Lâm Đồng: Già làng Thông Long - người giữ lửa đoàn kết và hồn cốt văn hóa Chăm

Ông Thông Long thảo luận, bàn bạc công việc với Ban Điều hành thôn Lâm Thuận. (Nguồn: Vietnam+)

Với uy tín và trách nhiệm của mình, già làng Thông Long (sinh năm 1955, dân tộc Chăm), ở thôn Lâm Thuận, xã Hàm Thuận Bắc, tỉnh Lâm Đồng, đã trở thành cầu nối giữa cấp ủy, chính quyền với đồng bào Chăm. Không chỉ tích cực vận động Nhân dân xây dựng đời sống văn hóa mới, ông còn bền bỉ gìn giữ, trao truyền những giá trị văn hóa truyền thống của dân tộc cho thế hệ trẻ.

Người “nặng lòng” với làng Chăm

Đối với đồng bào Chăm ở thôn Lâm Thuận, hình ảnh người già làng cần mẫn đi từng ngõ, gõ từng nhà để vận động bà con thực hiện chủ trương của Đảng, chính sách, pháp luật của Nhà nước đã không còn quá xa lạ.

Già làng Thông Long không chỉ là một nghệ nhân am hiểu phong tục, tập quán mà còn là người luôn có mặt khi bà con cần đến. Mỗi khi trong làng có việc cần hòa giải, khi người dân còn băn khoăn trước những chủ trương mới hay gặp khó khăn trong cuộc sống, nhiều người đều tìm đến ông để chia sẻ, lắng nghe những lời khuyên chân thành.

Ông Thông Long cùng Ban điều hành thôn Lâm Thuận (Lâm Đồng) trao đổi, vận động tuyên truyền chủ trương của Đảng, chính sách, pháp luật của Nhà nước đến người dân trong thôn. (Nguồn: Vietnam+)

Với ông, làm công tác dân vận không chỉ dừng lại ở việc tuyên truyền bằng lời nói mà quan trọng hơn cả là phải gần dân, hiểu dân và làm những việc thiết thực để người dân tin tưởng, làm theo. Là người có uy tín tiêu biểu của địa phương, ông Thông Long luôn gương mẫu đi đầu trong các phong trào thi đua yêu nước, vận động nhân dân tích cực lao động sản xuất, xây dựng đời sống văn hóa ở khu dân cư và chung sức xây dựng nông thôn mới.

Điển hình như, khi địa phương triển khai nhiều chủ trương lớn như: Xây dựng nông thôn mới; xây dựng mô hình chính quyền địa phương hai cấp; tổ chức bầu cử đại biểu Quốc hội và Hội đồng nhân dân các cấp hay thực hiện sắp xếp địa bàn dân cư…, ông Thông Long luôn chủ động cùng Ban Điều hành thôn và chính quyền địa phương gặp gỡ, trao đổi với bà con để giải thích rõ mục đích, ý nghĩa của từng chủ trương.

Với sự chân thành và am hiểu phong tục, tập quán của đồng bào mình, những lời vận động của ông luôn nhận được sự đồng thuận, hưởng ứng tích cực từ người dân.

Ông Thông Long cùng các vị chức sắc, người có uy tín đi vận động người dân thực hiện đời sống mới, vệ sinh đường làng ngõ xóm sạch đẹp. (Nguồn: Vietnam+)

Ông Thông Long chia sẻ: “Muốn bà con nghe và làm theo thì trước hết người đi vận động phải gương mẫu, phải nói đúng, nói dễ hiểu và phù hợp với phong tục, tín ngưỡng của chính đồng bào mình. Quan trọng hơn cả là phải giữ được sự đoàn kết trong cộng đồng, không để những lời kích động, chia rẽ làm ảnh hưởng đến tình cảm giữa các dân tộc, tôn giáo.”

Trong quá trình xây dựng đời sống văn hóa mới, già làng Thông Long còn kiên trì vận động bà con xóa bỏ những hủ tục lạc hậu, bài trừ mê tín dị đoan, thực hiện nếp sống văn minh trong việc cưới, việc tang và lễ hội truyền thống. Hiện nay, cộng đồng người Chăm ở thôn Lâm Thuận chỉ duy trì những lễ hội thật sự cần thiết, vừa bảo đảm giữ gìn bản sắc văn hóa, vừa phù hợp với đời sống hiện đại.

