Làm rõ giá trị nổi bật toàn cầu của di tích Cổ Loa, hướng tới trở thành Di sản thế giới

Đến dự có Phó Bí thư Thành ủy Hà Nội Nguyễn Văn Phong, Trưởng ban Chỉ đạo triển khai Dự án bảo tồn, tôn tạo và phát huy giá trị Khu di sản Hoàng thành Thăng Long và Khu di tích Cổ Loa; Phó Chủ tịch UBND thành phố Hà Nội Vũ Thu Hà và các nhà khoa học, nhà sử học.

Khu di tích Cổ Loa có nhiều giá trị nổi bật toàn cầu đáp ứng tiêu chí để trở thành Di sản thế giới. Ảnh: M.H

Khẳng định chiều sâu của văn hóa Thăng Long

Cổ Loa có vị trí đặc biệt quan trọng trong lịch sử dựng nước và giữ nước của dân tộc Việt Nam. Không chỉ là kinh đô của Nhà nước Âu Lạc dưới thời An Dương Vương vào khoảng thế kỷ III trước Công nguyên và thời kỳ Ngô Quyền thế kỷ X, Cổ Loa còn là trung tâm chính trị, quân sự và văn hóa gắn với nhiều giai đoạn phát triển của lịch sử dân tộc.

Phó Bí thư Thành ủy Hà Nội Nguyễn Văn Phong, Trưởng ban Chỉ đạo triển khai Dự án bảo tồn, tôn tạo và phát huy giá trị Khu di sản Hoàng thành Thăng Long và Khu di tích Cổ Loa dự hội thảo khoa học. Ảnh: H.L

Với hệ thống thành lũy quy mô lớn, kỹ thuật xây dựng độc đáo, mạng lưới hào nước liên hoàn cùng không gian cư trú, tín ngưỡng và đời sống cộng đồng được bảo tồn, kế thừa qua hơn hai thiên niên kỷ, Cổ Loa là một di sản đặc biệt phản ánh quá trình hình thành nhà nước sơ khai và nền văn minh sông Hồng ở Việt Nam. Những giá trị đó không chỉ có ý nghĩa đối với lịch sử dân tộc mà còn là cơ sở quan trọng để tiếp tục nghiên cứu, đối chiếu, so sánh với các di sản tương đồng trong khu vực và trên thế giới.

Tại hội thảo, Phó Chủ tịch UBND thành phố Hà Nội Vũ Thu Hà cho biết, việc nghiên cứu, bảo tồn và phát huy giá trị Khu di tích Cổ Loa không chỉ là yêu cầu của công tác di sản, mà còn là nhiệm vụ gắn với chiến lược phát triển Thủ đô trong giai đoạn mới.

Phó Chủ tịch UBND thành phố Hà Nội Vũ Thu Hà phát biểu. Ảnh: Hoàng Lân

“Thành phố xác định việc xây dựng hồ sơ đề cử Cổ Loa trình UNESCO không chỉ hướng tới mục tiêu tôn vinh giá trị một di sản lịch sử, văn hóa, mà còn góp phần khẳng định chiều sâu lịch sử, bản sắc văn hóa và vị thế của Thăng Long - Hà Nội trong tiến trình văn minh nhân loại, tạo động lực để phát huy các nguồn lực văn hóa phục vụ phát triển Thủ đô nhanh, bền vững và hiện thực hóa tầm nhìn phát triển Hà Nội trong kỷ nguyên mới”, Phó Chủ tịch UBND thành phố Vũ Thu Hà nhấn mạnh.

