Kỳ sát hạch hành nghề Y: Cần siết chuẩn đầu ra ngay từ khâu đào tạo

Ảnh minh họa

Theo PGS.TS.BS Nguyễn Lân Hiếu kì sát hạch hành nghề không chỉ là câu chuyện thi cử, mà là thời điểm buộc hệ thống đào tạo, sử dụng và đãi ngộ nhân lực y tế phải thay đổi nếu không muốn rơi vào vòng xoáy thiếu hụt cả số lượng lẫn chất lượng.

Đào tạo buộc phải thay đổi

Trong nhiều năm, chất lượng đầu ra của sinh viên y khoa vẫn được đánh giá chủ yếu qua kỳ thi tốt nghiệp của từng trường. Mỗi nơi một chuẩn, mỗi chương trình một cách tiếp cận khiến bức tranh đào tạo nhân lực y tế thiếu một điểm quy chiếu chung. Khi kỳ sát hạch hành nghề được triển khai, tất cả sinh viên tốt nghiệp bác sĩ trên cả nước sẽ phải bước vào cùng một "sân chơi".

Theo GS Hiếu, đây là phép thử khách quan đầu tiên phản ánh rõ năng lực chuyên môn thực sự của người học. "Khi cùng bước vào một kỳ sát hạch chuẩn hóa, sự chênh lệch giữa các cơ sở đào tạo sẽ lộ diện rất rõ. Nếu không chuẩn bị từ bây giờ, nhiều nơi sẽ rơi vào thế bị động, còn người học là người chịu thiệt thòi", ông nhận định.

PGS.TS.BS Nguyễn Lân Hiếu.

Ông cho rằng, Bộ Y tế và Bộ Giáo dục - Đào tạo cần rà soát lại chất lượng kỳ thi tốt nghiệp bác sĩ tại tất cả các trường y, siết chuẩn đầu ra ngay từ khâu đào tạo thay vì chờ đến khi sát hạch mới phát hiện khoảng trống. Bởi khi đã ra trường, việc "vá lỗi" gần như không còn hiệu quả.

Thực tế tại bệnh viện cho thấy, sự chênh lệch về tay nghề bác sĩ trẻ là có thật. Có người bắt nhịp rất nhanh với công việc lâm sàng, nhưng cũng có người lúng túng trong những kỹ năng cơ bản. Điều này không chỉ ảnh hưởng đến chất lượng điều trị mà còn tạo áp lực lớn cho bệnh viện tuyến trên trong đào tạo lại.

GS Hiếu nhấn mạnh, kỳ sát hạch không nên bị nhìn nhận như một rào cản, mà là cơ hội nâng chuẩn toàn bộ hệ thống đào tạo y khoa. Khi chuẩn hành nghề được đặt ra rõ ràng, các trường buộc phải điều chỉnh chương trình giảng dạy, tăng thời lượng thực hành, siết kỷ luật học tập. Người học cũng ý thức rõ hơn về yêu cầu nghề nghiệp ngay từ những năm đầu.

"Lỗ hổng" điều dưỡng, nội trú và nhân lực vùng khó khăn

Một thực tế ít được nhắc tới là sự thiếu hụt nghiêm trọng điều dưỡng, nữ hộ sinh và kỹ thuật viên y tế những người trực tiếp vận hành hệ thống khám chữa bệnh mỗi ngày. Theo GS Hiếu, xã hội đang quá tập trung vào đào tạo bác sĩ mà quên rằng điều dưỡng và kỹ thuật viên mới là "xương sống" của bệnh viện.

"Một bác sĩ giỏi không thể làm việc hiệu quả nếu thiếu điều dưỡng lành nghề. Nhưng hiện nay, rất ít chính sách thu hút người trẻ vào các ngành này", ông nói.

Ông đề xuất cần có cơ chế học bổng, hỗ trợ học phí đủ mạnh cho sinh viên theo học điều dưỡng, hộ sinh, kỹ thuật viên, tương tự như chính sách đang áp dụng để thu hút nhân lực ở nhiều quốc gia. Nếu không giải quyết cơ cấu nhân lực, bệnh viện sẽ tiếp tục rơi vào tình trạng bác sĩ làm thay việc của điều dưỡng, làm giảm hiệu quả chung.

"Lỗ hổng" điều dưỡng, nội trú và nhân lực vùng khó khăn.

Một vấn đề khác được GS Hiếu nhiều lần kiến nghị là chế độ cho bác sĩ nội trú. Đây là những người đã tốt nghiệp bác sĩ, tham gia trực tiếp vào chăm sóc người bệnh, trực đêm, tham gia điều trị như một nhân viên y tế thực thụ, nhưng lại chưa được hưởng lương và bảo hiểm xã hội tương xứng.

"Theo tôi, bác sĩ nội trú phải được coi là người lao động trong bệnh viện. Họ cần được trả lương và đóng bảo hiểm xã hội ngay từ khi nhập học. Không thể để họ vừa làm việc cật lực vừa phải lo toan tài chính cá nhân", ông nhấn mạnh.

Qua nhiều chuyến công tác, GS Hiếu cũng nhận thấy một nghịch lý: giáo viên ở vùng khó đã phần nào yên tâm công tác nhờ chính sách ưu đãi mới, trong khi thu nhập của y bác sĩ gần như chưa có thay đổi rõ rệt.

"Nếu không có chế độ đãi ngộ đặc biệt, y tế cơ sở ở những nơi đặc biệt khó khăn rất khó chuyển mình. Không thể kêu gọi tinh thần mãi được", ông chia sẻ.

Theo ông, cần một gói chính sách đủ mạnh về thu nhập, nhà ở, cơ hội đào tạo và thăng tiến cho nhân viên y tế công tác tại vùng sâu, vùng xa. Chỉ khi đời sống được bảo đảm, họ mới có thể toàn tâm toàn ý cho nhiệm vụ chăm sóc sức khỏe ban đầu nền tảng quan trọng nhất của hệ thống y tế.

GS Hiếu khẳng định, từ quá tải bệnh viện, chất lượng khám chữa bệnh cho đến y tế dự phòng, tự chủ bệnh viện… tất cả đều có điểm chung là phụ thuộc vào con người. Nếu không giải quyết bài toán nhân lực từ đào tạo, sử dụng đến đãi ngộ thì mọi cải cách khác sẽ khó đạt hiệu quả thực chất.

Nam Nguyên