Một trong những kết quả đáng ghi nhận là việc xóa bỏ tập quán chăn nuôi gia súc thả rông vốn đã tồn tại từ nhiều đời ở làng Chăm. Đây là tập quán không chỉ gây ảnh hưởng đến môi trường, đời sống sinh hoạt mà còn tiềm ẩn nhiều vấn đề về an ninh, trật tự.

Với sự kiên trì tuyên truyền, vận động của già làng Thông Long cùng Ban Điều hành thôn, đến nay, người dân ở thôn Lâm Thuận đã từng bước từ bỏ tập quán này, góp phần xây dựng diện mạo nông thôn mới ngày càng khang trang, sạch đẹp.

Ông Thông Long đang dạy thổi kèn Saranai cho con trai và các cháu nhỏ trong xóm làng. (Nguồn: Vietnam+)

Không chỉ vậy, từ những câu chuyện đời thường trong mỗi gia đình đến những khúc mắc phát sinh trong cộng đồng, ông đều kiên trì lắng nghe, phân tích và tháo gỡ, giúp nhiều vụ việc được hòa giải ngay từ cơ sở, góp phần giữ gìn tình làng nghĩa xóm.

Ông Đồng Gặt, người dân thôn Lâm Thuận cho biết: “Ông Thông Long là người rất gần gũi, trách nhiệm với bà con. Trong làng, khi ai có việc cần tư vấn hay giúp đỡ, ông đều nhiệt tình hỗ trợ. Những điều ông vận động, tuyên truyền, bà con đều tin tưởng, lắng nghe và cùng nhau thực hiện để xây dựng buôn làng ngày càng đoàn kết, phát triển.”

Trong đợt mưa lũ năm 2025, khi đời sống của nhiều hộ dân trong xã Hàm Thuận Bắc gặp khó khăn, ông đã vận động các mạnh thường quân cùng gia đình hỗ trợ những hộ bị ảnh hưởng bởi thiên tai. Những việc làm bình dị nhưng giàu nghĩa tình ấy đã khiến ông trở thành chỗ dựa tinh thần của nhiều người dân trong cộng đồng.

Ông Thông Long say sưa kể về câu chuyện đến với kèn Saranai. (Nguồn: Vietnam+)

Bền bỉ giữ “hồn cốt” văn hóa Chăm

Nếu trong công tác dân vận, già làng Thông Long là người gắn kết cộng đồng thì trong đời sống văn hóa, ông được biết đến là người dành cả cuộc đời để gìn giữ tiếng kèn Saranai - một trong những nhạc cụ truyền thống đặc sắc của đồng bào Chăm.

Ông Thông Long đến với cây kèn Saranai từ năm 13 tuổi. Tiếng kèn vang lên trong những mùa lễ hội thuở thiếu thời đã gieo vào lòng cậu bé Chăm khi ấy niềm say mê đặc biệt với nhạc cụ truyền thống của dân tộc mình.

Anh Thông Minh Tranh đang được ông Thông Long truyền dạy kỹ thuật chơi kèn Saranai. (Nguồn: Vietnam+)

Trong đời sống văn hóa của người Chăm, Saranai giữ một vị trí đặc biệt. Tiếng kèn luôn hiện diện cùng trống Paranưng và Ghi năng trong những nghi lễ quan trọng như lễ Katê, lễ múa Rija hay các buổi cúng kính, cầu nguyện và các nghi thức tín ngưỡng truyền thống khác. Âm thanh của Saranai không chỉ tạo nên không khí linh thiêng của lễ hội mà còn được xem là sợi dây kết nối cộng đồng.

“Kèn Saranai vốn được xem là một trong những nhạc cụ khó chơi của người Chăm. Người học không chỉ cần có khả năng lấy hơi tốt mà còn phải biết điều tiết hơi thở để tiếng kèn không bị ngắt quãng trong suốt quá trình biểu diễn. Không ít người vì khó khăn ấy mà bỏ cuộc, nhưng ông vẫn kiên trì theo đuổi niềm đam mê của mình,” ông Thông Long cho biết.

