Làng nghề lên sàn số - Bài 2: Từ chính sách đến cú hích trăm tỷ

Sự chuyển trục trong tư duy quản lý nhà nước

Trước những điểm nghẽn về hạ tầng và nhân lực tại cơ sở, từ giữa năm 2026, cơ quan chức năng đã ban hành hàng loạt quy định pháp lý và định hướng chiến lược nhằm đưa thương mại điện tử đi vào quỹ đạo tăng trưởng chuẩn mực.

Điểm tựa pháp lý quan trọng nhất là Nghị định 248/2026/NĐ-CP (có hiệu lực từ ngày 1/7/2026). Văn bản này đã thiết lập một trật tự mới đối với các nền tảng trung gian, đặc biệt là quy định bắt buộc phải xây dựng quy chế riêng biệt cho hoạt động phát sóng trực tiếp (livestream) bán hàng.

Cơ quan quản lý yêu cầu các nền tảng có chức năng giữ tiền của người mua phải thiết lập cơ chế đối soát, thanh toán minh bạch, đồng thời áp dụng các biện pháp rà soát tự động để gỡ bỏ thông tin hàng hóa vi phạm pháp luật. Đây được xem là "tấm khiên" bảo vệ uy tín của những sản phẩm OCOP và làng nghề chân chính trước vấn nạn gian lận trên không gian mạng.

Đồng bộ với trung ương, các đầu tàu kinh tế cũng nhanh chóng cụ thể hóa chiến lược hành động. Tại Thủ đô Hà Nội, chính quyền đã bố trí nguồn ngân sách lên tới 9.090,39 tỷ đồng cho các nhiệm vụ khoa học, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số trong năm 2026. Thông qua Đề án "Thí điểm mô hình tiêu dùng số và bảo trợ thương mại điện tử", Hà Nội đặt mục tiêu đến năm 2030 sẽ đưa 500 doanh nghiệp và 1.000 sản phẩm lên các gian hàng số một cách minh bạch. Đáng chú ý, 80% sản phẩm tham gia phải được tích hợp mã định danh hoặc khả năng truy xuất nguồn gốc rõ ràng.

Các sàn thương mại điện tử là kênh phân phối số mở rộng cho các doanh nghiệp làng nghề. Ảnh minh họa

Chia sẻ về triết lý quản trị đằng sau chiến lược này, ông Trần Đức Hải, Giám đốc Sở Công Thương Hà Nội, nhấn mạnh tính phân quyền và trách nhiệm của các chủ thể kinh doanh. Ông Hải khẳng định, kênh truyền thông số của thành phố không phải là pháp nhân bán lẻ của nhà nước và Sở Công Thương không trực tiếp đứng ra bán hàng hay thu tiền của khách, triết lý ở đây là nhà nước đóng vai trò kiến tạo sân chơi, cung cấp hành lang pháp lý, hạ tầng đào tạo và uy tín truyền thông. Mọi hoạt động từ định giá, quản lý tồn kho đến giao vận đều phải do chính doanh nghiệp, hợp tác xã tự vận hành và chịu trách nhiệm, qua đó xóa bỏ tư duy ỷ lại và buộc các làng nghề phải thực sự trưởng thành để làm chủ công nghệ.

Trong khi đó, TP Hồ Chí Minh lại chọn hướng đi tập trung vào chiều sâu chất lượng. Định hướng phát triển OCOP của TP Hồ Chí Minh giai đoạn này đặt mục tiêu nâng tổng số sản phẩm đạt chuẩn từ 3 sao trở lên vượt mốc 2.000 sản phẩm, đồng thời đầu tư nguồn lực ươm tạo 10 sản phẩm OCOP tiềm năng 5 sao cấp quốc gia, tiêu biểu như các sản phẩm Yến đảo Cần Giờ.

Song song với bán hàng trực tuyến, TP Hồ Chí Minh còn chỉ đạo các sở ngành xây dựng những tuyến du lịch gắn kết với vùng nguyên liệu và cơ sở sản xuất, tạo ra chuỗi giá trị gia tăng tuần hoàn cho kinh tế địa phương.

