Khởi nghiệp từ dược liệu bản địa Lâm Đồng

Một buổi vào rừng tìm dược liệu của các hội viên Hội Đông y tỉnh Lâm Đồng

Từ cây thuốc đến sản phẩm hàng hóa

Tại phường Bắc Gia Nghĩa, HTX Dược liệu An Phúc Khang đang xây dựng chuỗi sản xuất từ vùng nguyên liệu đến chế biến. Từ nguồn dược liệu sẵn có, HTX do bà Nguyễn Thị Băng dẫn dắt đã liên kết với người dân, đầu tư máy móc và phát triển nhiều dòng sản phẩm.

Hiện HTX có 10 loại cao, 7 loại tinh dầu, 4 loại trà và 7 loại thuốc viên, trong đó khoảng 80% sản phẩm có nguồn gốc tự nhiên. Cao an xoa và cao gắm đã được công nhận OCOP 3 sao.

HTX Dược liệu An Phúc Khang đang xây dựng chuỗi sản xuất từ vùng nguyên liệu đến chế biến

Điểm đáng chú ý là cây thuốc không còn chỉ được thu hái, phơi khô rồi bán nguyên liệu. Qua sơ chế, chế biến và đóng gói, dược liệu được đưa vào quy trình sản xuất bài bản hơn, tạo ra sản phẩm có giá trị gia tăng và khả năng tiếp cận thị trường tốt hơn.

HTX cũng phát triển vùng trồng dưới tán rừng, liên kết với đồng bào dân tộc thiểu số trồng khoảng 70 - 80 ha dược liệu như gừng, nghệ, địa liền, nghệ đen, an xoa... Qua đó, người dân có thể tham gia sâu hơn vào chuỗi giá trị, từ trồng, chăm sóc, thu hái đến cung cấp nguyên liệu cho cơ sở chế biến.

Tại xã Cát Tiên 2, chị Ka Drờng, người Mạ, lại bắt đầu hành trình khởi nghiệp từ chè dây - loại cây thuốc quen thuộc trong đời sống cộng đồng.

"Chè dây xoăn tuyết Ka Drờng" được chứng nhận sản phẩm OCOP 3 sao năm 2023 (Ảnh tư liệu)

Sau nhiều năm thu hái chè dây trong tự nhiên, phơi khô và bán cho người dân trong vùng, chị từng bước xây dựng sản phẩm “Chè dây xoăn tuyết Ka Drờng”. Năm 2023, sản phẩm được công nhận OCOP 3 sao và dần mở rộng thị trường ra ngoài địa phương.

Giá trị của sản phẩm không chỉ nằm ở cây chè dây mà còn ở kinh nghiệm sử dụng dược liệu được người Mạ lưu truyền qua nhiều thế hệ. Khi tri thức bản địa được chuyển hóa thành sản phẩm hàng hóa, giá trị kinh tế được mở rộng, đồng thời tạo thêm động lực để gìn giữ những kinh nghiệm truyền thống.

Từ 2 mô hình có thể thấy, dược liệu chỉ tạo ra giá trị cao hơn khi được tổ chức thành vùng nguyên liệu, chuẩn hóa quy trình chế biến và gắn với thị trường.

Mở hướng sinh kế từ cây thuốc bản địa

Lâm Đồng có nhiều lợi thế phát triển dược liệu nhờ điều kiện khí hậu, thổ nhưỡng và hệ sinh thái đa dạng. Toàn tỉnh hiện có khoảng 2.144 ha vùng nguyên liệu dược liệu, với nhiều loại có giá trị như: atisô, trà hoa vàng, lan gấm, linh chi, đảng sâm, sâm Ngọc Linh…

Đây là nguồn nguyên liệu quan trọng để phát triển các sản phẩm đặc trưng. Tuy nhiên, giá trị kinh tế không nằm ở diện tích trồng mà ở khả năng tổ chức sản xuất, chế biến và xây dựng thị trường.

Sơ chế, đóng gói dược liệu

Câu chuyện “Chè dây xoăn tuyết Ka Drờng” cho thấy rõ quá trình này. Từ loại cây được thu hái trong tự nhiên, chè dây được chuẩn hóa, đóng gói và xây dựng thương hiệu. Khi sản phẩm được thị trường đón nhận, yêu cầu về nguồn nguyên liệu ổn định cũng trở nên rõ ràng hơn.

Với đồng bào DTTS, đây là lợi thế đáng kể khi nhiều loại cây thuốc gắn với kinh nghiệm sử dụng được lưu truyền trong cộng đồng. Nếu được tổ chức phù hợp, người dân có thể tham gia nhiều công đoạn của chuỗi giá trị, từ trồng, thu hái, sơ chế đến cung cấp nguyên liệu cho cơ sở chế biến.

Theo Sở Dân tộc và Tôn giáo tỉnh Lâm Đồng, phát triển dược liệu gắn với tri thức bản địa không chỉ góp phần tạo sinh kế, nâng cao thu nhập cho đồng bào DTTS mà còn mở ra hướng bảo tồn và phát huy giá trị văn hóa truyền thống. Việc hình thành các vùng nguyên liệu, liên kết sản xuất và phát triển sản phẩm đặc trưng sẽ giúp người dân từng bước tham gia sâu hơn vào chuỗi giá trị, thay vì chỉ cung cấp nguyên liệu thô.

Chế biến sâu cũng là hướng để gia tăng giá trị. Thay vì bán dược liệu tươi hoặc khô, các cơ sở có thể phát triển thành trà, cao, tinh dầu và những sản phẩm phù hợp với nhu cầu thị trường. An Phúc Khang đang theo hướng này khi phát triển nhiều nhóm sản phẩm từ cùng nguồn nguyên liệu.

Dược liệu bản địa được phát triển thành các sản phẩm trà thảo dược, mở thêm hướng khởi nghiệp và nâng cao giá trị sản vật địa phương

Tuy nhiên, không phải cây thuốc nào cũng có thể phát triển thành sản phẩm hàng hóa. Việc lựa chọn cây phù hợp với điều kiện sản xuất, có nguồn nguyên liệu ổn định và thị trường tiềm năng là yếu tố quyết định hiệu quả của từng mô hình.

Bên cạnh đó, chất lượng, truy xuất nguồn gốc, mẫu mã và thương hiệu ngày càng quyết định khả năng cạnh tranh. Khi người tiêu dùng quan tâm nhiều hơn đến nguồn gốc và chất lượng sản phẩm, những mô hình có vùng nguyên liệu rõ ràng, quy trình ổn định và sản phẩm được chuẩn hóa sẽ có lợi thế.

Phát triển dược liệu bản địa không chỉ dừng ở việc tạo ra thêm một sản phẩm OCOP. Đó là quá trình nâng giá trị cây thuốc, tổ chức lại chuỗi sản xuất và mở rộng thị trường; đồng thời tạo thêm cơ hội sinh kế cho người dân, nhất là đồng bào dân tộc thiểu số. Đây là dư địa để Lâm Đồng phát triển những mô hình khởi nghiệp gắn với lợi thế bản địa theo hướng hiện đại và bền vững.

Bảo Anh - Ngô Đồng