Kỹ sư vũ trụ lương vỏn vẹn chục triệu sẽ thu nhập ra sao?

Cạnh tranh sòng phẳng với doanh nghiệp

Cuối năm 2025, loạt bài của Báo Điện tử VTC News phản ánh thực trạng nhiều kỹ sư hàng không vũ trụ được đào tạo bài bản, trực tiếp tham gia các chương trình vệ tinh quốc gia nhưng vẫn hưởng lương theo ngạch, bậc của khu vực công, khó cạnh tranh với khu vực tư nhân. Khi đó, TS. Lê Xuân Huy, Phó Tổng Giám đốc Trung tâm Vũ trụ Việt Nam (Viện Hàn lâm Khoa học và Công nghệ Việt Nam), thừa nhận thu nhập thấp là một trong những nguyên nhân khiến việc thu hút và giữ chân nhân lực chất lượng cao ngày càng khó khăn.

Sau nhiều tháng, câu chuyện ấy đang có những tín hiệu tích cực từ chính sách.

Dự thảo Thông tư quy định cơ chế tài chính đối với nhiệm vụ phát triển công nghệ chiến lược đề xuất một cơ chế mới, theo đó đội ngũ thực hiện các nhiệm vụ công nghệ chiến lược sẽ được hưởng thù lao theo vị trí việc làm, vai trò và mức độ tham gia, thay vì chủ yếu áp dụng cơ chế tiền lương theo ngạch, bậc như hiện nay.

Nhiều nhà khoa học kỳ vọng đây sẽ là bước thay đổi đáng kể về chính sách đãi ngộ đối với nhân lực khoa học công nghệ khi mức thu nhập có thể tăng lên đáng kể.

Tại hội thảo góp ý dự thảo, TS. Lê Xuân Huy đánh giá đây là một trong những chính sách mà các viện nghiên cứu mong đợi nhất. Theo ông, nhiều năm qua, bài toán lớn nhất của các đơn vị nghiên cứu không phải tuyển được người giỏi, mà là giữ được họ ở lại.

“Trong nhiều năm qua, các đơn vị nghiên cứu công lập gặp rất nhiều khó khăn trong việc thu hút và giữ chân nhân lực chất lượng cao, trong khi mức lương tại doanh nghiệp có thể cao gấp 3-4 lần. Nếu cơ chế này được triển khai, thu nhập và đời sống của cán bộ sẽ được bảo đảm tốt hơn, đồng thời giúp các đơn vị có thêm điều kiện để cạnh tranh về nhân lực với khu vực doanh nghiệp”, TS. Lê Xuân Huy chia sẻ.

Theo Tờ trình dự thảo Thông tư, cơ chế chi trả thù lao hiện nay chưa đáp ứng yêu cầu thu hút, sử dụng và trọng dụng đội ngũ nhân lực trình độ cao tham gia thực hiện các nhiệm vụ phát triển công nghệ chiến lược. Vì vậy, dự thảo đề xuất cơ chế chi trả theo vị trí công việc, tạo mức đãi ngộ có khả năng cạnh tranh trong khu vực và quốc tế, góp phần thu hút, sử dụng và giữ chân nhân lực chất lượng cao tham gia thực hiện các nhiệm vụ phát triển công nghệ chiến lược sử dụng ngân sách Nhà nước.

Cơ chế tài chính mới được kỳ vọng góp phần thu hút và giữ chân nhân lực chất lượng cao cho các nhiệm vụ công nghệ chiến lược.

Không chỉ Trung tâm Vũ trụ Việt Nam, nhiều đơn vị nghiên cứu khác cũng bày tỏ kỳ vọng vào cơ chế mới. PGS.TS Trần Đỗ Đạt, Phó Viện trưởng Viện Khoa học và Công nghệ Việt Nam - Hàn Quốc, cho biết ngay khi đọc dự thảo, ông đã gửi cho các cán bộ nghiên cứu trong đơn vị như một “tin vui”.

“Tôi cũng gửi ngay cho anh em trong đơn vị báo tin vui. Phải cố gắng trở thành nghiên cứu viên chính, rồi Tổng công trình sư. Theo tôi, những mức này là phù hợp, sẽ khuyến khích, động viên các nhà khoa học và đâu đó cũng có thể cạnh tranh được với doanh nghiệp”, ông Đạt chia sẻ.

