Kỷ nguyên số hóa: Thước đo mới của nhà tuyển dụng

Một buổi thực hành tại Trường Trung cấp Nguyễn Tất Thành (TPHCM). Ảnh: NTCC

Trong kỷ nguyên số, “tấm vé thông hành” vào doanh nghiệp không còn chỉ dừng lại ở kiến thức chuyên môn hay bằng cấp, mà đã chuyển dịch rõ rệt sang thái độ làm việc, kỹ năng mềm và khả năng thích ứng linh hoạt.

“Chìa khóa” vượt qua thách thức

Ông Trần Đăng Lưu - Giám đốc Công ty TNHH Đầu tư và Phát triển Đăng Lưu (TPHCM), chia sẻ thước đo giá trị của nhân sự tại các doanh nghiệp đang thay đổi. Trong bối cảnh chuyển đổi số, bên cạnh bằng cấp chuyên môn là điều kiện cần, nhà tuyển dụng ưu tiên hàng đầu thái độ làm việc và khả năng tự học của ứng viên.

Công nghệ, đặc biệt là trí tuệ nhân tạo (AI), đang thay đổi với tốc độ nhanh chóng. Những kiến thức, kỹ thuật nắm giữ hôm nay có thể trở nên lỗi thời chỉ sau 1 - 2 năm. Do đó, một nhân sự dù có nền tảng tốt nhưng nếu không chủ động học hỏi, không liên tục cập nhật cái mới sẽ sớm bị đào thải.

Thực tế cho thấy, kỹ năng chuyên môn có thể đào tạo, nhưng thái độ và tư duy lại khó thay đổi trong thời gian ngắn. Bên cạnh khả năng tự học, ông Lưu nhấn mạnh tinh thần trách nhiệm, khả năng tiếp nhận phản hồi và tư duy giải quyết vấn đề.

Theo ông, nhiều bạn trẻ hiện nay có nền tảng chuyên môn tốt nhưng thiếu kinh nghiệm thực tế, dẫn đến tâm lý dễ tự ái, ngại sửa sai. Một số khác mang tư duy “làm cho xong”, chỉ hoàn thành phần việc được giao mà thiếu sự chủ động cải tiến. Những trường hợp này thường khó vượt qua giai đoạn thử việc khắt khe.

Một “điểm nghẽn” khác, theo ông Trần Đăng Lưu, “lỗ hổng” về tác phong làm việc chuyên nghiệp của sinh viên mới ra trường, đặc biệt ở khối giáo dục nghề nghiệp. Vấn đề không nằm ở tay nghề yếu mà ở sự thiếu hụt tác phong công nghiệp. Nhiều sinh viên quen học theo khuôn mẫu, chưa hiểu rõ kỷ luật lao động, áp lực tiến độ hay văn hóa doanh nghiệp. Hệ quả là doanh nghiệp phải tốn thêm thời gian và chi phí đào tạo lại từ đầu về nền nếp và quy trình làm việc.

Đáng chú ý, bài toán “giữ chân nhân tài” cũng là thách thức lớn đối với nhiều doanh nghiệp. Sau khi chấp nhận đầu tư chi phí đào tạo trong 2 - 3 năm, không ít nhân sự lại lựa chọn rời đi để tìm cơ hội mới.

Từ thực tế đó, bản thân ông Lưu cũng như nhiều chủ doanh nghiệp luôn trăn trở: Nên tuyển dụng nhân sự có kinh nghiệm để làm việc ngay hay chấp nhận đào tạo người mới nhưng phải đối mặt với rủi ro họ rời bỏ doanh nghiệp sau một thời gian.

Để trụ vững và phát triển, ông Lưu cho rằng chỉ số trí tuệ cảm xúc (EQ) đóng vai trò đặc biệt quan trọng. Trong môi trường làm việc nhiều áp lực, mỗi người cần vượt qua chính mình trước khi có thể thích ứng với nghịch cảnh. EQ chính là chìa khóa giúp nhân sự trẻ cân bằng cảm xúc, duy trì động lực và gắn bó lâu dài với tổ chức.

ThS Nguyễn Khánh Gia cùng sinh viên Trường Cao đẳng Lý Tự Trọng (TPHCM). Ảnh: NTCC

Nhà trường “đào tạo theo địa chỉ”

Trước những yêu cầu ngày càng khắt khe từ thị trường lao động và phản ánh từ phía doanh nghiệp về kỹ năng, thái độ của sinh viên, hệ thống giáo dục nghề nghiệp đang có những chuyển biến mạnh mẽ. Thay vì dạy những gì sẵn có, các cơ sở đào tạo chuyển sang dạy những gì doanh nghiệp cần thông qua mô hình “đào tạo theo địa chỉ”.

