Làng kháng chiến Bắc Sơn - Đồng Lạc: Ngày ấy - bây giờ

Làng kháng chiến Bắc Sơn - Đồng Lạc giai đoạn 1950-1951.

Từ bản anh hùng ca giữ đất

Cuộc chiến đấu bảo vệ khu kháng chiến Bắc Sơn - Đồng Lạc ghi đậm dấu ấn bi tráng trong lịch sử quân dân Nam Trực. Nằm tại đầu mối giao thông huyết mạch, khu làng chiến đấu liên hoàn Bắc Sơn - Đồng Lạc (Nam Trực) - Đồng Nguyên (Nghĩa Hưng) trở thành mũi nhọn chặn đứng đường thủy bộ của địch trên sông Đào, đường 55 (nay là 490C), mở tuyến giao thông sang tả ngạn sông Hồng.

Cuối năm 1949, thực dân Pháp chiếm đóng toàn khu vực Nam Trực, bố trí 46 đồn bốt nhằm kìm kẹp nhân dân, bắt phu, bắt lính, chống phá cách mạng. Trước dã tâm của kẻ thù, chi bộ Bắc Sơn - Đồng Lạc chủ trương bám đất, bám dân, phát động lực lượng vũ trang tuyên truyền, phá tề trừ gian, lôi kéo ngụy quân bỏ hàng ngũ. Nhiều gia đình cơ sở kiên cường đào hầm bí mật, cất giấu vũ khí bảo vệ cán bộ. Tháng 6/1950, Huyện ủy Nam Trực trực tiếp chỉ đạo xây dựng làng kháng chiến. Dưới sự lãnh đạo của hai chi bộ Bắc Sơn và Đồng Lạc, 18 đội dân công, du kích với khoảng 1.300 người ngày đêm chặt tre, đắp lũy, xây dựng thế trận phòng thủ.

Ảnh lưu niệm của Đội du kích chống thực dân Pháp rào làng kháng chiến từ năm 1945-1954.

Những bức tường thành tre, nứa dày khoảng 1,5m, dài 10km bao quanh 4 làng, tạo thành thế trận liên hoàn từ chùa Như xuyên qua Nội Thôn, Vân Cù, An Lộc, nối với làng kháng chiến Đồng Nguyên. Bên ngoài chiến lũy là hệ thống hào sâu, rộng, bố trí chông; bên trong là mạng lưới giao thông hào đan xen qua các ngõ xóm, nối liền từng nhà. Các lối ra vào được bố trí mìn, chông và nhiều loại vật cản nhằm ngăn bước tiến của quân địch.

Cùng với thế trận phòng thủ, trung đội và các tiểu đội du kích được thành lập với 175 đội viên, phối hợp với Đại đội 33 của tỉnh và Đại đội 40 của huyện. Vũ khí tuy thô sơ nhưng được sử dụng linh hoạt, cùng với trung liên, súng trường và các loại mìn tự chế.

Từ những lũy tre được dựng lên bằng sức người và ý chí của quân dân, Bắc Sơn - Đồng Lạc từng bước hình thành vùng chiến đấu vững chắc giữa vòng vây đồn bốt của địch. Khu vực rào làng đóng vai trò kho vũ khí, điểm tiếp nhận thương binh, trạm trung chuyển đưa đón bộ đội, dân công, tổ chức huấn luyện.

Ngày 21 tháng 12 năm 1950, 2 tiểu đoàn Pháp từ Bùi Chu tiến công phá rào nhưng bất thành và phải tháo chạy về hướng Cầu Gai. Tuy nhiên, sau thất bại tại chiến dịch Biên giới Cao - Bắc - Lạng, thực dân Pháp quyết dốc toàn lực uy hiếp khu kháng chiến. Ngày 20/2/1951, giặc Pháp dồn lực lượng lớn gồm hải, lục, không quân, pháo binh. Địch rút 2 binh đoàn chủ lực cùng 30 đại đội từ chiến trường chính về phối hợp cùng lính ngụy, lính bảo hoàng bao vây Đồng Sơn.

Từ 6 giờ sáng, địch huy động máy bay, pháo binh, tàu chiến và bộ binh đồng loạt tiến công Bắc Sơn - Đồng Lạc. Bom đạn dồn dập trút xuống các làng, trong khi xe cơ giới và bộ binh tìm cách phá vỡ hệ thống chiến lũy. Trên sông Đào, tàu chiến tuần tiễu; các tuyến đường dẫn vào vùng tự do bị phong tỏa, tạo thành vòng vây khép kín.

