Kỳ vọng đột phá chính sách cho giáo dục đại học từ Quốc hội khóa XVI

Cuộc bầu cử đại biểu Quốc hội khóa XVI và đại biểu Hội đồng nhân dân các cấp nhiệm kỳ 2026-2031 là sự kiện chính trị có ý nghĩa đặc biệt quan trọng, là dịp để cử tri và nhân dân cả nước thực hiện quyền làm chủ của mình, lựa chọn những đại biểu tiêu biểu về phẩm chất, năng lực và uy tín đại diện cho ý chí, nguyện vọng của nhân dân.

Trong bối cảnh mới, yêu cầu thể chế hóa kịp thời và triển khai các chủ trương lớn của Đảng về phát triển nguồn nhân lực chất lượng cao đang đặt ra ngày càng rõ nét. Trong đó, việc xây dựng hệ thống chính sách đủ mạnh để phát triển nguồn nhân lực chất lượng cao được xem là một trong những nhiệm vụ trọng tâm của Quốc hội nhiệm kỳ mới.

Trao đổi với Báo Đại biểu Nhân dân, PGS.TS Trần Trọng Nguyên, Giám đốc Học viện Chính sách và Phát triển đã chia sẻ những kỳ vọng về vai trò của Quốc hội, các đại biểu Quốc hội nhiệm kỳ tới trong việc hoàn thiện thể chế, thúc đẩy các đột phá cho giáo dục đại học và phát triển nguồn nhân lực quốc gia.

PGS.TS Trần Trọng Nguyên, Giám đốc Học viện Chính sách và Phát triển

Yêu cầu cấp thiết để đưa các định hướng chiến lược của Đảng vào thực tiễn hiệu quả

- Thưa PGS.TS Trần Trọng Nguyên, cuộc bầu cử đại biểu Quốc hội khóa XVI diễn ra trong bối cảnh Đảng ta vừa ban hành Nghị quyết số 71-NQ/TW về đột phá phát triển giáo dục và đào tạo. Từ góc độ một người làm công tác quản lý giáo dục đại học, ông đánh giá như thế nào về ý nghĩa của kỳ bầu cử lần này đối với việc thể chế hóa và triển khai các chủ trương lớn của Đảng về phát triển nguồn nhân lực chất lượng cao?

PGS.TS Trần Trọng Nguyên: Cuộc bầu cử đại biểu Quốc hội khóa XVI có một ý nghĩa rất quan trọng, bởi đây là nhiệm kỳ đầu tiên triển khai thực hiện các Nghị quyết đột phá phát triển đất nước trong đó có Nghị quyết số 71-NQ/TW của Bộ Chính trị. Nghị quyết đã xác định một tầm nhìn dài hạn và các giải pháp đột phá, coi giáo dục và đào tạo là quốc sách hàng đầu, quyết định tương lai dân tộc.

Do đó, nhiệm kỳ Quốc hội tới đây có một sứ mệnh đặc biệt: đó là thể chế hóa các quan điểm, mục tiêu và giải pháp của Nghị quyết thành hệ thống pháp luật đồng bộ, tạo hành lang pháp lý vững chắc và các cơ chế, chính sách đủ mạnh để giáo dục đại học thực sự trở thành động lực then chốt cho sự phát triển bứt phá của quốc gia.

Việc cử tri sáng suốt lựa chọn những đại biểu có đủ phẩm chất, năng lực, đặc biệt là những người có am hiểu sâu sắc về lĩnh vực giáo dục, sẽ quyết định chất lượng và tốc độ của quá trình thể chế hóa này. Đây không chỉ là cơ hội mà còn là yêu cầu cấp thiết để đưa các định hướng chiến lược của Đảng vào thực tiễn một cách hiệu quả nhất.

- Như ông vừa chia sẻ, vai trò của người đại biểu nhân dân trong việc thể chế hóa các chủ trương của Đảng là rất quan trọng. Vậy theo ông, một đại biểu Quốc hội hoạt động trong lĩnh vực giáo dục cần tập trung vào những nhiệm vụ trọng tâm nào để đáp ứng kỳ vọng của cử tri và góp phần tạo ra sự đột phá cho giáo dục đại học?