Theo Giám đốc Trung tâm Bảo tồn Di sản Thăng Long - Hà Nội Nguyễn Thanh Quang, trong hơn một thế kỷ qua, từ những ghi chép và nghiên cứu đầu tiên của các học giả đầu thế kỷ XX cho đến những nghiên cứu hiện nay cho thấy Cổ Loa không chỉ là một quân thành, một đô thành hay một trung tâm cư trú cổ, mà là một không gian quyền lực được tổ chức trên quy mô lớn, trong mối quan hệ chặt chẽ giữa thành lũy, thủy hệ, cư trú, sản xuất và môi trường tự nhiên. Với cách tiếp cận hướng tới hồ sơ đệ trình UNESCO, các nhà khoa học hướng đến những kiến giải: “Cổ Loa đóng góp điều gì vào nhận thức chung của thế giới về quá trình hình thành các nhà nước sơ khai, tổ chức không gian quyền lực và sự thích ứng của con người với môi trường tự nhiên”.

“Cổ Loa là bằng chứng vật chất quan trọng về quá trình hình thành nhà nước sơ kỳ trên nền tảng văn hóa Đông Sơn, phản ánh sự hội tụ của kỹ nghệ luyện kim, nông nghiệp lúa nước, giao thông đường thủy, kỹ thuật quân sự và tổ chức xã hội. Giá trị của Cổ Loa vì thế không chỉ thuộc về lịch sử Việt Nam, mà còn góp phần làm rõ một giai đoạn quan trọng trong tiến trình hình thành và phát triển các nhà nước sơ kỳ ở Đông Nam Á”, ông Nguyễn Thanh Quang chia sẻ.

Khẳng định giá trị nổi bật toàn cầu của di tích Cổ Loa

Tại hội thảo, các nhà khoa học cũng nhận định, giá trị của Cổ Loa không chỉ nằm ở cấu trúc ba vòng thành mà ở mối liên kết hữu cơ giữa thành - hào - sông Hoàng Giang - mạng lưới sông Hồng, gắn với điều kiện địa hình, địa mạo của vùng chuyển tiếp giữa trung du và đồng bằng Bắc Bộ. Đây là một chỉnh thể thể hiện sự kết hợp giữa kỹ thuật xây dựng, thủy lợi, khai thác địa hình và tổ chức xã hội để hình thành một trung tâm quyền lực và cư trú quy mô lớn. Cổ Loa vì vậy không chỉ là một công trình phòng thủ, mà là một cảnh quan lịch sử được kiến tạo và vận hành như một chỉnh thể, cung cấp bằng chứng quan trọng về trình độ tổ chức không gian, thích ứng với môi trường và xây dựng trung tâm quyền lực trong giai đoạn hình thành các đô thị cổ ở Đông Nam Á.

Quang cảnh hội thảo. Ảnh: Hoàng Lân

Theo PGS.TS Vũ Văn Quân, Trường Đại học KHXH&NV (Đại học Quốc gia Hà Nội), những giá trị nổi bật toàn cầu của Khu di tích Cổ Loa được thể hiện ở hệ thống thành lũy, mạng lưới thủy hệ cổ, chuỗi di tích khảo cổ cư trú, luyện kim nhiều thời kỳ cùng sự tiếp nối liên tục của không gian làng truyền thống và văn hóa cộng đồng. Khu di tích đáp ứng các tiêu chí của Công ước Di sản thế giới với tư cách là một di sản văn hóa tiềm năng có giá trị nổi bật toàn cầu.

“Giá trị nổi bật của Cổ Loa không chỉ nằm ở sự liên tục của tiến trình lịch sử, văn hóa mà còn ở việc toàn bộ những thành tựu đó được vật chất hóa thành một trung tâm quyền lực của một nhà nước từ sớm. Hệ thống 3 vòng thành khép kín, kết hợp với mạng lưới hào nước, thủy hệ tự nhiên, các khu vực chức năng bên trong và bên ngoài thành, phản ánh rõ một cấu trúc chính trị, quân sự có tổ chức, trong đó quyền lực được phân cấp, bảo vệ bằng giải pháp quy hoạch, xây dựng trên quy mô lớn”, PGS.TS Vũ Văn Quân nhận định.