Từ nhiều hướng, các cánh quân địch đồng loạt tiến sâu vào khu vực làng kháng chiến. Trước sức ép ngày càng lớn, quân dân Bắc Sơn - Đồng Lạc dựa vào hệ thống chiến lũy, giao thông hào và mạng lưới phòng thủ đã được chuẩn bị từ trước để tổ chức chống trả, giữ vững địa bàn. Chỉ trong ngày đầu, địch tung ra 10 đợt tấn công vào Trung Điệu, 8 đợt vào Vân Cù, 2 đợt nhắm tới Giao Cù và Tây Lạc. Tận dụng hệ thống giao thông hào, bộ đội và du kích đánh giáp lá cà, cơ động bẻ gãy từng đợt tiến công, buộc địch lui quân co cụm ngoài cánh đồng.

Ngày thứ hai, thứ ba, chiến sự tiếp tục diễn ra quyết liệt. Bộ binh địch dựa vào xe cơ giới tiến sâu, nhưng liên tiếp vấp mìn, sa hố chông, phải tháo chạy. Quân dân ta bám từng ngõ xóm, hàng rào hư hỏng đến đâu nhanh chóng được sửa chữa đến đó, duy trì thế trận phòng thủ trước sức ép ngày càng lớn.

Vũ khí được quân ta sử dụng trong cuộc kháng chiến bảo vệ làng kháng chiến Bắc Sơn - Đồng Lạc.

Theo lịch sử Đảng bộ xã Đồng Sơn (nay là xã Nam Đồng), trong những trận đánh giáp lá cà, nhiều cán bộ, du kích và dân quân chiến đấu dũng cảm. Du kích Nguyễn Văn Đồng giật mìn dưa, hạ gục 2 tay súng trung liên. Đồng chí Vũ Quang Huy ở Tây Lạc dùng lựu đạn cản bước quân địch, tạo điều kiện cho đồng đội rút lui trước khi hi sinh. Bí thư Chi bộ Bắc Sơn Vũ Thế Thuân trực tiếp chỉ huy trận địa; khi bị bắt, đồng chí kiên quyết không khai báo, hô vang khẩu hiệu cách mạng trước họng súng kẻ thù. Các du kích: Vũ Ngoan Chi, Phạm Văn Bái cũng kiên cường chiến đấu trong những trận đánh giáp mặt.

Năm 2000, Nhân dân và lực lượng vũ trang xã được Chủ tịch nước tặng danh hiệu Anh hùng Lực lượng vũ trang nhân dân thời kỳ kháng chiến chống thực dân Pháp.

Những chiến công, sự hi sinh của quân dân Bắc Sơn - Đồng Lạc trở thành dấu son trong truyền thống cách mạng của quê hương, góp phần vào thành tích chung của địa phương trong xây dựng và bảo vệ Tổ quốc. Năm 2000, Đảng bộ và nhân dân xã đã vinh dự được Chủ tịch nước tặng danh hiệu Anh hùng Lực lượng vũ trang nhân dân thời kỳ kháng chiến chống thực dân Pháp.

Xây dựng không gian sống văn minh, hiện đại

Xã Nam Đồng được hình thành trên cơ sở sáp nhập 2 xã Đồng Sơn, Nam Thái với diện tích tự nhiên 23,42 km², dân số 28.313 người, phân bố tại 11 thôn. Đảng bộ xã hiện có 22 chi bộ trực thuộc, với 1.066 đảng viên.

Đồng chí Nguyễn Văn Sinh, Phó Bí thư Đảng ủy, Chủ tịch UBND xã Nam Đồng.

Đồng chí Nguyễn Văn Sinh, Phó Bí thư Đảng ủy, Chủ tịch UBND xã Nam Đồng nhấn mạnh: “Truyền thống cách mạng của Bắc Sơn - Đồng Lạc là nguồn sức mạnh tinh thần quý báu, hun đúc bản lĩnh và ý chí của cán bộ, đảng viên, nhân dân qua các thế hệ. Trong giai đoạn mới, Nam Đồng xác định xây dựng chính quyền hoạt động hiệu lực, hiệu quả, phát huy tốt tiềm năng, lợi thế sau sáp nhập, tập trung hoàn thiện hạ tầng, thu hút đầu tư, đẩy mạnh chuyển đổi số, nâng cao chất lượng phục vụ nhân dân, tạo nền tảng cho phát triển nhanh và bền vững”.

Thời gian qua, những chuyển động trong phát triển kinh tế được thể hiện qua nhiều lĩnh vực. Bám sát quy hoạch, Nam Đồng đẩy mạnh thu hút đầu tư, duy trì hoạt động của 3 doanh nghiệp 100% vốn FDI. Tổng mức đầu tư của các doanh nghiệp đạt 1.300 tỷ đồng, tạo việc làm ổn định cho khoảng 8.500 lao động. Kế hoạch đầu tư công trung hạn xác định 52 công trình, dự án trọng điểm với số vốn dự kiến 933,893 tỷ đồng.

