Làm mới trải nghiệm, đưa nghệ thuật đến gần công chúng

Từ người xem đến người trải nghiệm

Giữa không gian triển lãm “Miền Mộng” tại Area 75 - Art & Auction (75 Hàng Bồ, Hà Nội), những bức tranh, tác phẩm điêu khắc không chỉ để ngắm nhìn. Xen giữa các tác phẩm là những manh mối, câu đố dẫn dắt người xem bước vào hành trình khám phá, tìm hiểu câu chuyện và thông điệp nghệ thuật ẩn sau từng sáng tác. Thay vì tiếp nhận thông tin một chiều, công chúng được khuyến khích quan sát, suy ngẫm và tự tìm lời giải theo cách riêng.

Lấy cảm hứng từ những giấc mơ bị lãng quên, triển lãm do nhóm sinh viên Khoa Marketing, Đại học Kinh tế Quốc dân tổ chức đã lựa chọn cách kể chuyện nghệ thuật gần gũi với người trẻ. Các tác phẩm sử dụng nhiều chất liệu như sơn dầu, lụa, màu gouache, khắc gỗ, gỗ và nhôm đúc, gợi mở những suy tưởng về ký ức, những điều còn dang dở và sự biến chuyển của đời sống.

Các bạn trẻ tham gia trải nghiệm tại triển lãm "Miền Mộng". Ảnh: BTC

Điểm mới của “Miền Mộng” không nằm ở việc đưa trò chơi vào không gian trưng bày, mà ở cách biến hoạt động tương tác thành phương tiện kết nối công chúng với tác phẩm. Mỗi câu đố, manh mối trở thành một lời gợi mở, khuyến khích người xem dừng lại lâu hơn, quan sát kỹ hơn và tìm kiếm những tầng ý nghĩa phía sau hình ảnh, màu sắc, đường nét.

Trưởng ban tổ chức “Miền Mộng” Trần Văn Anh Tuấn cho biết, những manh mối được thiết kế nhằm dẫn dắt người tham dự khám phá các chi tiết trong tác phẩm, hiểu sâu hơn câu chuyện phía sau và thực sự hòa mình vào thế giới nghệ thuật mà triển lãm xây dựng.

Không dừng lại ở trải nghiệm thưởng lãm, “Miền Mộng” còn gắn hoạt động nghệ thuật với trách nhiệm cộng đồng. Theo Ban tổ chức, chương trình phối hợp cùng Quỹ Từ thiện và Bảo trợ Xã hội Vầng Trăng Khuyết triển khai hoạt động gây quỹ hướng tới dự án “Làng người già Bà Nguyệt Bao Dung” tại Thái Nguyên. Qua đó, nghệ thuật không chỉ khơi gợi cảm xúc mà còn mở ra cơ hội kết nối, sẻ chia.

Cũng lựa chọn cách tiếp cận dựa trên trải nghiệm, sự kiện văn hóa - nghệ thuật múa rối nước “Thủy Mộng” do nhóm sinh viên Đại học Kinh tế Quốc dân thực hiện tại Nhà hát Múa rối Việt Nam lại hướng sự sáng tạo vào một loại hình nghệ thuật truyền thống.

Thay vì chỉ giới thiệu những tích trò quen thuộc, “Thủy Mộng” xây dựng hành trình trải nghiệm qua bốn trạm Khai, Soi, Tạo và Thấu. Người tham gia được khám phá những con rối gỗ, tìm hiểu kỹ thuật điều khiển, thử sức với trò chơi dân gian, tự tay tô vẽ hình tượng chú Tễu, nàng tiên và giải đáp những câu hỏi về văn hóa truyền thống.

Người trẻ trải nghiệm trò chơi cà kheo tại sự kiện "Thủy Mộng". Ảnh: BTC

Qua những hoạt động ấy, múa rối nước không còn chỉ hiện diện bằng những chuyển động trên sân khấu. Công chúng có cơ hội tìm hiểu công sức của nghệ nhân, sự khéo léo trong chế tác và những giá trị văn hóa được gửi gắm qua từng con rối.

Trưởng ban tổ chức Chu Ánh Giang chia sẻ, dù học tập trong lĩnh vực kinh tế, nhóm sinh viên vẫn lựa chọn múa rối nước bởi nhận thấy sự quan tâm của giới trẻ đối với nghệ thuật dân tộc. Bằng kiến thức truyền thông, marketing, các bạn mong muốn tạo thêm một điểm kết nối, giúp di sản trở nên gần gũi, hấp dẫn hơn với thế hệ mình.

