Làm rõ cơ chế xác định giá điện, bù đắp chi phí và phân chia rủi ro

Trưởng Đoàn ĐBQH tỉnh Sơn La Hoàng Văn Nghiệm phát biểu. Ảnh: Quang Khánh

Không chuyển rủi ro đầu tư vào giá điện

ĐBQH Đào Chí Nghĩa (TP. Cần Thơ) nhấn mạnh, mối quan tâm lớn nhất của cử tri và người dân hiện nay là làm sao ổn định giá điện cho người dân. Từ thực tế đó, đại biểu đề nghị tiếp tục hoàn thiện các quy định của dự thảo Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Điện lực, nhất là cơ chế đầu tư lưới điện truyền tải, lựa chọn nhà đầu tư và xác định giá điện, nhằm bảo đảm hài hòa lợi ích giữa Nhà nước, doanh nghiệp và người sử dụng điện.

Đại biểu đề nghị quy định rõ giá điện, thời hạn hợp đồng và các điều kiện cơ bản đã xác định trong hồ sơ mời thầu, hồ sơ dự thầu của nhà đầu tư trúng thầu không được đàm phán lại theo hướng làm thay đổi kết quả lựa chọn, trừ trường hợp điều chỉnh đã được quy định trước trong hồ sơ mời thầu. Đây là yêu cầu quan trọng nhằm bảo đảm tính minh bạch, công bằng và kỷ luật trong quá trình lựa chọn nhà đầu tư.

ĐBQH Đào Chí Nghĩa (TP. Cần Thơ) phát biểu. Ảnh: Quang Khánh

Về nguyên tắc xác định giá hợp đồng mua bán điện, đại biểu Đào Chí Nghĩa cho rằng, quy định bảo đảm thu hồi đầy đủ chi phí và lợi nhuận hợp lý cần được thể hiện chặt chẽ, tránh bị hiểu thành cam kết bảo đảm kết quả tài chính cho nhà đầu tư bất kể hiệu quả và rủi ro của dự án. Nếu mọi rủi ro đầu tư đều được chuyển vào giá điện hoặc làm phát sinh nghĩa vụ bù đắp của Nhà nước, quyền lợi của người dân và bên mua điện sẽ không được bảo đảm.

Do đó, giá hợp đồng mua bán điện cần được xác định trên cơ sở chi phí hợp lý, hợp lệ, hiệu quả đầu tư, mức độ rủi ro và điều kiện thị trường; không mặc nhiên bảo đảm lợi nhuận hoặc chuyển toàn bộ rủi ro đầu tư, kinh doanh sang giá điện. Cùng với đó, cần làm rõ cơ chế điều chỉnh giá, nguyên tắc phân bổ chi phí và lộ trình xử lý bù chéo.

Đối với chính sách hỗ trợ các đối tượng khó khăn, đại biểu đề nghị xác định cụ thể đối tượng thụ hưởng, nguồn lực và phương thức hỗ trợ, tránh thiếu minh bạch trong cơ cấu giá điện.

Cùng quan tâm đến cơ chế giá điện, ĐBQH Triệu Thị Ngọc Diễm (TP. Cần Thơ) đề nghị làm rõ nguồn lực, phương thức và thời hạn Nhà nước bù đắp chi phí hợp lý trong trường hợp giá bán điện chưa thể điều chỉnh kịp thời vì mục tiêu ổn định kinh tế vĩ mô, bảo đảm an sinh xã hội. Theo đại biểu, quy định cụ thể sẽ giúp bảo đảm an toàn tài chính cho doanh nghiệp điện lực, tạo sự yên tâm cho nhà đầu tư, đồng thời hạn chế nguy cơ phát sinh nghĩa vụ tài chính không rõ ràng, ảnh hưởng đến cân đối ngân sách nhà nước.

ĐBQH Triệu Thị Ngọc Diễm (TP. Cần Thơ) phát biểu. Ảnh: Quang Khánh

Đại biểu cũng đề nghị bổ sung cơ chế kiểm tra, giám sát, công khai thông tin và xác định trách nhiệm của các cơ quan, đơn vị liên quan, bảo đảm việc bù đắp chi phí được thực hiện minh bạch, khách quan.

Đồng tình với yêu cầu này, ĐBQH Lý Văn Thâm (Sơn La) đề nghị làm rõ nguyên tắc xử lý chi phí phát sinh khi Nhà nước quyết định chưa điều chỉnh giá điện để phục vụ mục tiêu ổn định kinh tế vĩ mô, an sinh xã hội. Theo đại biểu, cần công khai các yếu tố cấu thành giá điện, tiêu chí xác định chi phí hợp lý, hợp lệ và cơ chế kiểm tra, giám sát, bảo đảm người sử dụng điện không phải gánh các khoản chi phí phát sinh do thực hiện chính sách xã hội của Nhà nước.

Đại biểu nhấn mạnh, giá điện cần phản ánh đúng chi phí cung cấp điện, trong khi chính sách an sinh xã hội phải được thực hiện bằng nguồn lực ngân sách hoặc nguồn tài chính hợp pháp, không chuyển chi phí thực hiện chính sách của Nhà nước sang nhóm khách hàng khác thông qua cơ chế bù chéo.