PGS.TS Trần Trọng Nguyên: Theo tôi, một đại biểu Quốc hội xuất thân từ lĩnh vực giáo dục cần thực hiện tốt ba vai trò chính.

Thứ nhất, tham gia sâu vào công tác lập pháp. Trọng tâm là góp phần xây dựng các văn bản dưới luật để hướng dẫn thi hành Luật Giáo dục đại học và các luật liên quan, nhằm nhanh chóng đưa các chính sách đột phá của Nghị quyết 71 vào cuộc sống. Cần có những quy định cụ thể, khả thi về chính sách tài chính dựa trên kết quả đầu ra, và các ưu đãi vượt trội để thu hút nhân tài.

Thứ hai, thực hiện hiệu quả chức năng giám sát tối cao. Quốc hội cần giám sát chặt chẽ việc triển khai các chương trình, đề án lớn như Chương trình mục tiêu quốc gia về hiện đại hóa giáo dục, bảo đảm nguồn lực được đầu tư đúng trọng tâm, trọng điểm và mang lại hiệu quả thực chất.

Thứ ba, tham gia quyết định các vấn đề quan trọng của đất nước. Khi thảo luận về kế hoạch phát triển kinh tế - xã hội hay phân bổ ngân sách, đại biểu cần có tiếng nói mạnh mẽ để lồng ghép các yêu cầu về phát triển nguồn nhân lực, bảo đảm sự đồng bộ giữa chính sách giáo dục và chiến lược phát triển chung của đất nước.

PGS.TS Trần Trọng Nguyên bày tỏ kỳ vọng các đại biểu có tiếng nói mạnh mẽ để lồng ghép các yêu cầu về phát triển nguồn nhân lực, bảo đảm sự đồng bộ giữa chính sách giáo dục và chiến lược phát triển chung của đất nước.

Hoàn thiện cơ chế tự chủ đại học, đổi mới cơ chế tài chính để tạo đột phá cho giáo dục đại học

- Nghị quyết 71-NQ/TW nhấn mạnh “đột phá phát triển giáo dục và đào tạo phải bắt đầu từ đổi mới tư duy, nhận thức và thể chế”. Với kinh nghiệm quản lý tại một cơ sở giáo dục đại học có sứ mệnh đào tạo nhân lực về kinh tế, tài chính, quản lý và chính sách công như Học viện Chính sách và Phát triển, ông nhận thấy đâu là những đột phá về thể chế và chính sách tài chính cần được ưu tiên hàng đầu?

PGS.TS Trần Trọng Nguyên: Để tạo ra đột phá, thể chế phải thực sự mang tính kiến tạo. Từ góc độ của một trường đại học về kinh tế và chính sách, tôi cho rằng cần tập trung vào ba trụ cột then chốt:

Một là, hoàn thiện cơ chế tự chủ đại học một cách thực chất và toàn diện. Tự chủ là điều kiện tiên quyết để các trường đại học hoạt động như những thực thể năng động, cạnh tranh lành mạnh và chủ động hội nhập. Thể chế cần cho phép các trường được tự quyết về học thuật, nhân sự và có trách nhiệm giải trình minh bạch trước xã hội.

Hai là, đổi mới căn bản cơ chế tài chính, chuyển mạnh từ cấp phát bình quân sang đặt hàng, giao nhiệm vụ dựa trên chất lượng và kết quả đầu ra. Đây là cốt lõi của vấn đề. Ngân sách nhà nước phải đóng vai trò là vốn mồi, dẫn dắt đầu tư, tập trung cho các ngành chiến lược, các lĩnh vực nghiên cứu cơ bản và các đại học tinh hoa.

