Ký ức vô giá ở Nhà văn hóa Thanh niên

Từ ngày 14/3, Nhà Văn hóa Thanh niên TP.HCM (NVHTN) tạm rời trụ sở số 4 Phạm Ngọc Thạch, khép lại hành trình hơn nửa thế kỷ gắn bó với nhiều thế hệ người dân thành phố. Khi những hạng mục cũ dần được tháo dỡ, không gian từng là “ngôi nhà thanh xuân” của người trẻ TP.HCM để lại phía sau không chỉ kiến trúc, mà còn là một lớp ký ức tập thể.

Nhìn lại hành trình này, Tri Thức - Znews trao đổi với TS Quách Thu Nguyệt, người từng gắn bó với NVHTN từ năm 1977 đến 1990, để ghi lại những ký ức sống động về một thời tuổi trẻ dấn thân, sáng tạo và giàu lý tưởng.

TS Nguyệt nguyên là Phó giám đốc NVHTN, sau đó là Giám đốc - Tổng biên tập Nhà xuất bản Trẻ, Phó giám đốc Đường sách TP.HCM. Hiện, bà là Chủ tịch Hội đồng quản lý quỹ Hoa Sen, người khởi xướng dự án Thư viện số Nguyễn An Ninh - chuyên đề Nam bộ.

Tổ chức đám cưới ở Nhà văn hóa Thanh niên TP.HCM

Từng gắn bó với NVHTN từ năm 1977 đến năm 1990, TS Quách Thu Nguyệt coi nơi đây không chỉ là cơ quan làm việc mà còn là “trọn vẹn tuổi thanh xuân”. Quãng thời gian hơn một thập kỷ cống hiến tại đây đã để lại trong bà những kỷ niệm sâu sắc về một thế hệ tuổi trẻ đầy lý tưởng và nhiệt huyết.

Chia sẻ về những ngày tháng đó, TS Nguyệt cho biết làm việc ở NVHTN thời điểm ấy gần như là một sự "thoát ly". "Hồi xưa, đi làm việc ở đó coi như thoát ly, giống như đi làm cách mạng. Bọn tôi ở lại trên tầng hai, làm ngày làm đêm", bà nhớ lại.

Thậm chí, vào những ngày chủ nhật hay dịp lễ Tết khi mọi người nghỉ ngơi, bà và đồng nghiệp lại càng tất bật xách xe đi lùng mua bánh mứt để làm chương trình đêm giao thừa cho sinh viên xa nhà.

Môi trường làm việc tại NVHTN luôn đòi hỏi sự đổi mới và sáng tạo liên tục. TS Nguyệt cho biết mỗi đợt hoạt động đều gắn liền với các sự kiện của thành phố, buộc những người tổ chức phải tìm tòi hình thức thể hiện mới mẻ, từ múa hát tập thể, thi hùng biện cho đến xây dựng sân khấu hóa.

TS Quách Thu Nguyệt công tác ở Nhà văn hóa Thanh niên TP.HCM từ năm 1977 đến 1990. Ảnh: Đức An.

Chính tính chất công việc này đã giúp bà luôn nắm bắt được xu hướng của thanh niên. Sự cọ xát liên tục với phong trào đã giúp bà không đi theo lối mòn, đồng thời tích lũy được bề dày vốn sống và kỹ năng nghiệp vụ quý báu cho sự nghiệp quản lý sau này. "Giới trẻ có trend (xu hướng - PV) gì là mình làm cái đấy. Và không chỉ chạy theo trend mà mình còn định hướng cho họ", bà nói.

Trong những năm tháng khó khăn chung của, các cán bộ tại NVHTN cũng tìm cách xoay xở để cải thiện cuộc sống. TS Nguyệt kể lại một kỷ niệm đời thường là tận dụng không gian tối dưới hội trường, vốn là một hồ chứa nước cũ của thành phố, để nuôi nấm mèo. Sau này, chính tầng hầm mộc mạc đó đã được cải tạo thành một quán cà phê và sàn khiêu vũ sôi động cho giới trẻ.

Gắn bó trọn vẹn tuổi trẻ với cơ quan, kỷ niệm cá nhân đáng nhớ nhất của TS Nguyệt chính là lễ cưới vào năm 1981, được tổ chức ngay tại hành lang của NVHTN. Đám cưới do đích thân bà cùng các đồng nghiệp thân thiết lên kịch bản và tự tay cắt chữ xốp làm phông nền.

