng có. Khoảng trống lại nằm ở hệ thống kết nối. Bởi vậy, thương mại điện tử, nền tảng số, mã truy xuất, catalogue điện tử, hình ảnh sản phẩm chuyên nghiệp và khả năng giao dịch xuyên biên giới sẽ ngày càng quan trọng đối với làng nghề.

Không gian chuyển đổi số và thương mại được đưa vào Festival đặt sản phẩm làng nghề trong một chuỗi giá trị rộng hơn.

Để sản phẩm đi xa, khách hàng phải dễ dàng tìm được địa chỉ mua hàng. Thương hiệu muốn tạo dựng chỗ đứng lâu dài cũng cần một câu chuyện nhất quán, đủ sức nhận diện trên thị trường. Với làng nghề, năng lực duy trì chất lượng ổn định cùng khả năng đáp ứng và giao hàng đúng yêu cầu sẽ quyết định khả năng mở rộng thị trường.

Thị trường quốc tế không chỉ mua một sản phẩm. Thị trường mua cả lời hứa về chất lượng của sản phẩm tiếp theo.

Làng nghề cần bước ra khỏi chiếc khung “quà lưu niệm”

Một trong những cơ hội lớn của sản phẩm làng nghề nằm ở việc mở rộng công năng. Nếu chỉ phục vụ khách du lịch mua quà, quy mô thị trường sẽ bị giới hạn. Nếu sản phẩm có thể đi vào căn bếp, phòng khách, khách sạn, nhà hàng, văn phòng, cửa hàng thời trang hoặc không gian kiến trúc, thị trường sẽ rộng hơn nhiều.

Từ chất liệu và kỹ thuật truyền thống, đèn mây tre có thể bước vào lĩnh vực nội thất; dòng gốm gia dụng cũng có cơ hội hiện diện trong hệ thống nhà hàng. Lụa Việt có thể được phát triển thành vật liệu cho thời trang và thiết kế không gian, trong khi sản phẩm sơn mài mở rộng sang các dự án nghệ thuật, khách sạn cao cấp và thị trường sưu tầm.

Khi công năng mở rộng, thị trường của làng nghề cũng thay đổi. Đây là hướng đặc biệt phù hợp với Festival lần đầu tiên được tổ chức ở quy mô quốc tế. Không gian trưng bày không nên chỉ giúp khách tham quan nhìn thấy sản phẩm. Quan trọng hơn, nó giúp người mua hàng, nhà thiết kế và đối tác quốc tế nhìn thấy sản phẩm ấy có thể đi vào đâu.

Sản phẩm chỉ có thể tiếp tục tồn tại nếu nghề còn người làm. Kế hoạch Festival dành nhiều nội dung cho việc tôn vinh nghệ nhân, thợ giỏi và thu hút thế hệ trẻ tham gia bảo tồn, phát triển làng nghề.

Nhưng để người trẻ ở lại với nghề, câu chuyện cũng cần được nhìn từ thu nhập và cơ hội nghề nghiệp.

Nghề thủ công chỉ thực sự hấp dẫn thế hệ trẻ khi họ nhìn thấy trong đó một con đường phát triển nghề nghiệp và thu nhập đủ rõ ràng. Họ có thể trở thành nghệ nhân, nhà thiết kế, người xây dựng thương hiệu, chuyên gia thương mại điện tử, nhiếp ảnh gia sản phẩm, người làm nội dung hay quản lý một thương hiệu thủ công.

Khi nghề tạo ra nhiều vị trí nghề nghiệp mới quanh sản phẩm, làng nghề không còn chỉ là nơi truyền lại một kỹ thuật. Nó trở thành một hệ sinh thái nghề nghiệp.

Sau cánh cửa Festival, các nghệ nhân làng nghề, nhà thiết kế quốc tế sẽ tìm được đối tác sản xuất phù hợp?

Thế giới sẽ nhìn thấy gì ở Hoàng thành Thăng Long?

Festival Bảo tồn và Phát triển làng nghề toàn cầu lần thứ nhất được tổ chức tại Hoàng thành Thăng Long, đồng thời mở các hoạt động trải nghiệm tại Trung tâm Tinh hoa Làng nghề Việt và một số làng nghề tiêu biểu của Hà Nội.

Đó là một cách bố trí có ý nghĩa. Hoàng thành là không gian giới thiệu sản phẩm và kết nối quốc tế. Bát Tràng và các làng nghề là nơi khách đi sâu hơn vào quá trình tạo tác.

Qua sản phẩm hoàn thiện, khách có thể nhìn thấy bàn tay nghệ nhân. Từ món đồ, họ có thể hiểu chất liệu. Từ chất liệu, họ có thể tìm hiểu kỹ thuật. Và từ kỹ thuật, họ có thể nhận ra câu chuyện của cộng đồng làm nghề.

Nhưng mục tiêu cuối cùng không nên dừng ở việc để thế giới biết Việt Nam có nhiều làng nghề.

Câu hỏi quan trọng hơn là thế giới có thực sự mua sản phẩm của các làng nghề Việt Nam hay không. Sau cánh cửa Festival, các nghệ nhân làng nghề, nhà thiết kế quốc tế sẽ tìm được đối tác sản xuất phù hợp?

Doanh nghiệp có ký được những đơn hàng mới, sản phẩm có đủ điều kiện bước vào hệ thống bán lẻ quốc tế, thương hiệu Việt có cơ hội hình thành trên thị trường toàn cầu? Xa hơn, những thị trường mới có mở ra thêm cơ hội cho nghệ nhân và giúp người trẻ nhìn thấy tương lai với nghề thủ công?

Những câu trả lời ấy mới quyết định sức nặng của một Festival về làng nghề. Bởi một món đồ thủ công chỉ thực sự đi xa khi nó vượt qua ranh giới của gian trưng bày.

Làng nghề Việt có rất nhiều thứ để bán cho thế giới. Vấn đề là phải biến bàn tay, chất liệu, kỹ thuật và câu chuyện của từng vùng đất thành những sản phẩm mà thế giới muốn sở hữu, muốn sử dụng và muốn quay lại tìm mua.

Festival tháng 11 có thể là nơi mở cánh cửa ấy. Nhưng con đường phía sau cánh cửa sẽ được quyết định bởi chính chất lượng sản phẩm, năng lực thiết kế, khả năng làm thương hiệu và cách các làng nghề tổ chức thị trường của mình.

TRUNG SƠN; ảnh: VIETKINGS