Lực đẩy từ nền tảng số và bước đi dài hạn

Cùng với những quyết sách vĩ mô, nút thắt về vốn và chi phí gia nhập thị trường của nông dân đang được tháo gỡ nhờ nguồn lực khổng lồ từ các tập đoàn công nghệ. Các nền tảng hiện nay không còn tự định vị là đơn vị trung gian thu phí thuần túy mà đã chuyển mình thành những "trường đào tạo thực chiến", kiến tạo năng lực số cho hàng vạn hộ kinh doanh nhỏ lẻ.

Chi phí gia nhập thị trường của nông dân đang được tháo gỡ nhờ nguồn lực từ các tập đoàn công nghệ. Ảnh minh họa

Sự kiện ngày 7/10/2026 là một minh chứng tiêu biểu, khi TikTok Shop phối hợp cùng Sở Công Thương Hà Nội và Cơ quan Báo và Phát thanh, Truyền hình Hà Nội chính thức phát động chương trình "Hà Nội vươn mình". Nhằm hiện thực hóa mô hình "Xã, Phường thương mại điện tử" trên địa bàn 126 xã, phường, nền tảng này đã công bố gói hỗ trợ quy mô lớn lên đến 200 triệu đồng cho mỗi đơn vị, nhà bán hàng mới gia nhập trong quý 4/2026. Gói ngân sách bao gồm chương trình miễn phí hoa hồng và phí giao dịch trong 60 ngày đầu, đi kèm các khoản tín dụng quảng cáo và mã giảm giá ưu đãi dành riêng cho sản phẩm OCOP, nông sản địa phương.

Làm rõ hơn về tầm nhìn dài hạn của chiến dịch, ông Nguyễn Lâm Thanh, Đại diện TikTok Việt Nam chia sẻ: "Với 'Hà Nội vươn mình', chúng tôi muốn phát triển nội lực thương mại điện tử từ hạt nhân phường, xã, giúp người dân làm chủ cách kể câu chuyện sản phẩm, kết nối với khách hàng và mở rộng kinh doanh. Gói hỗ trợ mùa cuối năm là bước tiếp sức để người bán bắt đầu, mục tiêu dài hạn là hình thành nội lực kinh doanh số tại địa phương”.

Sự hỗ trợ chuyên sâu còn được cụ thể hóa bằng việc ra mắt kênh truyền thông "OCOP Hà Nội", đóng vai trò là điểm chạm kết nối các nhà sáng tạo nội dung số với chủ cơ sở sản xuất, giúp họ tối ưu hóa nghệ thuật bán hàng. Sự tham gia của các "ông lớn" khác như Shopee với chuỗi sự kiện "Shopee - Tinh hoa Việt du ký" hay tiêu chuẩn nhân sự trực tuyến ASK (Thái độ - Kỹ năng - Kiến thức) từ nền tảng Alibaba Việt Nam cũng đang góp phần tạo nên một hệ sinh thái hỗ trợ toàn diện, từ tiêu thụ nội địa đến xuất khẩu xuyên biên giới.

Tuy nhiên, để những trợ lực này không chỉ là những "liều thuốc kích thích" ngắn hạn, giới chuyên gia cho rằng cần có những giải pháp căn cơ hơn cho giai đoạn 2027 - 2030. Việc đưa giáo trình huấn luyện kinh doanh thương mại điện tử thực chiến vào hệ thống đào tạo nghề nông thôn là yếu tố tiên quyết để kiến tạo thế hệ nghệ nhân số kế cận.

Cùng với đó, Chính phủ cần thúc đẩy các mô hình hợp tác công tư (PPP) để hoàn thiện hạ tầng kho vận chuỗi lạnh chặng cuối và cung cấp các gói tín dụng xanh vi mô nhằm giúp làng nghề nâng cấp công nghệ sản xuất, đáp ứng trọn vẹn bộ tiêu chí tiêu dùng bền vững trên toàn cầu.

Bài cuối: Hội chợ O2O và khát vọng xuất ngoại

Hải Yên