Kỳ 4: Giữ tương lai từ hôm nay, không để thanh thiếu niên trượt vào con đường tội phạm

Đừng để mùa hè trở thành “khoảng trống” của sự quản lý

Mỗi kỳ nghỉ hè đều mang đến niềm vui cho học sinh - sinh viên, nhưng cũng đặt ra không ít nỗi lo đối với các bậc phụ huynh và chính quyền địa phương. Khi cánh cổng trường khép lại, khoảng thời gian vốn được nhà trường quản lý sẽ được chuyển giao cho gia đình và cộng đồng. Nếu thiếu sự quan tâm, đồng hành và định hướng đúng đắn, đây cũng là thời điểm một bộ phận thanh thiếu niên dễ bị lôi kéo vào các hoạt động thiếu lành mạnh, tụ tập gây mất trật tự công cộng, sử dụng chất kích thích, đua xe, bạo lực hoặc trở thành nạn nhân của các loại tội phạm trên không gian mạng.

Thực tiễn công tác bảo đảm an ninh, trật tự nhiều năm qua cho thấy, phần lớn thanh thiếu niên vi phạm pháp luật đều không bắt đầu từ những hành vi nghiêm trọng. Đó thường chỉ là những biểu hiện rất nhỏ như bỏ học, thường xuyên thức khuya chơi game, tụ tập với bạn bè xấu, sử dụng mạng xã hội thiếu kiểm soát, bỏ mặc lời khuyên của gia đình hay thiếu môi trường sinh hoạt tích cực. Nếu những dấu hiệu ấy không được phát hiện, quan tâm và uốn nắn kịp thời thì rất dễ trở thành bước khởi đầu của những hành vi vi phạm pháp luật.

Trung tá Phạm Văn Trọng - Trưởng Công an phường Hà Đông trao đổi thông tin với PV Báo Pháp luật Việt Nam.

Theo Trung tá Phạm Văn Trọng - Trưởng Công an phường Hà Đông, phòng ngừa tội phạm trong thanh thiếu niên không bắt đầu từ khi các em vi phạm pháp luật mà phải bắt đầu từ việc xây dựng một môi trường sống an toàn, lành mạnh ngay trong gia đình, nhà trường và khu dân cư. Mỗi bậc phụ huynh cần dành nhiều thời gian hơn để lắng nghe, chia sẻ, quản lý việc sử dụng điện thoại, internet, các mối quan hệ của con em mình; đồng thời khuyến khích các em tham gia các hoạt động văn hóa, văn nghệ, thể thao, tình nguyện và sinh hoạt hè tại địa phương để hình thành lối sống tích cực, tránh xa các tệ nạn xã hội.

Chủ tịch UBND phường Cầu Giấy Ngô Ngọc Phương cho rằng, bình yên ở cơ sở trước hết phải được nhìn nhận là một trạng thái quản trị hiệu quả. Theo đồng chí Nguyễn Anh Tuấn - Chủ tịch UBND phường Hoàng Liệt, muốn phát triển nhanh và bền vững thì trước hết phải giữ được bình yên từ từng khu dân cư. Người dân cảm nhận chất lượng quản lý nhà nước không phải qua những báo cáo hay những con số thống kê, mà qua những điều rất cụ thể như tuyến đường có an toàn để đi lại hay không, cổng trường có bảo đảm an toàn cho học sinh hay không, chung cư có thực hiện nghiêm các quy định về phòng cháy, chữa cháy hay không, cơ sở kinh doanh có chấp hành pháp luật hay không và những phản ánh của người dân có được chính quyền tiếp nhận, giải quyết kịp thời hay không.

Cùng quan điểm đó, Thiếu tá Đinh Văn Cường - Trưởng Công an phường Hoàng Liệt cho rằng, công tác bảo đảm an ninh, trật tự không thể chỉ trông chờ vào lực lượng Công an mà cần sự vào cuộc đồng bộ của cả hệ thống chính trị. Chính quyền cơ sở phải chủ động tạo dựng môi trường sống an toàn, xây dựng các sân chơi văn hóa, thể thao, duy trì hiệu quả các hoạt động sinh hoạt hè, đồng thời huy động các tổ chức đoàn thể, tổ dân phố và gia đình cùng tham gia quản lý, giáo dục thanh thiếu niên. Khi mỗi em nhỏ đều có một môi trường để học tập, rèn luyện và phát triển lành mạnh thì nguy cơ sa vào tệ nạn xã hội cũng sẽ giảm đi đáng kể.

Trưởng Công an phường Ô Chợ Dừa Nguyễn Duy Tuấn Minh trả lời phỏng vấn về công tác phòng ngừa giới trẻ phạm tội.

