Lần đầu xây dựng khung tiêu chuẩn ESG, mở lối vốn ưu đãi cho dự án xanh

Bộ Nông nghiệp và Môi trường đang lấy ý kiến góp ý cho dự thảo Quyết định của Thủ tướng Chính phủ hướng dẫn xác định dự án xanh, dự án tuần hoàn và áp dụng khung tiêu chuẩn môi trường, xã hội, quản trị.

Đây được xem là bước đi quan trọng để tạo lập hành lang pháp lý minh bạch cho các doanh nghiệp, hộ kinh doanh tiếp cận nguồn vốn ưu đãi. Quyết định nhằm hiện thực Nghị quyết số 198/2025/QH15 về cơ chế, chính sách đặc biệt phát triển kinh tế tư nhân do Quốc hội ban hành và Nghị định về hỗ trợ lãi suất từ ngân sách nhà nước cho các doanh nghiệp khu vực kinh tế tư nhân, hộ kinh doanh, cá nhân kinh doanh để thực hiện dự án xanh, tuần hoàn và áp dụng khung tiêu chuẩn môi trường, xã hội, quản trị.

Hoàn thiện nền tảng pháp lý cho tài chính xanh, đáp ứng yêu cầu hội nhập

Trong những năm gần đây, Việt Nam đã ban hành nhiều chính sách liên quan đến bảo vệ môi trường và thúc đẩy tăng trưởng xanh. Tuy nhiên, khi nền kinh tế bước vào giai đoạn chuyển đổi sâu rộng, nhu cầu huy động nguồn lực tài chính xanh như tín dụng xanh và trái phiếu xanh ngày càng gia tăng mạnh mẽ. Thực tiễn đặt ra yêu cầu cấp thiết phải có một hệ thống tiêu chí rõ ràng, cụ thể để xác định thế nào là dự án “xanh”, mức độ đáp ứng tiêu chí tuần hoàn ra sao và điều kiện nào để được hưởng các ưu đãi về vốn.

Việc thiếu vắng một khung tiêu chuẩn thống nhất không chỉ gây khó khăn cho doanh nghiệp trong tiếp cận nguồn vốn mà còn làm gia tăng rủi ro cho các tổ chức tài chính trong quá trình thẩm định, đánh giá dự án. Ngược lại, khi có hệ thống tiêu chí minh bạch, các chủ thể kinh doanh sẽ có “tấm giấy thông hành” để tiếp cận nguồn vốn với chi phí thấp hơn, đồng thời tham gia sâu hơn vào chuỗi cung ứng xanh toàn cầu.

Hệ thống 14 trang trại Vinamilk trên cả nước hiện đang được áp dụng nhiều giải pháp về nông nghiệp bền vững và năng lượng xanh.

Trong bối cảnh hội nhập quốc tế ngày càng sâu rộng, các yêu cầu từ thị trường nước ngoài cũng trở nên khắt khe hơn. Các hiệp định thương mại tự do thế hệ mới như EVFTA, CPTPP cùng với các chính sách từ Liên minh châu Âu như Thỏa thuận Xanh, Cơ chế điều chỉnh biên giới carbon (CBAM) hay Quy định chống phá rừng (EUDR) đã mở rộng tiêu chuẩn đánh giá từ chất lượng sản phẩm sang toàn bộ quy trình sản xuất, nguồn gốc nguyên liệu, mức phát thải và trách nhiệm xã hội của doanh nghiệp.

Đặc biệt, xu hướng chuẩn hóa báo cáo bền vững theo các tiêu chuẩn quốc tế như CSRD/ESRS cho thấy yêu cầu về áp lực về môi trường, xã hội và quản trị (ESG) đang dần chuyển từ tự nguyện sang bắt buộc. Nếu không có một khung nhận diện nội địa tương thích với quốc tế, doanh nghiệp Việt Nam sẽ dễ dàng bị gạt ra khỏi chuỗi giá trị toàn cầu.

Theo Bộ Nông nghiệp và Môi trường, việc xây dựng, ban hành Quyết định của Thủ tướng Chính phủ nhằm thể chế hóa các chủ trương của Đảng, pháp luật của Nhà nước về xác định dự án xanh, dự án đáp ứng tiêu chí tuần hoàn và áp dụng khung tiêu chuẩn môi trường, xã hội, quản trị để được hưởng chính sách về hỗ trợ lãi suất 2%/năm. Qua đó, góp phần thúc đẩy phát triển kinh tế tư nhân, kinh tế xanh, kinh tế tuần hoàn và nâng cao năng lực cạnh tranh của các tổ chức, cá nhân kinh doanh trong bối cảnh mới.

