Kỷ nguyên tài chính nhúng - Bài 2: Việt Nam bước vào năm tăng tốc

Bệ phóng từ dữ liệu và thể chế

Với dự báo tốc độ tăng trưởng bứt phá hàng đầu khu vực trong thập kỷ tới, thị trường tài chính nhúng Việt Nam đang phản ánh đặc điểm của một nền kinh tế số đang mở rộng nhanh và mức độ phổ cập công nghệ cao trong dân cư.

Ngành ngân hàng xác định năm 2026 là năm “tăng tốc” chuyển đổi số. Ảnh: NH

Hạ tầng số tiếp tục là nền tảng quan trọng. Năm 2025, Việt Nam có hơn 85 triệu người sử dụng Internet, đạt tỷ lệ thâm nhập trên 84% dân số; số lượng smartphone vượt 100 triệu thiết bị. Quy mô thương mại điện tử dự kiến vượt 30 tỷ USD, với hơn 55% dân số tham gia mua sắm trực tuyến. Khi hoạt động tiêu dùng chuyển mạnh lên môi trường số, nhu cầu tích hợp thanh toán và tín dụng trực tiếp trong hành trình mua sắm ngày càng rõ nét.

Đến cuối năm 2025, khoảng 87% người trưởng thành đã có tài khoản thanh toán. Giao dịch qua mã QR tăng 54,45% về số lượng và 141,02% về giá trị so với năm 2024. Thanh toán không dùng tiền mặt dần trở thành phương thức phổ biến trong đời sống hàng ngày.

Tuy nhiên, điểm nhấn của năm 2026 không chỉ nằm ở tăng trưởng người dùng mà ở sự hoàn thiện thể chế và khai thác dữ liệu. Ông Lê Hoàng Chính Quang, Cục trưởng Cục Công nghệ thông tin, Ngân hàng Nhà nước cho biết, năm 2025 đánh dấu bước tiến quan trọng trong việc hoàn thiện hành lang pháp lý cho đổi mới sáng tạo. Việc Ngân hàng Nhà nước liên tiếp tung ra các cơ chế thử nghiệm có kiểm soát (Sandbox) và bộ tiêu chuẩn kết nối Open API trong năm qua đã mở toang không gian pháp lý cho các mô hình Fintech mới.

Cùng với đó, hạ tầng dữ liệu được tăng cường. Kho dữ liệu tập trung của Ngân hàng Nhà nước đạt trên 40 tỷ dòng dữ liệu; cơ sở dữ liệu tín dụng lưu trữ thông tin của khoảng 55 triệu khách hàng. Hơn 143 triệu hồ sơ cá nhân đã được đối chiếu sinh trắc học, góp phần giảm trên 59% số vụ lừa đảo trong thanh toán so với năm trước. Hệ thống giám sát rủi ro gian lận phát đi hơn 2,13 triệu cảnh báo, bảo vệ giá trị giao dịch trên 2,6 nghìn tỷ đồng.

Theo ông Quang, năm 2026, ngành Ngân hàng tập trung vào 4 trụ cột, đó là hoàn thiện thể chế số; khai thác dữ liệu như tài sản chiến lược; nâng tầm hạ tầng công nghệ; và tăng cường an ninh mạng chủ động. Điều này cho thấy, tài chính nhúng tại Việt Nam bước sang giai đoạn chuẩn hóa và phát triển bền vững, thay vì tăng trưởng dựa chủ yếu vào mở rộng người dùng.

Cuộc tái cấu trúc hệ sinh thái

Trên nền tảng thị trường đã định hình, cạnh tranh trong tài chính nhúng tại Việt Nam không còn dừng ở câu chuyện sản phẩm mà chuyển sang cuộc đua hệ sinh thái. Có thể thấy, các nền tảng số sở hữu hàng chục triệu người dùng đang nắm lợi thế rõ rệt về dữ liệu hành vi.

Trong lĩnh vực thương mại điện tử, Shopee không chỉ đóng vai trò trung gian mua - bán mà tích hợp dịch vụ tín dụng tiêu dùng thông qua sản phẩm SPayLater. Hạn mức tín dụng được phê duyệt gần như tức thì dựa trên lịch sử giao dịch, tần suất mua sắm và hành vi thanh toán của người dùng. Quy trình cấp tín dụng vì thế rút ngắn đáng kể so với mô hình thẩm định truyền thống.