Với những nghiên cứu về Nhà nước Âu Lạc và kinh đô Cổ Loa, GS.TS.NGND Nguyễn Quang Ngọc bổ sung thêm nhiều thông tin hữu ích về giá trị nổi bật toàn cầu của di tích Cổ Loa. Theo đó, Thành Cổ Loa là hình ảnh tập trung trình độ phát triển vượt trội về nhiều mặt của nước Âu Lạc đời An Dương Vương, đặc biệt là tài năng lao động sáng tạo, những tiến bộ về kỹ thuật xây dựng và nghệ thuật quân sự tiên tiến trên tầm thời đại.

“Thành Cổ Loa biểu thị một bước phát triển mới của Nhà nước Âu Lạc, của quyền lực xã hội và sự phân hóa xã hội, là đỉnh cao của văn hóa Đông Sơn, văn minh sông Hồng - nền văn minh đầu tiên và chói sáng ở khu vực Đông Nam Á. Kinh thành Cổ Loa đã hội đủ các tiêu chí để trở thành Di sản văn hóa thế giới”, GS.TS Nguyễn Quang Ngọc nhận định.

Tại hội thảo, Phó Bí thư Thành ủy Hà Nội Nguyễn Văn Phong cho biết, Hà Nội đang triển khai quy hoạch Thủ đô tầm nhìn 100 năm, trong đó xác định sông Hồng là trục trung tâm, đồng thời khu vực phía Bắc sông Hồng là một trong những động lực phát triển của thành phố. Chính vì vậy, cần đặt Cổ Loa trong tổng thể quá trình phát triển của Hà Nội trong giai đoạn sắp tới.

Đồng chí Nguyễn Văn Phong cũng lưu ý vẫn còn một số nội dung cần được các nhà khoa học tiếp tục nghiên cứu, làm rõ nhằm hệ thống hóa các kết quả nghiên cứu về Cổ Loa, đặt Cổ Loa trong tổng thể gắn với quá trình phát triển của Thăng Long - Hà Nội. Phó Bí thư Thành ủy đề nghị các nhà khoa học cần tiếp tục hệ thống hóa các nghiên cứu về Cổ Loa nói riêng và khu vực phía Bắc Hà Nội nói chung, đồng thời nhanh chóng xây dựng một dự án để tiến hành số hóa, không chỉ phục vụ nghiên cứu mà còn trực tiếp phục vụ công tác giáo dục, tuyên truyền và quảng bá những giá trị nổi bật của Cổ Loa.

Bên cạnh đó, các nhà khoa học cần tiếp tục nghiên cứu về khảo cổ học, làm rõ vai trò của dòng sông Hoàng Giang đối với quá trình hình thành kinh thành Cổ Loa. Hội Khoa học Lịch sử cần tiếp tục xác định những lĩnh vực ưu tiên để tập trung triển khai trước như nghiên cứu khảo cổ học, kiến trúc, cư dân, bao gồm cư dân vùng Cổ Loa cũ và sự biến đổi về cư dân tại khu vực này. Ngoài ra, Phó Bí thư Thành ủy Nguyễn Văn Phong cũng cho biết, thành phố đã quyết định đầu tư Công viên di sản tại Cổ Loa, vì vậy, cần nghiên cứu công viên di sản sẽ được tổ chức như thế nào, phương thức vận hành, khai thác và sử dụng ra sao để phát huy hiệu quả.

“Mục tiêu của công tác nghiên cứu không chỉ dừng ở việc lập hồ sơ trình UNESCO mà quan trọng hơn là phải xây dựng được một bản quy hoạch thật tốt, từ đó từng bước có những giải pháp đầu tư thiết thực, hiệu quả và mang tính bền vững. Đó mới là vấn đề quan trọng đối với việc bảo tồn và phát huy giá trị Cổ Loa trong thời gian tới”, đồng chí Nguyễn Văn Phong nhấn mạnh.

Hoàng Quyên