ThS Nguyễn Khánh Gia - giảng viên Trường Cao đẳng Lương thực - Thực phẩm, hội viên Hội Giáo dục nghề nghiệp TPHCM, cho biết khái niệm “đào tạo theo địa chỉ” không còn là khẩu hiệu, mà đã đi vào thực tiễn, làm thay đổi cấu trúc giáo trình và phương pháp giảng dạy.

Để bắt kịp tốc độ phát triển công nghệ, nhiều trường đại học kỹ thuật và trường nghề đã triển khai mô hình “đặt hàng đào tạo”, trong đó nhà trường và doanh nghiệp cùng thiết kế chương trình, chia sẻ giảng viên và cam kết tuyển dụng. Giáo trình được điều chỉnh theo hướng giảm lý thuyết hàn lâm, tăng thời lượng thực hành trên thiết bị thực tế.

Ông dẫn chứng, với ngành Điện công nghiệp và Tự động hóa, doanh nghiệp không cần người chỉ nắm lý thuyết mạch điện mà cần kỹ thuật viên có thể vận hành PLC, biến tần, HMI hoặc hệ thống SCADA. Vì vậy, các bài tập và đồ án tốt nghiệp hiện nay tập trung giải quyết những bài toán thực tế của nhà máy như hệ thống băng tải, trạm bơm, tủ điện phân phối - biểu hiện rõ nét của định hướng đào tạo theo nhu cầu doanh nghiệp.

Tương tự, ở ngành Điện lạnh - Kỹ thuật điều hòa không khí, giáo trình nặng lý thuyết trước đây đã được thay thế bằng tài liệu kỹ thuật chính hãng từ Daikin, Panasonic và LG. Sinh viên được học theo quy trình dịch vụ kỹ thuật hoàn chỉnh, từ khảo sát, báo giá đến lắp đặt và nghiệm thu, giúp hiểu rõ quy trình làm việc thực tế.

Đặc biệt, nhằm khắc phục tình trạng thiếu kỷ luật lao động như phản ánh từ phía doanh nghiệp, các trường chú trọng rèn luyện “tác phong công nghiệp” ngay trong môi trường học tập.

ThS Nguyễn Khánh Gia cho rằng, tiêu chuẩn công nghiệp được đưa vào quá trình đào tạo: Trong các giờ thực hành, sinh viên phải tuân thủ giờ giấc, nội quy an toàn lao động và quy trình làm việc theo ca như tại nhà máy. Việc giảng dạy không chỉ dừng lại ở truyền đạt kiến thức, mà còn hướng dẫn sinh viên cách đọc bản vẽ, báo cáo sự cố, ước lượng thời gian và tuân thủ quy trình.

Ở ngành Cơ khí và Cơ điện tử, lớp học được tổ chức như một xưởng sản xuất thu nhỏ, với sự phân công vai trò rõ ràng như trưởng nhóm, kỹ thuật viên, bộ phận kiểm soát chất lượng (QC). Sản phẩm được đánh giá dựa trên độ chính xác, thời gian hoàn thành và mức độ tuân thủ quy trình, qua đó giúp sinh viên làm quen với áp lực tiến độ - yếu tố cốt lõi của tác phong công nghiệp.

Ngoài ra, mô hình “học kỳ doanh nghiệp” đang được nhiều trường tại TPHCM triển khai mạnh mẽ. Sinh viên được trực tiếp làm việc tại doanh nghiệp, được nhận xét, đánh giá và thậm chí hưởng lương như nhân sự chính thức. Một số trường còn áp dụng KPI (chỉ số đánh giá hiệu quả công việc) trong chấm điểm môn học, như tỷ lệ hoàn thành đúng hạn, kỹ năng giao tiếp, thái độ phản hồi…, giúp người học nhận thức rõ sự khác biệt giữa môi trường học tập và môi trường làm việc.

ThS Nguyễn Khánh Gia khẳng định, việc gắn chương trình đào tạo với nhu cầu thực tiễn, đồng thời rèn luyện tác phong công nghiệp từ sớm giúp sinh viên không chỉ “biết nghề”, mà còn “làm được việc” và làm việc chuyên nghiệp ngay khi ra trường.

Có thể thấy, để thu hẹp khoảng cách giữa cung và cầu nhân lực, cần sự nỗ lực từ cả hai phía. Nhà trường đang tích cực “mang nhà máy vào lớp học”, song bản thân người học cần chủ động rèn luyện thái độ, kỹ năng và chỉ số EQ để thích ứng với thị trường lao động đầy biến động nhưng giàu cơ hội.

Lâm Ngọc