Cùng với thu hút đầu tư, địa phương tập trung tháo gỡ những điểm nghẽn trong triển khai các dự án. Các công trình được lựa chọn theo hướng ưu tiên giao thông, trường học, thủy lợi, thiết chế văn hóa và những hạng mục phục vụ trực tiếp đời sống dân cư. Đối với các dự án trọng điểm, công tác giải phóng mặt bằng tại Cụm công nghiệp Nam Thái và Khu dân cư tập trung Tây Lạc đã cơ bản hoàn thành. Riêng Khu dân cư tập trung Tây Lạc đang được đẩy nhanh đầu tư hạ tầng, hoàn thiện thủ tục để tạo thêm nguồn lực cho đầu tư phát triển.

Trong lĩnh vực sản xuất nông nghiệp, xã Nam Đồng duy trì diện tích gieo cấy 1.517,48 ha, từng bước chuyển dịch cơ cấu giống theo hướng nâng cao chất lượng, giá trị, tăng cường áp dụng quy trình VietGAP và sản xuất theo hướng hữu cơ. Hệ thống thủy lợi tiếp tục được đầu tư, trong đó 5 trạm bơm chống úng đã hoàn thành, đưa vào sử dụng; gồm 1 trạm công suất 8.000 m³/giờ và 4 trạm công suất 4.000 m³/giờ. Đây là cơ sở quan trọng để chủ động tiêu úng, bảo vệ sản xuất trong điều kiện thời tiết diễn biến phức tạp.

Các nghệ nhân làng nghề phở Vân Cù, xã Nam Đồng thực hiện tráng bánh phở.

Bên cạnh đó, xã chú trọng gìn giữ những giá trị văn hóa làm nên bản sắc quê hương, trong đó có nghề phở Vân Cù. Hơn một thế kỷ hình thành và trao truyền, nghề phở vẫn được người dân gìn giữ qua từng công đoạn, từ chọn gạo, làm bánh đến ninh nước dùng. Đến nay, hơn 3.000 hộ dân vẫn tiếp tục gắn bó với nghề; địa phương quy hoạch 8,6ha không gian làng nghề, vừa bảo tồn nghề truyền thống, vừa tạo thêm dư địa phát triển kinh tế. Sức sống của làng nghề chính là nền tảng vững chắc, bồi đắp giá trị vào hồ sơ đề cử phở Việt Nam vươn tầm di sản văn hóa phi vật thể đại diện của nhân loại.

Trong vận hành chính quyền, cải cách hành chính và xây dựng chính quyền số được xác định là nhiệm vụ trọng tâm. Địa phương tập trung rà soát, kiện toàn tổ chức bộ máy, chuẩn hóa quy trình giải quyết công việc, tăng cường ứng dụng công nghệ thông tin trong quản lý, điều hành. 100% cán bộ, công chức được cấp chữ ký số phục vụ xử lý văn bản điện tử. Các Tổ Công nghệ số cộng đồng phát huy vai trò trong hướng dẫn người dân sử dụng VNeID, dịch vụ công trực tuyến, thanh toán không dùng tiền mặt và các tiện ích số. Địa phương thành lập Tổ tư vấn, hướng dẫn người dân nộp hồ sơ tại Trung tâm Phục vụ hành chính công, qua đó giảm sai sót, rút ngắn thời gian giải quyết thủ tục.

Một góc thôn Vân Cù, xã Nam Đồng hiện nay.

Mặt trận Tổ quốc và các tổ chức chính trị - xã hội tiếp tục hướng hoạt động về cơ sở, gắn các phong trào với nhiệm vụ chính trị và đời sống nhân dân. Công tác vận động nguồn lực xã hội đạt 646 triệu đồng, trong đó Quỹ Đền ơn đáp nghĩa 394 triệu đồng, Quỹ Vì người nghèo 125 triệu đồng. Các nguồn lực được sử dụng để chăm lo người có công, hộ nghèo, hộ có hoàn cảnh khó khăn, góp phần thực hiện tốt chính sách an sinh xã hội trên địa bàn.

Từ những chiến lũy bảo vệ quê hương năm xưa, Nam Đồng hôm nay đang từng bước định hướng phát triển không gian sống văn minh, hiện đại. Những giá trị được bồi đắp qua lịch sử tiếp tục được phát huy trong xây dựng chính quyền, phát triển kinh tế, nâng cấp hạ tầng và chuyển đổi số, tạo nền tảng để địa phương thực hiện các mục tiêu phát triển trong giai đoạn mới.

Bài và ảnh: Viết Dư