Từ hội họa đương đại đến múa rối nước truyền thống, hai dự án gặp nhau ở một cách nghĩ: Nghệ thuật sẽ có thêm sức hút khi công chúng không chỉ đứng ngoài quan sát mà được trực tiếp khám phá, trải nghiệm và tìm thấy sự gắn bó.

Đánh thức sức sáng tạo, mở rộng công chúng nghệ thuật

Điều đáng chú ý từ “Miền Mộng” và “Thủy Mộng” không chỉ là những hình thức tổ chức mới mẻ, mà còn ở sự thay đổi vai trò của người trẻ trong đời sống văn hóa. Từ vị trí khán giả, họ đang chủ động tham gia kiến tạo trải nghiệm, tìm cách kể lại những câu chuyện nghệ thuật bằng ngôn ngữ gần gũi với thế hệ mình.

Trạm “Tạo’’ tại sự kiện "Thủy Mộng" thu hút du khách tham gia trải nghiệm. Ảnh: BTC

NSND Nguyễn Tiến Dũng, Giám đốc Nhà hát Múa rối Việt Nam, bày tỏ niềm vui khi những năm gần đây, người trẻ ngày càng quan tâm đến nghệ thuật truyền thống nói chung và múa rối nói riêng. Theo ông, thế hệ trẻ không chỉ là khán giả tiếp nhận các giá trị văn hóa mà còn có thể góp phần quảng bá nghệ thuật dân tộc, đưa văn hóa Việt Nam đến gần hơn với bạn bè quốc tế.

Sự tham gia của sinh viên các ngành kinh tế, marketing vào tổ chức hoạt động nghệ thuật cũng cho thấy tiềm năng kết nối giữa sáng tạo, truyền thông và phát triển công chúng. Những kiến thức về thiết kế trải nghiệm, xây dựng nội dung, tổ chức sự kiện có thể giúp tác phẩm nghệ thuật tiếp cận người xem bằng nhiều phương thức mới.

Tuy nhiên, đổi mới hình thức không có nghĩa là biến nghệ thuật thành những trò chơi giải trí đơn thuần. Giá trị của hoạt động tương tác phải bắt nguồn từ chính tác phẩm và chiều sâu văn hóa. Một câu đố chỉ thực sự có ý nghĩa khi giúp người xem hiểu thêm về sáng tác; một trải nghiệm di sản chỉ có sức sống lâu dài khi khơi gợi sự trân trọng đối với nghệ nhân và những giá trị truyền thống.

Đặt trong bối cảnh phát triển công nghiệp văn hóa của Thủ đô, những thử nghiệm này mang ý nghĩa rộng hơn. Nghị quyết số 09-NQ/TU ngày 22-2-2022 của Thành ủy Hà Nội về phát triển công nghiệp văn hóa trên địa bàn Thủ đô xác định nhiệm vụ phát huy tiềm năng sáng tạo, phát triển sản phẩm, dịch vụ văn hóa và khai thác hiệu quả các giá trị văn hóa truyền thống.

Các bạn trẻ thích thú khi được tham gia trải nghiệm tại triển lãm "Miền Mộng". Ảnh: BTC

Nghị quyết số 80-NQ/TW ngày 7-1-2026 của Bộ Chính trị về phát triển văn hóa Việt Nam tiếp tục nhấn mạnh yêu cầu phát triển văn học, nghệ thuật, bảo tồn và phát huy di sản, thúc đẩy hệ sinh thái sáng tạo văn hóa. Theo định hướng ấy, người trẻ không chỉ là đối tượng thụ hưởng mà còn có thể trực tiếp tham gia sáng tạo, quảng bá và lan tỏa các giá trị văn hóa trong đời sống.

Từ những dự án sinh viên, vấn đề đặt ra là làm thế nào để các ý tưởng sáng tạo có cơ hội phát triển lâu dài, thay vì chỉ dừng lại ở những sự kiện ngắn hạn. Điều này đòi hỏi sự kết nối thực chất giữa nhà trường, nghệ sĩ, đơn vị nghệ thuật và các không gian sáng tạo; đồng thời mở rộng cơ hội thực hành, hỗ trợ chuyên môn và tổ chức hoạt động cho người trẻ.

Khi một bạn trẻ dành thêm thời gian suy ngẫm trước bức tranh, tự tay tô màu chú Tễu hay tò mò tìm hiểu câu chuyện phía sau con rối, nghệ thuật đã bước thêm một bước vào đời sống của họ. Chính từ những kết nối tự nhiên ấy, tình yêu nghệ thuật và ý thức gìn giữ di sản có cơ hội được nuôi dưỡng, tạo nền tảng cho những sáng tạo tiếp nối trong tương lai.

Nguyễn Dũng