Lần đầu tiên xử phạt vi phạm nguyên tắc 'hóa học xanh'

Giảm ô nhiễm từ gốc

Ngày 8/7/2026, Chính phủ ban hành Nghị định 275/2026/NĐ-CP về xử phạt vi phạm hành chính trong lĩnh vực hóa chất và vật liệu nổ công nghiệp, có hiệu lực từ 25/8/2026. Một trong những điểm mới đáng chú ý của Nghị định 275/2026/NĐ-CP là tại Điều 7, lần đầu tiên các hành vi vi phạm nguyên tắc "hóa học xanh" chính thức bị áp dụng chế tài xử phạt.

Hiện nay, hóa học xanh đang trở thành xu hướng phát triển của ngành hóa chất toàn cầu, hướng đến giảm thiểu hoặc loại bỏ việc sử dụng và phát sinh các chất độc hại ngay từ khâu thiết kế sản phẩm, quy trình sản xuất. Trao đổi với phóng viên Báo Công Thương, TS. Nguyễn Xuân Sinh, Ủy viên Ban Chấp hành Hội Hóa học Việt Nam, Phó Chủ tịch Hội đồng trách nhiệm xã hội tự nguyện các doanh nghiệp hóa chất Việt Nam cho biết, đây là bước đi đột phá, thay đổi hoàn toàn phương thức xử lý ô nhiễm truyền thống.

Lần đầu tiên xử phạt vi phạm nguyên tắc hóa học xanh. Ảnh minh họa

“Hóa học xanh tập trung giảm ô nhiễm ngay tại nguồn bằng việc sử dụng nguyên liệu tái tạo, bền vững, giảm thiểu các hóa chất nguy hại trong nguyên liệu, chất phản ứng, dung môi và sản phẩm”, ông Sinh cho biết.

Trong khi đó, các biện pháp xử lý ô nhiễm truyền thống chủ yếu tập trung vào xử lý chất thải sau khi phát sinh hoặc khắc phục các sự cố môi trường. Theo TS. Nguyễn Xuân Sinh, hóa học xanh không xử lý hậu quả mà ngăn chặn các chất nguy hại phát thải ra môi trường ngay từ đầu.

Tuy nhiên, quá trình chuyển đổi sang mô hình hóa học xanh vẫn gặp nhiều trở ngại. Theo ông, chi phí đầu tư ban đầu lớn, công nghệ mới và giá thành sản phẩm xanh cao hơn đáng kể so với sản phẩm truyền thống. Điều này khiến nhiều doanh nghiệp, đặc biệt là doanh nghiệp có năng lực tài chính hạn chế, chưa thể chuyển đổi ngay.

Bên cạnh đó, doanh nghiệp còn thiếu nguồn vốn cho các dự án hóa học xanh. Việc thay đổi công nghệ sản xuất, nguyên liệu đầu vào cần thời gian và nguồn lực lớn, trong khi các yêu cầu về môi trường, giảm phát thải của các thị trường như Liên minh châu Âu (EU), Nhật Bản ngày càng khắt khe.

TS. Nguyễn Xuân Sinh, Ủy viên Ban Chấp hành Hội Hóa học Việt Nam. Ảnh: NVCC

Một khó khăn khác được TS. Nguyễn Xuân Sinh chỉ ra là hệ thống quy chuẩn phân loại hóa chất xanh chưa được ban hành đầy đủ. “Nhiều dự án sản xuất hydro xanh tại Trà Vinh, Bến Tre đang triển khai nhưng các quy chuẩn kỹ thuật quốc gia liên quan đến sản phẩm và lưu giữ hydro xanh vẫn chưa được xây dựng, gây khó khăn cho doanh nghiệp trong quá trình triển khai”, ông Sinh nhấn mạnh.

Cần thêm hỗ trợ doanh nghiệp

Theo TS. Nguyễn Xuân Sinh, Luật Hóa chất số 69/2025/QH15 đã có quy định khung tại Điều 5, chương II về phát triển ngành công nghiệp hóa chất. Chủ đầu tư dự án hóa chất có nghĩa vụ phải áp dụng bộ nguyên tắc trong thiết kế, lựa chọn công nghệ, thiết bị, quy trình sản xuất, sử dụng và thải bỏ hóa chất nhằm giảm thiểu hoặc loại bỏ việc sử dụng và tạo ra hóa chất nguy hiểm.

Tiếp đó, Nghị định số 25/2026/NĐ-CP đã cụ thể hóa bằng việc quy định 12 nguyên tắc hóa học xanh, gồm 4 nguyên tắc bắt buộc và 8 nguyên tắc khuyến khích áp dụng. Gần đây nhất, Nghị định 275/2026/NĐ-CP là bổ sung quy định xử phạt đối với hành vi vi phạm nguyên tắc hóa học xanh tại Điều 7. “Việc luật hóa các nguyên tắc này sẽ tạo ra "cú hích" mạnh đối với ngành hóa chất khi tất cả doanh nghiệp, không phân biệt quy mô hay thành phần kinh tế, đều phải tuân thủ”, ông Sinh đánh giá.

Đồng thời, Nghị định số 25/2026/NĐ-CP cũng yêu cầu đánh giá việc áp dụng nguyên tắc hóa học xanh ngay từ khâu thiết kế và lựa chọn công nghệ của dự án. Theo đó, nếu không đáp ứng yêu cầu trong quá trình thẩm định, dự án sẽ không đủ điều kiện triển khai.

TS. Nguyễn Xuân Sinh cho biết, thực tiễn làm việc với nhiều doanh nghiệp hóa chất cho thấy, việc luật hóa đã tạo chuyển biến tích cực về nhận thức cũng như hiệu quả triển khai. Các sản phẩm thân thiện môi trường ngày càng được người tiêu dùng đón nhận, trong khi doanh nghiệp cũng xây dựng được hình ảnh và thương hiệu tốt hơn, đáp ứng yêu cầu của nhiều thị trường xuất khẩu.

Để các quy định mới thực sự đi vào đời sống sản xuất, TS. Nguyễn Xuân Sinh cho rằng cần sớm hoàn thiện khung pháp lý, ban hành các tiêu chí và quy chuẩn liên quan đến hóa học xanh. Bên cạnh đó, Chính phủ và các bộ, ngành cần xây dựng chính sách ưu đãi về công nghệ, tài chính, thuế và tín dụng xanh để hỗ trợ doanh nghiệp đầu tư chuyển đổi công nghệ, giảm phát thải và tiếp cận các nguồn vốn ưu đãi.

Ông Sinh cũng đề xuất xây dựng các quỹ hỗ trợ doanh nghiệp từ các chương trình khuyến công, tăng cường hỗ trợ kỹ thuật, đào tạo thông qua các dự án hợp tác quốc tế. Đồng thời, Chính phủ cần có cơ chế thúc đẩy chuyển giao công nghệ lõi, công nghệ mới để doanh nghiệp có điều kiện đổi mới sản xuất.

Theo TS. Nguyễn Xuân Sinh, các chính sách hỗ trợ cần được ban hành kịp thời để doanh nghiệp có cơ sở xây dựng kế hoạch hành động cụ thể, trong đó có kế hoạch giảm phát thải khí nhà kính và lộ trình áp dụng hóa học xanh trong hoạt động sản xuất.

Phương Hà