Làm thế nào Thâm Quyến - Hồng Kông - Quảng Châu trở thành trung tâm công nghệ số một thế giới?

Trụ sở Tencent Holdings tại Thâm Quyến, Trung Quốc. Ảnh: Bloomberg.

Chỉ số Đổi mới Toàn cầu (Global Innovation Index - GII) của Tổ chức Sở hữu trí tuệ thế giới (WIPO) xếp cụm đổi mới sáng tạo Thâm Quyến - Hồng Kông - Quảng Châu (SHKGIC) đứng đầu bảng xếp hạng 100 cụm đổi mới sáng tạo hàng đầu thế giới năm 2025.

Trong năm qua, SHKGIC chiếm 2,4% số công bố khoa học, 9% số đơn đăng ký sáng chế và 2,9% tổng giá trị các giao dịch đầu tư mạo hiểm trên toàn cầu. Thành tích này đã giúp SHKGIC vượt qua cụm đổi mới sáng tạo Tokyo - Yokohama (đứng thứ hai) và San Jose - San Francisco (đứng thứ ba). 

Đáng chú ý, năm 2024, Tokyo - Yokohama vẫn dẫn đầu, trong khi SHKGIC đứng thứ hai. Nhưng hai cụm này đã đổi vị trí cho nhau trong năm 2025 sau khi WIPO bổ sung chỉ số về các giao dịch đầu tư mạo hiểm vào phương pháp đánh giá. 

Bước ngoặt đến vào năm 1980, khi Thâm Quyến được lựa chọn trở thành đặc khu kinh tế đầu tiên của Trung Quốc. Chính sách nhanh chóng biến thành phố thành điểm đến hấp dẫn với các nhà đầu tư nước ngoài và các doanh nghiệp sản xuất. 

Đằng sau vị trí số một của SHKGIC là quá trình phát triển kéo dài nhiều thập kỷ, trong đó Thâm Quyến giữ vai trò hạt nhân công nghệ và khởi nghiệp.

ThinkChina nhận định câu chuyện phát triển của Thâm Quyến có nhiều điểm tương đồng với Thung lũng Silicon. Nếu Thung lũng Silicon từng nổi tiếng với những vườn cây ăn trái trước khi trở thành trung tâm công nghệ, thì Thâm Quyến cũng từng chỉ là vùng nông thôn gắn kinh tế với đồng ruộng . 

Bước ngoặt đến vào năm 1980, khi Thâm Quyến được lựa chọn trở thành đặc khu kinh tế đầu tiên của Trung Quốc. Chính sách nhanh chóng biến thành phố thành điểm đến hấp dẫn với các nhà đầu tư nước ngoài và các doanh nghiệp sản xuất. 

Nhưng nếu đặc khu kinh tế tạo nền móng cho quá trình công nghiệp hóa, thì việc thành lập Khu công nghệ cao quốc gia Thâm Quyến vào năm 1996 mới là bước chuyển quan trọng đưa thành phố tiến sâu vào lĩnh vực công nghệ.

Nhờ hưởng nhiều chính sách hỗ trợ cho nghiên cứu và phát triển (R&D), Khu công nghệ cao Thâm Quyến nhanh chóng thu hút nhiều doanh nghiệp công nghệ. Đến nay, khu vực này hiện là nơi tập trung của nhiều doanh nghiệp công nghệ hàng đầu Trung Quốc như Huawei, ZTE, Tencent hay BYD. 

Để phát triển hệ thống giáo dục và nghiên cứu, Thâm Quyến cũng thành lập những trường đại học mới như Đại học Thâm Quyến và Đại học Khoa học và Công nghệ miền Nam, đồng thời thu hút các cơ sở, viện nghiên cứu và chương trình hợp tác của những trường đại học hàng đầu như Đại học Bắc Kinh, Đại học Thanh Hoa và Đại học Trung Quốc Hồng Kông.

Điều này đã giúp Thâm Quyến tạo ra một hệ sinh thái hoàn thiện và thuận lợi cho đổi mới sáng tạo: doanh nghiệp cần nhân lực chất lượng cao, trường đại học cung cấp nhân lực và nghiên cứu, còn chính sách công tạo điều kiện để vốn, công nghệ và nhân tài tiếp tục đổ vào khu vực.

Trong nhiều thập kỷ, thành phố này chứng kiến dòng người từ khắp Trung Quốc đổ về để tìm việc làm, thành lập doanh nghiệp hoặc tham gia vào những ngành công nghiệp mới. Thâm Quyến vì thế từng được ví như một “Miền Đông hoang dã” - một nơi mà những điều tưởng như chưa thể đều có cơ hội được thử nghiệm, tương tự hình ảnh “Miền Tây hoang dã” trong lịch sử Mỹ.

Sự trỗi dậy của SHKGIC không chỉ đến từ Thâm Quyến. Điểm đặc biệt của cụm đổi mới sáng tạo này nằm ở khả năng kết nối những thế mạnh khác nhau của nhiều thành phố trong cùng một không gian kinh tế.

Nếu Thâm Quyến là trung tâm công nghệ, khởi nghiệp và nghiên cứu ứng dụng, Hồng Kông bổ sung hệ thống tài chính quốc tế, mạng lưới doanh nghiệp toàn cầu và khả năng kết nối với thị trường quốc tế.

Những năm gần đây, chính quyền Hồng Kông cũng thúc đẩy phát triển Northern Metropolis - khu vực phát triển công nghệ cao nằm sát biên giới với Thâm Quyến, nhằm thúc đẩy đổi mới sáng tạo, phát triển công nghiệp công nghệ và thu hút các doanh nghiệp công nghệ cao từ Thâm Quyến cũng như các nơi khác trên thế giới.

Thâm Quyến vì thế từng được ví như một “Miền Đông hoang dã” - một nơi mà những điều tưởng như chưa thể đều có cơ hội được thử nghiệm, tương tự hình ảnh “Miền Tây hoang dã” trong lịch sử Mỹ.

Trong khi đó, Quảng Châu và nhiều thành phố khác của tỉnh Quảng Đông đóng vai trò quan trọng trong hệ sinh thái sản xuất, thậm chí thường được ví như “công xưởng của thế giới”. 

Chính sự phân công này tạo nên lợi thế đặc biệt của SHKGIC. Công nghệ có thể được nghiên cứu và phát triển tại Thâm Quyến; vốn có thể được huy động thông qua hệ thống tài chính của Hồng Kông; sản phẩm có thể được sản xuất ở Quảng Châu và các thành phố công nghiệp lân cận. 

Nói cách khác, đây không phải là câu chuyện một thành phố đơn lẻ vươn lên trở thành trung tâm đổi mới sáng tạo. Đó là sự hình thành của một hệ sinh thái liên kết, trong đó mỗi địa phương đảm nhận một mắt xích nhưng cùng phục vụ một chuỗi giá trị.

Trong giai đoạn 2020-2024, SHKGIC đã nộp 117.542 đơn đăng ký sáng chế thông qua Hiệp ước Hợp tác về Sáng chế của WIPO. Cụm này cũng ghi nhận hơn 6.900 giao dịch đầu tư mạo hiểm và có 193.635 công bố khoa học trong giai đoạn 2019-2023.

Nhà kinh tế trưởng của WIPO Carsten Fink cũng nhận định Thâm Quyến - Hồng Kông - Quảng Châu đã hình thành một cụm đổi mới sáng tạo đa dạng, trong đó mỗi khu vực đóng góp những thế mạnh riêng vào sự phát triển chung. 

Bạch Dương