Hơn nửa thế kỷ gắn bó với tiếng kèn truyền thống cũng là từng ấy năm ông chứng kiến những đổi thay trong đời sống của cộng đồng người Chăm. Điều khiến ông luôn đau đáu là khi lớp nghệ nhân cao tuổi ngày một ít đi, nếu không có người kế tục thì những giá trị văn hóa truyền thống của cha ông sẽ đứng trước nguy cơ mai một.

Ông Thông Long bàn chuyện làm ăn, phát triển kinh tế với hàng xóm và con cái trong gia đình. (Nguồn: Vietnam+)

Chính bởi vậy, thay vì chỉ biểu diễn trong các dịp lễ hội, ông dành nhiều tâm sức hơn cho việc truyền dạy. Căn nhà nhỏ của ông nhiều năm nay đã trở thành nơi những thanh thiếu niên trong và ngoài làng tìm đến để học thổi kèn Saranai. Từ cách lắp ráp các bộ phận của cây kèn, kỹ thuật lấy hơi cho đến từng làn điệu cổ đều được ông truyền dạy bằng tất cả tâm huyết của mình.

Đến nay, đã có khoảng năm học trò thổi thành thạo kèn Saranai. Trong số đó, người con trai thứ của ông là anh Thông Minh Tranh đã có thể thay cha biểu diễn trong các nghi lễ truyền thống của cộng đồng.

Theo anh Thông Minh Tranh, cái khó nhất của nghệ thuật thổi kèn saranai chính là kỹ thuật lấy hơi và giữ hơi, cách tống hơi ra ngoài. Khi thổi, đầu kèn nhỏ, dẹp chạm vào lưỡi của nghệ nhân để tiếng kèn phát ra réo rắt.

“Càng lớn lên, tôi càng hiểu rằng tiếng kèn ấy không chỉ là âm thanh của lễ hội, mà còn là hồn cốt văn hóa của dân tộc mình. Vì thế, tôi luôn tự nhủ phải học hỏi, gìn giữ và tiếp nối những giá trị mà các thế hệ đi trước đã dày công vun đắp, để tiếng kèn Saranai còn mãi ngân vang trong đời sống của cộng đồng,” anh Tranh chia sẻ.

Không chỉ gìn giữ tiếng kèn Saranai, già làng Thông Long còn là một trong những người trông coi việc tổ chức nghi lễ thờ cúng, lễ hội tại đền thờ Pô Chei ở địa phương, góp phần bảo tồn những giá trị văn hóa tốt đẹp của đồng bào Chăm.

Ông Thông Long- người gần nửa thế kỷ gắn bó với nhạc khí thiêng của người Chăm. (Nguồn: Vietnam+)

Đánh giá về già làng Thông Long, ông Bùi Đình Tuấn, Chủ tịch Ủy ban Mặt trận Tổ quốc xã Hàm Thuận Bắc cho biết: Ông là một trong những người có uy tín tiêu biểu của xã Hàm Thuận Bắc, luôn gương mẫu trong phát triển kinh tế gia đình, tham gia xây dựng hệ thống chính trị ở cơ sở. Nhờ có ông mà các chủ trương, chính sách, pháp luật của Đảng và Nhà nước được đến gần với người dân một cách có hiệu quả, tình hình an ninh trật tự được giữ vững.

“Điều đáng quý ở già làng Thông Long không chỉ nằm ở việc ông là một trong số ít nghệ nhân còn gìn giữ tiếng kèn Saranai mà còn ở cách ông âm thầm trao truyền những giá trị tốt đẹp cho thế hệ sau. Đó là tinh thần đoàn kết, tình yêu văn hóa dân tộc, ý thức trách nhiệm với cộng đồng và niềm tin vào sự phát triển của quê hương,” Chủ tịch Ủy ban Mặt trận Tổ quốc xã Hàm Thuận Bắc đánh giá./.

(Vietnam+)