Hệ sinh thái dịch vụ tài chính được "nhúng" vào các ứng dụng dịch vụ.

Trong lĩnh vực gọi xe và giao nhận, Grab phát triển hệ sinh thái dịch vụ tài chính đi kèm thanh toán điện tử, ví trả sau và các sản phẩm bảo hiểm vi mô. Người dùng có thể mua bảo hiểm chuyến đi hoặc bảo hiểm tai nạn với chi phí nhỏ, tích hợp trực tiếp trong ứng dụng. Dịch vụ tài chính được “ẩn” trong hành trình tiêu dùng, không tách thành một giao dịch riêng biệt.

Tương tự, ví điện tử MoMo mở rộng vai trò từ trung gian thanh toán sang nền tảng kết nối đầu tư và tín dụng. Người dùng có thể gửi tiết kiệm, mua chứng chỉ quỹ hoặc sử dụng các khoản vay tiêu dùng nhỏ ngay trên ứng dụng. Mô hình này cho thấy quyền lực thị trường đang dịch chuyển dần sang các nền tảng giữ được thời gian và dữ liệu của khách hàng.

Trong cấu trúc mới, lợi thế cạnh tranh không còn nằm ở số lượng chi nhánh hay quy mô bảng cân đối kế toán, mà ở khả năng kiểm soát hành trình người dùng. Đứng trước sự trỗi dậy của các siêu ứng dụng, ngân hàng truyền thống buộc phải điều chỉnh chiến lược. Thay vì cạnh tranh trực diện ở “phần ngọn” - giao diện và trải nghiệm - nhiều ngân hàng lựa chọn củng cố vai trò ở “phần lõi”: Vốn, quản trị rủi ro và tuân thủ pháp lý.

Điển hình như TPBank, thông qua việc đẩy mạnh mô hình LiveBank 24/7, ngân hàng này đang cho thấy cách chuyển đổi từ giao dịch vật lý truyền thống sang tự động hóa và tư vấn chuyên sâu, biến kênh số thực sự trở thành không gian sinh lời mới.

Ở cấp độ chiến lược, nhiều ngân hàng mở rộng cung cấp dịch vụ theo mô hình BaaS và ngân hàng mở. Cụ thể, Ngân hàng TMCP Quân đội (MB) đẩy mạnh phát triển hệ thống API, cho phép đối tác trong lĩnh vực bán lẻ, logistics, y tế tích hợp các nghiệp vụ lõi như định danh điện tử, mở tài khoản, thanh toán trực tuyến vào nền tảng của mình.

Năm 2025, MB ghi nhận lợi nhuận vượt 34.268 tỷ đồng, tăng 19% so với cùng kỳ. Điều này cho thấy chuyển đổi mô hình không làm suy giảm hiệu quả kinh doanh, mà ngược lại, giúp tối ưu chi phí và mở rộng tệp khách hàng.

Thực tế cho thấy, mối quan hệ giữa ngân hàng và siêu ứng dụng không hoàn toàn đối đầu. Nền tảng công nghệ nắm giữ dữ liệu và trải nghiệm; ngân hàng nắm giữ giấy phép, vốn và năng lực kiểm soát rủi ro. Hai bên phụ thuộc lẫn nhau trong việc triển khai sản phẩm tài chính nhúng.

Trong bối cảnh đó, cuộc cạnh tranh thực chất là cuộc đua về khả năng kết nối. Doanh nghiệp nào tích hợp sâu hơn vào hệ sinh thái đối tác, khai thác dữ liệu hiệu quả hơn và duy trì được niềm tin người dùng lâu hơn sẽ chiếm ưu thế.

Tài chính nhúng vì thế không làm suy yếu ngân hàng truyền thống, nhưng buộc các định chế này phải tái định vị. Sự tinh gọn mạng lưới vật lý, đầu tư mạnh vào hạ tầng số và mở rộng hợp tác với Fintech là bước đi nhằm thích ứng với cấu trúc thị trường mới.

Bài cuối: Lằn ranh rủi ro và bài toán phát triển bền vững

Bài và ảnh: Hải Yên/Báo Tin tức và Dân tộc