Lần đầu đề xuất khuôn khổ pháp lý về trạng thái đầu tư quốc tế của Việt Nam

Tại Tờ trình gửi Chính phủ, NHNN cho biết, Nghị định 16 đã góp phần quan trọng trong việc xây dựng bảng cán cân thanh toán quốc tế, phản ánh các giao dịch về hàng hóa, dịch vụ, đầu tư, vay trả nợ nước ngoài và các luồng ngoại tệ của nền kinh tế. Đây là nguồn thông tin phục vụ công tác điều hành chính sách tiền tệ, chính sách kinh tế vĩ mô, đồng thời là cơ sở để các tổ chức quốc tế, nhà đầu tư và các tổ chức xếp hạng tín nhiệm đánh giá tình hình kinh tế đối ngoại của Việt Nam.

Dù vậy, sau hơn một thập kỷ triển khai, NHNN cho rằng nhiều yếu tố đã thay đổi. Môi trường kinh tế quốc tế diễn biến nhanh hơn cùng quá trình số hóa, toàn cầu hóa và sự xuất hiện của nhiều loại tài sản mới khiến phương pháp thống kê truyền thống cần được cập nhật. Bên cạnh đó, Quỹ Tiền tệ quốc tế (IMF) đã ban hành phiên bản mới của Cẩm nang thống kê cán cân thanh toán và trạng thái đầu tư quốc tế (BPM7), trong khi Việt Nam vẫn chủ yếu áp dụng phương pháp cũ. Ngoài ra, phạm vi thống kê giữa các bộ, ngành còn có sự khác biệt; một số mẫu biểu, chỉ tiêu và thời hạn cung cấp số liệu theo Nghị định 16 cũng chưa còn phù hợp với thực tiễn quản lý.

Ảnh minh họa, nguồn: Internet

Đây cũng là lý do dự thảo không chỉ sửa đổi một số quy định kỹ thuật mà được xây dựng theo hướng thay thế toàn bộ Nghị định 16. Theo NHNN, việc ban hành nghị định mới còn nhằm đồng bộ với Luật Ngân hàng Nhà nước Việt Nam sửa đổi đang được xây dựng, trong đó dự kiến bổ sung nhiệm vụ của NHNN về lập, theo dõi và phân tích trạng thái đầu tư quốc tế của Việt Nam, đồng thời quy định trách nhiệm cung cấp thông tin phục vụ công tác này.

Một điểm đáng chú ý nhất của dự thảo là đề xuất mở rộng phạm vi điều chỉnh, không chỉ quy định việc cung cấp, nhận thông tin, lập, theo dõi, dự báo và phân tích cán cân thanh toán quốc tế của Việt Nam mà còn bổ sung nội dung về lập, theo dõi và phân tích trạng thái đầu tư quốc tế của Việt Nam. Theo dự thảo, trạng thái đầu tư quốc tế là báo cáo thống kê phản ánh số dư tài sản có và tài sản nợ tài chính giữa người cư trú và người không cư trú tại thời điểm cuối kỳ báo cáo.

NHNN nhấn mạnh, trạng thái đầu tư quốc tế là một trong hai cấu phần quan trọng của bộ số liệu đánh giá tình hình kinh tế đối ngoại của một nền kinh tế. Bảng thống kê này phản ánh giá trị tài sản có tài chính và tài sản nợ tài chính của nền kinh tế Việt Nam với nước ngoài tại một thời điểm xác định. Do đó, cơ quan soạn thảo nhìn nhận việc bổ sung quy định về lập và phân tích trạng thái đầu tư quốc tế sẽ tạo thuận lợi về mặt pháp lý cho việc thu thập hai bộ số liệu có chung phạm vi thống kê và nguồn cung cấp thông tin, đáp ứng yêu cầu quản lý, điều hành chính sách tiền tệ, quản lý ngoại hối và hội nhập quốc tế của Việt Nam.

Không dừng ở việc bổ sung trạng thái đầu tư quốc tế, dự thảo còn đề xuất nhiều sửa đổi về phương pháp thống kê nhằm tiệm cận chuẩn mực mới của Quỹ Tiền tệ quốc tế (IMF). Đáng chú ý, dự thảo bổ sung "tài sản mã hóa không có nghĩa vụ nợ đối ứng" vào nội hàm của tài sản phi tài chính, phi sản xuất theo hướng dẫn mới của IMF. Đây là điểm mới so với Nghị định số 16/2014/NĐ-CP, phản ánh sự cập nhật của phương pháp thống kê quốc tế đối với các loại tài sản số.

Một nội dung đáng chú ý khác là dự thảo thay đổi phương thức thu thập và chia sẻ thông tin theo hướng số hóa. Thay vì chủ yếu dựa trên phương thức cung cấp thông tin truyền thống như trước đây, dự thảo quy định thông tin được cung cấp trực tuyến dưới dạng văn bản điện tử và/hoặc văn bản có ký số của người có thẩm quyền.

Đồng thời, dữ liệu sẽ được đồng bộ trên hệ thống cơ sở dữ liệu dùng chung liên thông giữa NHNN với các bộ, ngành; đối với các thông tin thuộc danh mục bí mật nhà nước vẫn phải thực hiện theo quy định của pháp luật về bảo vệ bí mật nhà nước. Cơ quan soạn thảo chỉ ra, quy định này được bổ sung nhằm phù hợp với định hướng xây dựng hệ thống cơ sở dữ liệu dùng chung của hệ thống chính trị và yêu cầu phát triển chuyển đổi số trong hoạt động quản lý nhà nước.

Bên cạnh đó, dự thảo cũng điều chỉnh một số quy định kỹ thuật nhằm nâng cao chất lượng thống kê. Đáng chú ý, thời hạn lập và phân tích báo cáo cán cân thanh toán được đề xuất điều chỉnh lên 60 ngày kể từ khi kết thúc kỳ báo cáo, trong khi báo cáo trạng thái đầu tư quốc tế được thực hiện trong 90 ngày. Thời hạn các bộ, ngành cung cấp thông tin, số liệu cho NHNN cũng được điều chỉnh tương ứng. Theo cơ quan soạn thảo, việc kéo dài các mốc thời gian này nhằm bảo đảm các đơn vị có đủ thời gian rà soát, đối chiếu và hoàn thiện số liệu trước khi tổng hợp, báo cáo cấp có thẩm quyền.

Dự thảo đồng thời sửa đổi nguyên tắc quy đổi tỷ giá khi lập cán cân thanh toán. Theo đó, tỷ giá quy đổi từ đồng Việt Nam sang USD được xác định theo tỷ giá hối đoái bình quân trong kỳ của tỷ giá trung tâm do NHNN công bố, thay cho cách quy đổi trước đây. Đối với trạng thái đầu tư quốc tế, việc quy đổi được thực hiện theo tỷ giá trung tâm tại thời điểm cuối kỳ báo cáo. Thay đổi này nhằm bảo đảm giá trị các giao dịch phản ánh sát hơn giá trị thực tế, đồng thời bổ sung cơ sở xác định tỷ giá phục vụ lập bảng trạng thái đầu tư quốc tế.

Hồng Sơn