Từ góc độ bảo đảm an ninh, trật tự, Đại úy Nguyễn Duy Tuấn Minh - Trưởng Công an phường Ô Chợ Dừa cho rằng, điều đáng lo ngại không chỉ là sự tinh vi của tội phạm mà còn là sự thờ ơ, thiếu cảnh giác và thiếu trách nhiệm của một bộ phận người dân trước những dấu hiệu vi phạm pháp luật. Theo Nguyễn Duy Tuấn Minh, nhiều loại tội phạm hiện nay, đặc biệt là tội phạm trên không gian mạng, luôn tìm cách tiếp cận thanh thiếu niên thông qua các trò chơi trực tuyến, mạng xã hội, các hội nhóm kín hoặc những lời mời gọi việc nhẹ, lương cao. Nếu gia đình và cộng đồng không quan tâm, không kịp thời phát hiện và chia sẻ thông tin với lực lượng chức năng thì rất khó ngăn chặn ngay từ đầu.

Có thể thấy, giữ gìn tương lai của thế hệ trẻ không phải là nhiệm vụ riêng của gia đình, nhà trường hay lực lượng Công an. Đó là trách nhiệm của cả hệ thống chính trị và toàn xã hội. Mỗi kỳ nghỉ hè được tổ chức an toàn, bổ ích; mỗi sân chơi thể thao được duy trì; mỗi lớp học kỹ năng được mở ra; mỗi thanh thiếu niên được người lớn lắng nghe, đồng hành và định hướng đúng lúc sẽ góp phần ngăn chặn những nguy cơ vi phạm pháp luật ngay từ khi còn rất nhỏ. Bởi suy cho cùng, phòng ngừa hiệu quả nhất không phải là xử lý một người vi phạm pháp luật, mà là không để một thanh thiếu niên nào phải bước vào con đường phạm pháp.

Một phút buông lỏng hôm nay có thể trở thành một vụ án của ngày mai

Như đã phân tích ở trên, yêu cầu phải giữ gìn, giáo dục thanh thiếu niên ngay từ gia đình và cộng đồng, thì thực tiễn đấu tranh phòng, chống tội phạm lại cho thấy một thực tế đáng suy ngẫm: rất nhiều vụ án hình sự nghiêm trọng không bắt đầu từ những hành vi phạm tội có tổ chức, mà xuất phát từ những biểu hiện lệch chuẩn trong lối sống của một bộ phận thanh thiếu niên. Đó có thể là những nhóm bạn tụ tập đêm khuya, bỏ học, nghiện game, sử dụng rượu bia, ma túy, đua xe trái phép hay bị lôi kéo bởi những lời mời gọi kiếm tiền dễ dàng trên không gian mạng.

Đại tá Đặng Việt Quảng - Trưởng phòng Cảnh sát hình sự (PC02, Công an TP Hà Nội) phân tích mối liên hệ của một số tội phạm có liên quan tới nhau.

Trao đổi với PV Báo Pháp luật Việt Nam, Đại tá Đặng Việt Quảng - Trưởng phòng Cảnh sát hình sự (PC02, Công an TP Hà Nội) cho biết, qua thực tiễn đấu tranh, các loại tội phạm luôn có mối liên hệ, tác động qua lại lẫn nhau. Trong đó, tội phạm về ma túy, “tín dụng đen”, các nhóm thanh thiếu niên hư và tội phạm hình sự có sự gắn kết rất chặt chẽ.

Theo phân tích của Đại tá Đặng Việt Quảng, ma túy và “tín dụng đen” không chỉ là những loại tội phạm độc lập mà còn là “nguồn phát sinh” của nhiều loại tội phạm khác bởi lợi nhuận khổng lồ mà chúng mang lại. Từ những khoản lợi bất chính ấy, các đối tượng mở rộng hoạt động sang tổ chức đánh bạc, bảo kê, chứa chấp mại dâm, lừa đảo chiếm đoạt tài sản trên không gian mạng, sản xuất và mua bán vũ khí hoặc hình thành các băng nhóm tội phạm có tổ chức dưới vỏ bọc doanh nghiệp. Đáng lo ngại hơn, lực lượng mà các đối tượng thường tìm cách lôi kéo chính là những thanh thiếu niên thất nghiệp, bỏ học, thiếu sự quản lý của gia đình, ham chơi và muốn kiếm tiền nhanh.

Ở chiều ngược lại, những mâu thuẫn về lợi ích giữa các băng nhóm ma túy, “tín dụng đen” cũng là nguyên nhân dẫn đến hàng loạt vụ án đặc biệt nghiêm trọng như giết người, cố ý gây thương tích, cưỡng đoạt tài sản hay cướp tài sản. Điều đó cho thấy, khi một mắt xích nhỏ trong công tác phòng ngừa bị buông lỏng thì hệ lụy kéo theo có thể là cả một chuỗi tội phạm nguy hiểm.