ĐBQH Lý Minh Đức (TP. Cần Thơ) phát biểu. Ảnh: Quang Khánh

Cải cách thủ tục hành chính nhưng không tạo khoảng trống quản lý

Nhằm đơn giản hóa thủ tục, đẩy nhanh tiến độ dự án, dự thảo mở rộng phạm vi không phải thực hiện thủ tục chấp thuận chủ trương đầu tư từ một số dự án lưới điện theo Nghị quyết số 253/2025/QH15 sang các dự án điện lực thuộc chương trình, dự án thực hiện quy hoạch.

Đại biểu Đào Chí Nghĩa cho rằng, đây là thay đổi có tác động lớn đến quản lý đất đai, chuyển mục đích sử dụng rừng, khu vực biển, quốc phòng và an ninh. Nếu tiêu chí “thuộc chương trình, dự án để thực hiện quy hoạch” không đủ rõ, quy định có thể được áp dụng khác nhau giữa các địa phương, đồng thời mở rộng cơ chế miễn thủ tục vượt quá phạm vi cần thiết.

ĐBQH Lê Thị Thanh Lam (TP. Cần Thơ) phát biểu. Ảnh: Quang Khánh

ĐBQH Nguyễn Tuấn Anh (TP. Cần Thơ) phát biểu. Ảnh: Quang Khánh

Vì vậy, đại biểu đề nghị chỉ áp dụng cơ chế này đối với nhóm dự án được xác định rõ trong luật, trên cơ sở quy hoạch đã được phê duyệt và đáp ứng các tiêu chí cụ thể. Đồng thời, cần quy định rõ các thủ tục chuyên ngành về đất đai, rừng, môi trường, biển, quốc phòng và an ninh vẫn phải thực hiện, trừ trường hợp luật có quy định rõ khác.

Theo đại biểu, việc không thực hiện thủ tục chấp thuận chủ trương đầu tư theo Điều 13 của dự thảo Luật không đồng nghĩa với miễn các thủ tục, điều kiện và nghĩa vụ theo pháp luật về đất đai, lâm nghiệp, môi trường, tài nguyên, biển và pháp luật có liên quan. Cùng với đó, cần có cơ chế hậu kiểm, xác định rõ cơ quan chịu trách nhiệm và xử lý vi phạm.

Đồng tình với quan điểm này, ĐBQH Hoàng Văn Nghiệm (Sơn La) đề nghị rà soát, làm rõ các tiêu chí tối thiểu đối với chương trình, dự án làm căn cứ áp dụng cơ chế nêu trên. Các tiêu chí cần xác định rõ loại hình dự án, quy mô công suất, địa điểm, nhu cầu sử dụng khu vực biển, chuyển mục đích sử dụng rừng, tiến độ thực hiện và các yêu cầu liên quan đến quốc phòng, an ninh.

Theo đại biểu, quy định rõ phạm vi và quy mô dự án sẽ giúp quá trình triển khai thuận lợi hơn. Nếu luật chưa quy định chi tiết, các nghị định, thông tư hướng dẫn cũng cần được rà soát, bổ sung để bảo đảm dễ áp dụng trong thực tiễn. Đồng thời, cần có các nguyên tắc bảo đảm cải cách thủ tục hành chính nhưng không tạo khoảng trống kiểm soát đối với những dự án quy mô lớn, có tác động đến đất đai, rừng, biển, môi trường và quốc phòng, an ninh.

Quang cảnh phiên thảo luận tại Tổ 8. Ảnh: Quang Khánh

Bên cạnh đó, đại biểu Hoàng Văn Nghiệm đề nghị bổ sung quy định tại khoản 7 Điều 13 nhằm tăng cường giám sát của cấp xã và bảo đảm quyền lợi của người dân khi triển khai các dự án điện lực.

Cụ thể, đối với dự án chuyển mục đích sử dụng từ 10ha rừng tự nhiên, rừng phòng hộ đầu nguồn trở lên hoặc làm ngập từ 10ha đất sản xuất của người dân tại một xã trở lên, đại biểu đề nghị phải thực hiện thủ tục chấp thuận chủ trương đầu tư và tổ chức lấy ý kiến các hộ dân bị ảnh hưởng. Đồng thời, cần quy định rõ tỷ lệ đồng thuận, cách thức lấy ý kiến và cơ quan tổ chức thực hiện.

“Cấp xã trực tiếp nắm bắt tình hình đất đai và là nơi tiếp nhận, giải quyết, hòa giải các tranh chấp, khiếu kiện từ ban đầu. Vì vậy, cần tăng cường trách nhiệm của cấp xã trong việc công khai thông tin dự án, lấy ý kiến của người dân bị ảnh hưởng và giám sát quá trình triển khai. Điều này sẽ góp phần phát hiện và xử lý kịp thời những vướng mắc, hạn chế phát sinh khiếu kiện, đồng thời bảo vệ quyền và lợi ích hợp pháp, chính đáng của người dân”, đại biểu Hoàng Văn Nghiệm nhấn mạnh.

Thanh Hải