Thiết lập hệ thống tiêu chí cụ thể, siết chặt đánh giá và kiểm soát hỗ trợ

Theo dự thảo, tiêu chí đối với dự án xanh được xây dựng dựa trên Luật Bảo vệ môi trường và các quy định hiện hành, đảm bảo tính nhất quán và hài hòa với thông lệ quốc tế. Danh mục dự án xanh dự kiến bao gồm 45 loại dự án thuộc 7 lĩnh vực then chốt: Năng lượng; giao thông; xây dựng; tài nguyên nước; nông - lâm - thủy sản và bảo tồn đa dạng sinh học; công nghiệp chế biến, chế tạo; và dịch vụ môi trường. Mục tiêu và các yêu cầu được nêu rõ cho từng loại hình dự án cụ thể.

Đối với dự án tuần hoàn, dự thảo đã phân loại thành ba nhóm loại hình: “Dự án thiết kế tuần hoàn”; “Dự án sử dụng tuần hoàn”; “Dự án phục hồi tài nguyên”.

Dự thảo Quyết định cũng đưa ra danh mục dự án thuộc đối tượng được xem xét, xác định đáp ứng tiêu chí thuộc 8 lĩnh vực chính, gồm: Nông - lâm - thủy sản; năng lượng; khoáng sản; công nghiệp chế biến/chế tạo; xây dựng; giao thông; dịch vụ thương mại/logistics; Khu công nghiệp, cụm công nghiệp, khu sản xuất kinh doanh tập trung và khu đô thị, khu dân cư tập trung - gắn liền với các yêu cầu kỹ thuật cụ thể tại các phụ lục đi kèm.

Một điểm mới đáng chú ý trong dự thảo là quy định về việc áp dụng khung tiêu chuẩn môi trường, xã hội, quản trị với 52 tiêu chí. Đây là căn cứ để xem xét, hỗ trợ lãi suất đối với dự án xanh và dự án tuần hoàn.

Một trong những điểm đáng chú ý của dự thảo là cơ chế đánh giá linh hoạt. Doanh nghiệp, hộ kinh doanh và cá nhân kinh doanh có thể tự đánh giá dự án của mình hoặc lựa chọn tổ chức đánh giá độc lập. Cách tiếp cận này giúp giảm chi phí và thời gian, đặc biệt đối với các dự án quy mô nhỏ hoặc có tiêu chí rõ ràng.

Tuy nhiên, để đảm bảo tính khách quan và tránh trục lợi chính sách, dự thảo quy định chặt chẽ điều kiện đối với các tổ chức đánh giá độc lập. Các đơn vị này phải có tư cách pháp nhân, đăng ký kinh doanh tại Việt Nam, hoạt động trong lĩnh vực đánh giá sự phù hợp hoặc kiểm toán và đáp ứng các tiêu chuẩn quốc tế như TCVN ISO/IEC 17029:2020 hoặc Chuẩn mực ISAE 3000. Quy định này nhằm đảm bảo chất lượng đánh giá, đồng thời tạo sự tương thích với thông lệ quốc tế như của EU hay ASEAN, tránh trục lợi chính sách theo tinh thần Nghị quyết 198/2025/QH15.

Bên cạnh đó, cơ chế kiểm soát trong quá trình hưởng hỗ trợ lãi suất cũng được thiết kế chặt chẽ. Chủ đầu tư có trách nhiệm duy trì đầy đủ các tiêu chí đã cam kết trong suốt thời gian được hỗ trợ. Nếu dự án không còn đáp ứng các tiêu chí xanh, tuần hoàn hoặc không tuân thủ khung ESG, doanh nghiệp phải kịp thời thông báo cho ngân hàng và cơ quan chức năng để dừng hỗ trợ hoặc thu hồi văn bản xác nhận.

Ngoài ra, cơ chế thông báo trong vòng 30 ngày kể từ khi được hỗ trợ lãi suất về cho cơ quan chuyên môn của UBND tỉnh sẽ giúp Nhà nước xây dựng được hệ thống cơ sở dữ liệu quốc gia về dự án xanh. Đây là dữ liệu nền tảng để Chính phủ theo dõi, đánh giá hiệu quả chính sách và điều chỉnh danh mục dự án phù hợp với tình hình thực tế trong từng giai đoạn.

Có thể thấy, dự thảo Quyết định không chỉ dừng lại ở việc đưa ra tiêu chí mà còn xây dựng một hệ sinh thái pháp lý đồng bộ, kết nối giữa chính sách hỗ trợ của Nhà nước, nhu cầu chuyển đổi của doanh nghiệp và yêu cầu từ thị trường tài chính toàn cầu. Với hệ thống tiêu chí chi tiết, cơ chế đánh giá linh hoạt nhưng chặt chẽ, cùng lộ trình thực hiện rõ ràng, khi được ban hành, Quyết định được kỳ vọng sẽ tạo động lực mạnh mẽ thúc đẩy phát triển kinh tế xanh, kinh tế tuần hoàn và hiện thực hóa các mục tiêu phát triển bền vững của Việt Nam.

Thu Trang/Báo Tin tức và Dân tộc