Làng nghề lên sàn số - Bài 1: Từ bán buôn đến vạn đơn qua livestream

Bài 1: Từ bán buônđến vạn đơn qua livestream

Không còn phụ thuộc vào thương lái, nông dân và nghệ nhân đang trực tiếp làm chủ kênh phân phối qua các phiên livestream. Những "xã thương mại điện tử" bước đầu mang lại doanh thu đột phá, song cũng hé lộ nhiều bài toán nội tại cần giải quyết để phát triển bền vững.

Trái ngọt từ những phiên livestream vạn đơn

Thay vì phấp phỏng chờ đợi thương lái tới tận xưởng thu mua như nhiều thế hệ đi trước, những người thợ thủ công tại xã Phượng Dực (Hà Nội) giờ đây bắt đầu ngày mới bằng việc chuẩn bị ánh sáng, kiểm tra kết nối mạng và bước vào các phiên phát sóng trực tiếp (livestream). Sự lột xác này bắt nguồn từ mô hình "xã thương mại điện tử" được thử nghiệm tại địa phương từ tháng 6/2026.

Đánh giá về mô hình này, ông Nguyễn Lâm Thanh, đại diện TikTok Việt Nam nhận định: “Lợi thế của Hà Nội không chỉ nằm ở thị trường tiêu dùng lớn mà còn ở những sản phẩm, nghề truyền thống và tri thức bản địa được gìn giữ qua nhiều thế hệ. Thương mại điện tử khám phá mở ra cơ hội đưa những giá trị ấy đến với người tiêu dùng qua nội dung và cộng đồng, biến bản sắc thành giá trị kinh tế”.

Thực tế tại Phượng Dực đã minh chứng cho nhận định trên. Từ tháng 6 đến tháng 8/2026, 68 học viên (gồm 67 nhà bán hàng và 1 nhà tiếp thị liên kết) đã ghi nhận sự tăng trưởng liên tục. Tính chung toàn kỳ 3 tháng, tổng giá trị hàng hóa (GMV) toàn xã tăng 74,74% và lượng đơn hàng tăng 94,96%, cho thấy nền kinh doanh được mở rộng rõ ràng và sức bán tiếp tục được củng cố.

Hình ảnh làm nghề của xã Phượng Dực được giới thiệu tại các video bán hàng trên các trang thương mại điện tử nhằm thu hút người xem.

Sự dịch chuyển từ phương thức bán hàng truyền thống sang không gian số được thể hiện rõ nét qua câu chuyện của cơ sở Mây Tre An Phú. Từng chật vật duy trì gian hàng trực tuyến suốt 2 năm theo kiểu "bật - tắt" mờ nhạt, thiếu kỹ năng làm video, cơ sở này chỉ bán được vỏn vẹn 4.000 sản phẩm và phụ thuộc hoàn toàn vào các chương trình hỗ trợ. Tuy nhiên, sau hai tháng được hướng dẫn thực chiến, Mây Tre An Phú đã tự tin sản xuất nội dung số. Kết quả, số lượng đơn hàng tăng gấp đôi vào tháng thứ hai; cơ sở tiêu thụ thành công gần 22.000 sản phẩm đồ thủ công từ cỏ tế chỉ trong 3 tháng, vươn lên top 5 ngành hàng dụng cụ đựng rau củ quả (Fruit & Vegetable Utensils).

Không chỉ những cơ sở bán lẻ, các xưởng chuyên bán buôn cũng tìm thấy cơ hội lớn. Chị chủ cơ sở Bình Hoa Tâm An ban đầu tham gia dự án mang tâm lý e dè, không nghĩ các mặt hàng gốm sứ dễ vỡ, cồng kềnh lại có thể bán lẻ qua mạng. Nhờ tận dụng khéo léo các gói miễn phí giao dịch, hoa hồng cùng tín dụng quảng cáo từ nền tảng, cơ sở đã duy trì lịch livestream đều đặn.

Chỉ sau hai tháng, Bình Hoa Tâm An bứt phá với hơn 1.100 lượt bán, thu về khoảng 300 đơn hàng mỗi tuần và có sản phẩm dẫn đầu (top 1) ngành hàng bình hoa và phụ kiện trang trí (Vase & Fillers). Một trường hợp khác là Thảo Gia Dụng 1992, tận dụng tốt các gói hỗ trợ giảm phí và chạy quảng cáo (Ads GMV Max), đã xuất sắc chốt hơn 1.000 đơn hàng ngay trong 14 ngày đầu tiên và cán mốc gần 8.000 lượt bán sau 3 tháng dự án.