"Đám cưới của tôi phải nói là tưng bừng, có món mặn, có Trần Vương Thạch đệm đàn piano, có ông Huỳnh Ngọc Trảng và Phương Thảo làm MC, rồi mọi người cùng nhảy đầm tập thể đến tận 11 giờ rưỡi đêm", bà hào hứng kể.

Nhìn lại quãng thời gian thanh xuân rực rỡ đã qua, TS Quách Thu Nguyệt đúc kết: "Thời của chúng tôi sống rất lý tưởng, rất trong sáng, dấn thân và rất muốn làm ra những giá trị thật". Đó mãi là ký ức vô giá của một thời đại không thể nào quên.

Nơi ươm mầm biết bao tài năng trẻ

Tọa lạc trên khu đất đắc địa rộng khoảng 4 hecta và được bốn tuyến đường lớn Nguyễn Thị Minh Khai - Phạm Ngọc Thạch - Hai Bà Trưng - Nguyễn Văn Chiêm bao bọc, NVHTN mang trong mình bề dày lịch sử kéo dài hơn ba thế kỷ. Nơi đây không chỉ đơn thuần là không gian sinh hoạt của giới trẻ hiện đại, mà còn là chứng nhân cho những đổi thay của TP.HCM.

Ngược dòng thời gian, khu đất này từng là Trường thi Gia Định xưa, nơi triều đình nhà Nguyễn ký hòa ước với Pháp vào năm 1862. Đến cuối thế kỷ 19, người Pháp đã tận dụng địa thế cao ráo tại đây để xây dựng hệ thống tháp nước, giếng sâu và hồ chứa nhằm cung cấp nước sạch cho cư dân thành phố. Hai khoảng sân rộng lớn quen thuộc với giới trẻ ngày nay là sân 4A và sân tennis từng là hai hồ chứa nước khổng lồ với dung tích lên tới 4.000 khối mỗi hồ.

Bước sang thập niên 1960, tòa nhà mang địa chỉ "số 4 Duy Tân" này được giao lại cho Tổng hội Sinh viên Sài Gòn, trở thành biểu tượng đấu tranh công khai của thanh niên, học sinh đô thị.

TS Quách Thu Nguyệt bồi hồi nhớ lại trước năm 1975, khu vực này là trung tâm hội tụ sinh viên, nơi khởi phát những phong trào đấu tranh rực lửa. Dù từng bị đập phá vào năm 1964 do những biến cố chính trị, công trình nhanh chóng được xây dựng lại và tiếp tục sứ mệnh lịch sử của mình.

Nhà văn hóa Thanh niên TP.HCM là nơi tập kết của năm cánh quân thuộc Thành đoàn Sài Gòn - Gia Định vào ngày 30/4/1975. Ảnh: Quỳnh Danh.

Vào ngày 30/4/1975 lịch sử, trụ sở "số 4 Duy Tân" được chọn làm điểm tập kết của năm cánh quân thuộc Thành đoàn Sài Gòn - Gia Định. Từ một "địa chỉ đỏ", nơi đây chuyển mình thành Câu lạc bộ Thanh niên và sau này là NVHTN, trở thành ngôi nhà chung và điểm hẹn lý tưởng của tuổi trẻ thành phố.

Vượt ra ngoài ý nghĩa của một không gian sinh hoạt thông thường, Theo TS Nguyệt, NVHTN thực sự là cái nôi ươm mầm và gieo trồng nguồn lực cho thành phố trên nhiều lĩnh vực. “Nhà văn hóa Thanh niên đóng góp rất lớn cho nguồn lực của thành phố. Nói chung là những nhân tố đó đều được đào tạo từ môi trường của Nhà văn hóa”, bà nhận định.

Không chỉ là bệ phóng cho nguồn nhân lực của thành phố, nơi đây còn là trường học lớn đối với chính bản thân những cán bộ công tác. TS Nguyệt nhấn mạnh chính môi trường sôi động này đã rèn giũa cho bà tinh thần đổi mới không ngừng: "Những năm tháng làm việc ở Nhà văn hóa buộc chúng tôi luôn luôn phải sáng tạo, tìm tòi những cái mới. Đó là tinh thần cốt lõi của cán bộ đi ra từ đây”.

Chính vì những lý do này, TS Quách Thu Nguyệt mong dự án mới ở NVHTN sẽ chú trọng lưu giữ và bảo tồn những giá trị văn hóa - lịch sử đã được bồi đắp. Thay vì ưu tiên tối đa cho các hạng mục nhà cao tầng hay không gian thương mại, bà hy vọng nơi đây có thể được định hướng kiến tạo thành một không gian văn hóa mở, thân thiện với cộng đồng.

Đức An