Ba là, xây dựng một hệ sinh thái gắn kết thực chất giữa Nhà trường - Doanh nghiệp - Nhà nước. Thể chế phải khuyến khích doanh nghiệp tham gia sâu vào quá trình đào tạo, đặt hàng nhân lực và tài trợ cho nghiên cứu ứng dụng. Cần có cơ chế để thương mại hóa các sản phẩm nghiên cứu khoa học, đưa kết quả nghiên cứu vào thực tiễn sản xuất, kinh doanh. Đây là con đường tất yếu để đào tạo đáp ứng đúng nhu cầu thị trường lao động và để tri thức thực sự tạo ra giá trị cho nền kinh tế.

Ngoài ra, các trường đại học tự chủ vẫn cần nguồn đầu tư của Nhà nước, đặc biệt là trong những lĩnh vực đặc thù mà xã hội khó có thể đầu tư đầy đủ, cho các nhiệm vụ chiến lược như đào tạo nhân lực trong lĩnh vực đặc thù, chuyển đổi số và phát triển hạ tầng công nghệ.

Sinh viên một trường đại học tai Hà Nội

-Là một nhà quản lý giáo dục và cũng là một cử tri, ông cảm nhận như thế nào về những kỳ vọng của giới trí thức, các nhà khoa học và sinh viên đối với các đại biểu Quốc hội trong nhiệm kỳ tới liên quan đến sự phát triển của giáo dục đại học?

PGS.TS Trần Trọng Nguyên: Qua các cuộc trao đổi, tôi nhận thấy một sự kỳ vọng rất lớn và rõ nét. Cử tri không chỉ mong đợi những chính sách chung chung, mà họ kỳ vọng vào những hành động cụ thể, có thể đo lường được.

Giới trí thức, nhà khoa học mong muốn một môi trường pháp lý thực sự kiến tạo, cởi trói cho sáng tạo, giảm bớt các thủ tục hành chính và có cơ chế tài chính minh bạch cho nghiên cứu khoa học. Sinh viên và các bậc phụ huynh thì kỳ vọng vào một hệ thống giáo dục công bằng, chất lượng, nơi cơ hội học tập không phụ thuộc vào điều kiện kinh tế, và tấm bằng đại học thực sự là bảo chứng cho năng lực và một tương lai tốt đẹp.

Trên hết, họ kỳ vọng vào những người đại biểu có bản lĩnh, có trí tuệ và có trách nhiệm, dám nêu lên tiếng nói của thực tiễn, dám tranh luận để bảo vệ lợi ích chính đáng của ngành giáo dục và của quốc gia. Họ mong muốn Quốc hội sẽ là nơi các chính sách đột phá được hình thành và được giám sát thực thi một cách quyết liệt.

- Trước thềm Ngày hội toàn dân, ông có thông điệp gì muốn gửi gắm đến cử tri và những người sẽ được lựa chọn vào cơ quan quyền lực nhà nước cao nhất?

PGS.TS Trần Trọng Nguyên: Để mỗi lá phiếu thực sự là niềm tin, trách nhiệm và kỳ vọng chính đáng của cử tri, tôi mong mỗi người dân sẽ thực hiện quyền và nghĩa vụ của mình một cách sáng suốt, lựa chọn những đại biểu xứng đáng nhất.

Với những người sẽ được nhân dân tín nhiệm trao trọng trách, tôi kỳ vọng rằng các đại biểu sẽ luôn đặt lợi ích của quốc gia, dân tộc lên trên hết; sẽ hành động quyết liệt để thể chế hóa thành công các chủ trương của Đảng, đặc biệt là Nghị quyết 71-NQ/TW, tạo ra những chuyển biến thực chất cho nền giáo dục nước nhà.

Sự tín nhiệm của cử tri chính là động lực và cũng là kỳ vọng lớn lao, thôi thúc mỗi đại biểu và cả Quốc hội hành động quyết liệt vì một nền giáo dục phát triển, phụng sự đắc lực cho sự nghiệp xây dựng và bảo vệ Tổ quốc.

- Trân trọng cảm ơn ông đã chia sẻ!

Hồng Hạnh - Nguyễn Liên