Thành quả từ Phượng Dực cho thấy, thương mại điện tử đang trực tiếp tháo gỡ sự độc quyền của khâu trung gian, đưa biên lợi nhuận về đúng tay người sản xuất. Phân tích sâu hơn về giá trị cốt lõi của những đơn hàng này, ông Nguyễn Thanh Liêm, Giám đốc Cơ quan Báo và Phát thanh, Truyền hình Hà Nội chia sẻ: Một sản phẩm OCOP hay hàng thủ công làng nghề không chỉ đơn thuần là món hàng tiêu dùng vô tri, mà là sự kết tinh của lịch sử vùng đất, mồ hôi của người nghệ nhân và sinh kế của cả cộng đồng. Do đó, việc đưa sản phẩm lên mạng phải gắn liền với khả năng kể chuyện nhằm thiết lập sợi dây liên kết cảm xúc sâu sắc với người tiêu dùng.

Diện mạo những rào cản nội tại

Dù ghi nhận những con số bứt phá từ một vài điểm sáng, bức tranh số hóa làng nghề trên diện rộng vẫn đang phải đối mặt với nhiều lực cản mang tính cấu trúc. Theo chỉ số Thương mại điện tử Việt Nam 2026, trong khi TP Hồ Chí Minh đạt 91,1 điểm và Hà Nội đạt 87,5 điểm, mức trung bình cả nước chỉ ở con số 15,8 điểm. Sự chênh lệch này cho thấy một thực tế: Các khu vực nông thôn và vùng sâu - cái nôi của sản phẩm truyền thống - vẫn đang loay hoay với những lỗ hổng lớn về hạ tầng và nhân lực.

Đồng Tháp hỗ trợ người dân bán hàng truyền thống trên sàn thương mại điện tử.

Nút thắt lớn nhất hiện nay là cuộc khủng hoảng nhân lực số tại cơ sở. Kinh doanh trực tuyến đòi hỏi đội ngũ trẻ, nhạy bén với thuật toán tìm kiếm và tư duy tiếp thị. Ngược lại, lực lượng lao động tại các làng nghề đang già hóa nhanh chóng do thanh niên di cư ra đô thị lớn hoặc làm việc tại các khu công nghiệp. Những nghệ nhân lớn tuổi nắm giữ kỹ thuật chế tác tinh xảo lại gặp rào cản rất lớn khi tiếp cận mạng xã hội. Hậu quả là nhiều cơ sở sở hữu sản phẩm xuất sắc nhưng lại rơi vào điểm mù kỹ thuật số, lúng túng trong khâu chụp ảnh, viết nội dung và chăm sóc khách hàng.

Tại một sự kiện xúc tiến thương mại quy mô lớn trong năm 2026 mới đây, ông Trịnh Quốc Đạt, Chủ tịch Hiệp hội Làng nghề Việt Nam từng nhận định, việc biết cách làm mới mình, biết kể câu chuyện văn hóa của đôi bàn tay người nghệ nhân thông qua công nghệ chính là con đường để nghề truyền thống thực sự trở thành nguồn lực cốt lõi của nền kinh tế sáng tạo. Tuy nhiên, để làm được điều này, đòi hỏi một quá trình đào tạo thực chiến bền bỉ.

Kế đến, sự đứt gãy của chuỗi cung ứng logistics tiếp tục bào mòn lợi thế của hàng hóa nông thôn. Tại các tuyến huyện, xã, mạng lưới giao nhận chặng cuối (last-mile delivery) vẫn duy trì mức cước phí cao và thiếu tính ổn định. Đặc biệt, đối với các mặt hàng nông đặc sản, việc thiếu hụt hạ tầng logistics chuỗi lạnh (cold chain) đồng bộ khiến tỷ lệ hư hỏng hàng hóa trong lúc vận chuyển tăng vọt, gây tâm lý e ngại cho cả nhà bán hàng lẫn người mua.

Ngoài ra, áp lực từ các tiêu chuẩn tiêu dùng mới cũng đang đè nặng lên vai các hộ sản xuất siêu nhỏ. Khi hội nhập vào không gian mạng, người tiêu dùng và các đối tác quốc tế ngày càng khắt khe về tính minh bạch nguồn gốc và sản xuất xanh, yêu cầu sản phẩm không chứa hóa chất độc hại và hệ thống xả thải đạt chuẩn. Vì vậy, chi phí đầu tư cải tiến công nghệ theo hướng thân thiện với môi trường đang trở thành gánh nặng vượt quá khả năng tài chính của phần lớn các cơ sở kinh doanh cá thể tại làng nghề.

Bài 2: Từ chính sách đến cú hích trăm tỷ

Hải Yên