Nhiều vị trí nhận lương trăm triệu đồng

Theo dự thảo Thông tư, thay vì áp dụng cơ chế tiền lương theo ngạch, bậc như hiện nay, các nhiệm vụ phát triển công nghệ chiến lược sẽ được xây dựng khung vị trí việc làm để lập và phê duyệt dự toán kinh phí thực hiện.

Tổng công trình sư là vị trí có mức thù lao cao nhất, tối đa 300 triệu đồng/tháng; các vị trí nghiên cứu cũng được đề xuất mức thù lao cao hơn đáng kể so với cơ chế hiện hành. Đây là mức tối đa để làm căn cứ lập, thẩm định và phê duyệt dự toán đối với từng nhiệm vụ.

So sánh thu nhập các vị trí công việc then chốt tại Singapore - Việt Nam (đã quy đổi theo hệ số sức mua), mức đề xuất trong dự thảo Thông tư ở mức tương đương hoặc nhỉnh hơn. (Dữ liệu: NAFOSTED)

Trường hợp nhiệm vụ có yêu cầu đặc biệt về chuyên môn, công nghệ cần thuê Tổng công trình sư, mức thù lao sẽ do Bộ trưởng, Thủ trưởng cơ quan ngang Bộ, cơ quan thuộc Chính phủ hoặc người đứng đầu cơ quan có thẩm quyền quyết định trên cơ sở đề xuất của Hội đồng tư vấn.

Giải thích về cơ chế này, ông Đào Ngọc Chiến, Giám đốc Quỹ Phát triển khoa học và công nghệ Quốc gia (NAFOSTED) - đơn vị chủ trì soạn thảo dự thảo Thông tư, cho biết các chức danh nêu trong dự thảo là khung vị trí việc làm mang tính tổng quát. Trên cơ sở đó, đơn vị thực hiện sẽ xây dựng phương án sử dụng nhân sự ở vị trí cụ thể cho nhiệm vụ thực tế.

Ông Đào Ngọc Chiến, Giám đốc NAFOSTED. (Ảnh: Mạnh Hùng)

“Đơn vị đề xuất nhân sự phù hợp với nhiệm vụ. Hội đồng sẽ xem xét vai trò, tỷ lệ thời gian tham gia của từng vị trí để quyết định”, ông Chiến nói.

Về tiêu chí xác định các chức danh như Tổng công trình sư, Nhà nghiên cứu chính hay các vị trí chủ chốt khác, ông Đào Ngọc Chiến cho biết nội dung này sẽ được quy định chi tiết trong thông tư đang được Vụ Khoa học kỹ thuật và công nghệ xây dựng.

Việc xây dựng cơ chế tài chính đặc thù đối với nhiệm vụ phát triển công nghệ chiến lược được Ban soạn thảo xác định là một bước cụ thể hóa Nghị quyết số 57-NQ/TW của Bộ Chính trị về đột phá phát triển khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số quốc gia. Theo Tờ trình, một trong những mục tiêu trọng tâm của dự thảo là hoàn thiện cơ chế đãi ngộ để thu hút, trọng dụng và giữ chân đội ngũ nhà khoa học đầu ngành, chuyên gia và Tổng công trình sư, đáp ứng yêu cầu phát triển các công nghệ chiến lược của đất nước.

Kết luận tại Hội nghị toàn quốc sơ kết 1 năm 6 tháng triển khai thực hiện Nghị quyết số 57, Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm yêu cầu các viện nghiên cứu, trường đại học và đội ngũ nhà khoa học tiếp tục phát huy vai trò nòng cốt trong tạo ra tri thức mới, công nghệ mới và nguồn nhân lực chất lượng cao; tập trung giải quyết các bài toán thực tiễn của đất nước, ngành, địa phương và doanh nghiệp.

Quang cảnh Hội nghị toàn quốc sơ kết 1 năm 6 tháng triển khai thực hiện Nghị quyết 57.

Đồng thời, để tạo nền tảng tri thức và nhân lực cho phát triển khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số, cần có chính sách đủ mạnh để thu hút, trọng dụng nhân tài, chuyên gia và trí thức người Việt Nam ở trong và ngoài nước; hình thành các nhóm nghiên cứu mạnh, kết nối hiệu quả mạng lưới trí thức Việt Nam toàn cầu.

Mạnh Hùng