Nuôi tôm sinh thái dưới tán rừng: Hướng đi xanh cho kinh tế ven biển

Khi rừng ngập mặn trở thành “lá chắn xanh” cho vùng nuôi

Dọc các tỉnh ven biển Đồng bằng sông Cửu Long, nhiều khu vực từng chứng kiến sự suy giảm mạnh của rừng ngập mặn do mở rộng diện tích nuôi tôm công nghiệp. Việc phá rừng để đào ao không chỉ làm mất “lá chắn” tự nhiên bảo vệ bờ biển mà còn kéo theo hàng loạt hệ lụy môi trường như sạt lở, xâm nhập mặn và suy giảm đa dạng sinh học.

Đáng chú ý, các mô hình nuôi tôm thâm canh với mật độ cao thường phụ thuộc lớn vào thức ăn công nghiệp, hóa chất xử lý nước và kháng sinh. Khi lượng chất hữu cơ dư thừa tích tụ dưới đáy ao trong điều kiện thiếu oxy, quá trình phân hủy yếm khí sẽ tạo ra khí mê-tan, một trong những loại khí nhà kính có khả năng gây nóng lên toàn cầu mạnh hơn nhiều lần so với CO₂ trong giai đoạn ngắn hạn.

Người dân Cà Mau thu hoạch tôm nuôi dưới rừng ngập mặn. Nguồn ảnh: dcc.mae.gov.vn

Trong bối cảnh Việt Nam quyết tâm đạt phát thải ròng bằng “0” vào năm 2050 theo như cam kết tại Hội nghị thượng đỉnh về biến đổi khí hậu của Liên Hợp Quốc (COP26), việc tìm kiếm các mô hình sản xuất vừa bảo đảm sinh kế vừa giảm phát thải đang trở thành yêu cầu cấp thiết. Và mô hình nuôi tôm sinh thái dưới tán rừng được xem là một trong những giải pháp giàu tiềm năng cho mục tiêu này.

Khác với nuôi tôm công nghiệp, mô hình sinh thái duy trì tỷ lệ che phủ rừng ngập mặn trong khu vực nuôi, tạo ra môi trường gần với tự nhiên. Rừng ngập mặn không chỉ giúp ổn định hệ sinh thái mà còn đóng vai trò như “hệ thống lọc sinh học” tự nhiên cho ao nuôi. Lớp rễ dày đặc của cây ngập mặn có khả năng giữ phù sa, hấp thụ chất hữu cơ và cải thiện chất lượng nước. Nhờ đó, người nuôi giảm đáng kể nhu cầu sử dụng hóa chất xử lý môi trường cũng như lượng thức ăn công nghiệp.

Khi môi trường ao nuôi ổn định hơn và lượng chất thải hữu cơ giảm xuống, các phản ứng sinh khí mê-tan dưới đáy ao cũng được hạn chế đáng kể. Nhiều nghiên cứu cho thấy hệ sinh thái rừng ngập mặn còn giúp tăng cường khả năng hấp thụ các-bon và đóng vai trò như “bể chứa các-bon xanh” quan trọng của khu vực ven biển. Điều này đồng nghĩa, mô hình nuôi tôm dưới tán rừng không chỉ giúp giảm phát thải mà còn góp phần duy trì khả năng hấp thụ khí nhà kính của hệ sinh thái tự nhiên.

Mô hình nuôi tôm sinh thái duy trì tỷ lệ che phủ rừng ngập mặn trong khu vực nuôi, tạo ra môi trường gần với tự nhiên. Nguồn ảnh: baochinhphu.vn

Sinh kế bền vững từ mô hình “thuận thiên”

Những năm gần đây, tỉnh Cà Mau đã có nhiều chủ trương, chính sách nhằm khôi phục lại rừng và giúp người dân sản xuất đa canh dưới tán rừng để tăng thu nhập, cải thiện cuộc sống gia đình. Đây được xem là một trong những mô hình sản xuất bền vững mang lại hiệu quả thiết thực nhờ sản xuất và nuôi trồng thủy sản dưới tán rừng. Phần lớn người dân sống ở rừng ngập mặn đã có cuộc sống khá sung túc nhờ sản xuất theo mô hình trồng rừng kết hợp với nuôi thủy sản quảng canh dưới tán rừng.

Một nông dân ở tỉnh Cà Mau chia sẻ rằng ông kết hợp nuôi cua, cá bên cạnh tôm. Trung bình mỗi năm ông thu lãi hơn 400 triệu đồng từ 6 ha tôm nuôi dưới tán rừng đước, mang lại lợi nhuận ổn định. Theo đánh giá của ngành chức năng, mô hình nuôi thủy sản dưới tán rừng theo hình thức quảng canh có nhiều ưu điểm hơn nuôi thâm canh hoặc bán thâm canh. Nếu bố trí 50% đất rừng, 50% đất nuôi thủy sản, mỗi năm có thể thu lợi nhuận trên 100 triệu đồng/ha.

Không chạy theo sản lượng cao như nuôi công nghiệp, mô hình này hướng tới chất lượng và giá trị bền vững. Tôm được nuôi trong môi trường gần tự nhiên nên có chất lượng cao, ít tồn dư hóa chất và được nhiều thị trường quốc tế đánh giá tích cực. Một số doanh nghiệp xuất khẩu hiện đã liên kết với người dân để xây dựng vùng nuôi đạt các chứng nhận sinh thái quốc tế. Những sản phẩm này thường có giá bán cao hơn nhờ đáp ứng tiêu chuẩn xanh và truy xuất nguồn gốc bền vững.

Giới chuyên gia đánh giá mô hình nuôi tôm sinh thái phản ánh rõ xu hướng phát triển “thuận thiên” mà Việt Nam đang hướng tới trong chiến lược thích ứng biến đổi khí hậu. Thay vì can thiệp quá mức vào tự nhiên, mô hình này tận dụng chính các chức năng sinh thái của rừng ngập mặn để hỗ trợ sản xuất. Đây cũng là hướng đi giúp giảm áp lực lên tài nguyên nước và môi trường ven biển trong dài hạn.

Khi những cánh rừng ngập mặn tiếp tục được giữ lại và người dân vẫn có thể ổn định sinh kế, đó không chỉ là câu chuyện của ngành thủy sản mà còn là minh chứng cho hướng phát triển bền vững dựa vào thiên nhiên, góp phần quan trọng vào hành trình xây dựng nền kinh tế xanh và thích ứng khí hậu của Việt Nam.

Hoài Nam