Lạm dụng ChatGPT đang 'nhân bản' tư duy, biến con người thành cỗ máy rập khuôn

Theo một bài luận mới được công bố trên tạp chí Trends in Cognitive Sciences, việc sử dụng các mô hình ngôn ngữ lớn (LLMs) như ChatGPT có thể đang bào mòn sự độc đáo trong cách suy nghĩ và giao tiếp của con người.

Zhivar Sourati, nhà khoa học máy tính tại Đại học Nam California (USC) và là tác giả chính của nghiên cứu, nhận định: "Sự phong phú trong cách mọi người viết, tranh luận và suy nghĩ là một trong những tài nguyên nhận thức giá trị nhất của nhân loại".

Lạm dụng ChatGPT có thể khiến tất cả chúng ta đều nghĩ như nhau. Ảnh: techlusive

Khi LLMs đồng nhất hóa những khác biệt này, kết quả là những biểu đạt và tư duy của người dùng bị rập khuôn. Sự đa dạng về ngôn ngữ và góc nhìn chính là động lực thúc đẩy sự sáng tạo, đổi mới và khả năng giải quyết vấn đề tập thể.

Theo Trung tâm Nghiên cứu Pew, 1/3 người Mỹ đã sử dụng ChatGPT vào năm 2025, tăng gấp đôi năm 2023. Tỷ lệ này ở thanh thiếu niên lên tới 2/3.

Trong mảng doanh nghiệp, dữ liệu từ Đại học Stanford ghi nhận 78% tổ chức có sử dụng AI trong năm 2024, tăng từ 55% năm 2023.

Sự phổ biến này mang đến rủi ro lớn. Nhóm nghiên cứu chỉ ra rằng văn bản do LLM tạo ra ít có sự biến thiên hơn so với con người tự viết.

Các công nghệ trước đây như Internet hay hệ thống định vị toàn cầu (GPS) cũng định hình nhận thức song chủ yếu hỗ trợ lưu trữ và truy xuất thông tin, trong khi LLMs tự tạo ra các lập luận và cách diễn đạt thay cho người dùng.

Chúng cung cấp "một cách suy nghĩ đã được hoàn thiện” và khi hàng trăm triệu người cùng sử dụng, sức mạnh đồng nhất hóa của nó là chưa từng có.

Nguyên nhân một phần đến từ dữ liệu dùng để huấn luyện AI. LLMs tập trung vào các quy luật thống kê, có thể đề cao quá mức các ngôn ngữ và hệ tư tưởng thống trị, dẫn đến việc thu hẹp trải nghiệm của con người.

Sự đồng nhất hóa tư duy làm giảm tính đa nguyên - nguyên lý cho rằng nhiều góc nhìn khác nhau sẽ tốt cho toàn xã hội. Nếu mất đi khả năng suy nghĩ đa chiều, con người sẽ gặp khó khăn trong việc tìm ra giải pháp và thích nghi với các tình huống mới.

"Mối lo không dừng lại ở việc LLMs định hình cách mọi người viết hoặc nói, mà còn là chúng xác định lại một cách tinh tế những gì được coi là lời nói đáng tin cậy, quan điểm đúng đắn hoặc thậm chí là lý luận tốt", ông Sourati chia sẻ.

Đáng lo ngại hơn, xu hướng này ảnh hưởng cả đến những người không dùng chatbot. Ông Sourati phân tích, khi bị bao quanh bởi những người suy nghĩ và nói chuyện theo một khuôn mẫu, những cá nhân khác biệt sẽ chịu áp lực phải đồng hóa để những ý tưởng của mình trông "đáng tin cậy" hoặc "được xã hội chấp nhận" hơn.

Bác sĩ tâm thần học Owen Muir đồng tình với quan điểm này khi khẳng định thứ ngôn ngữ "trung bình" đang dần ăn sâu vào giao tiếp của con người, ngay cả khi không có sự hiện diện của máy móc.

(Theo Cnet)

Du Lam