Thực tế 6 tháng đầu năm 2026, trên địa bàn Hà Nội đã phát hiện 2.535 vụ phạm tội về trật tự xã hội, giảm 783 vụ, tương đương 23,6% so với cùng kỳ năm trước. Nhiều loại tội phạm tiếp tục được kéo giảm như cướp giật tài sản, cố ý gây thương tích, gây rối trật tự công cộng do các nhóm thanh thiếu niên điều khiển xe mô tô tốc độ cao, lạng lách, đánh võng, mang theo hung khí đuổi đánh nhau trên đường phố. Những kết quả này phản ánh hiệu quả của việc triển khai đồng bộ các biện pháp nghiệp vụ, tăng cường quản lý địa bàn, phòng ngừa từ sớm, từ xa và huy động sức mạnh của cả hệ thống chính trị tham gia giữ gìn an ninh, trật tự.

Tuy nhiên, theo Trưởng phòng Cảnh sát hình sự Công an TP Hà Nội Đặng Việt Quảng, nhiều nguy cơ vẫn hiện hữu nếu chủ quan. Nhóm tội phạm xâm phạm tính mạng, sức khỏe con người vẫn chủ yếu xuất phát từ những mâu thuẫn rất đời thường như va chạm giao thông, mâu thuẫn trong sinh hoạt, sử dụng rượu bia hoặc những phút nóng giận không kiểm soát được hành vi. Không ít trường hợp người gây án còn rất trẻ, nhận thức pháp luật hạn chế, thiếu kỹ năng giải quyết xung đột và phải trả giá chỉ vì một phút bồng bột.

Ở nhóm tội phạm xâm phạm sở hữu, trộm cắp tài sản và lừa đảo chiếm đoạt tài sản vẫn là những loại tội phạm phổ biến. Nguyên nhân không chỉ đến từ thủ đoạn ngày càng tinh vi của các đối tượng mà còn bắt nguồn từ tâm lý chủ quan, mất cảnh giác của người dân. Trong khi đó, trên không gian mạng, các đối tượng liên tục tạo ra những phương thức mới như giả mạo website bán hàng, giả danh cơ quan nhà nước, doanh nghiệp, người thân hoặc sử dụng công nghệ trí tuệ nhân tạo để tạo dựng lòng tin nhằm lừa đảo chiếm đoạt tài sản. Đáng lo ngại là thanh thiếu niên hiện nay vừa là nhóm dễ bị lừa, vừa có nguy cơ bị lôi kéo tham gia các hành vi vi phạm pháp luật thông qua môi trường mạng nếu thiếu sự định hướng và giám sát của gia đình.

Có thể thấy, phía sau nhiều vụ án không chỉ là hành vi của một cá nhân mà còn phản ánh những khoảng trống trong công tác quản lý, giáo dục và phòng ngừa xã hội. Một thanh thiếu niên bỏ học nhưng không được quan tâm; một em nhỏ dành cả ngày trên mạng mà không có người kiểm soát; một nhóm bạn tụ tập đêm khuya nhưng không được nhắc nhở… tất cả đều có thể trở thành những “mầm mống” của tội phạm nếu không được phát hiện và uốn nắn kịp thời.

Bởi vậy, kéo giảm tội phạm một cách bền vững không chỉ là nhiệm vụ của lực lượng Công an sau khi tội phạm đã xảy ra, mà phải bắt đầu từ việc giữ gìn từng gia đình, từng nhà trường, từng khu dân cư và từng thanh thiếu niên trước những cám dỗ của cuộc sống hiện đại. Chỉ khi không còn những người trẻ bị lôi kéo vào con đường phạm pháp thì thành quả đấu tranh phòng, chống tội phạm mới thực sự bền vững.

Giữ một đứa trẻ hôm nay là giữ bình yên của ngày mai

Không có lực lượng nào đủ mạnh để thay thế vai trò của gia đình trong việc giáo dục con cái. Cũng không có công nghệ nào có thể bù đắp sự thiếu quan tâm của cha mẹ đối với con em mình. Bởi vậy, muốn kéo giảm tội phạm một cách bền vững thì phải bắt đầu từ việc giữ gìn từng đứa trẻ, từng gia đình và từng cộng đồng dân cư.

Đại tá Cao Minh Tuấn - Thủ trưởng Cơ quan Cảnh sát điều tra, Phó Giám đốc Công an tỉnh Hưng Yên trả lời phỏng vấn về kinh nghiệm kéo giảm tội phạm hình sự.

Qua thực tiễn công tác, Đại tá Cao Minh Tuấn - Thủ trưởng Cơ quan Cảnh sát điều tra, Phó Giám đốc Công an tỉnh Hưng Yên cho rằng, kinh nghiệm quan trọng nhất để kéo giảm tội phạm là quản lý chặt địa bàn, nắm chắc đối tượng ngay từ cơ sở; kịp thời phát hiện, giải quyết các mâu thuẫn phát sinh trong Nhân dân, không để những va chạm nhỏ trở thành các vụ án hình sự. Cùng với đó là xây dựng các xã, phường không ma túy, đẩy mạnh chuyển đổi số trong quản lý địa bàn và nhân rộng những mô hình tự quản hiệu quả để huy động sức mạnh của toàn dân tham gia bảo vệ an ninh Tổ quốc.

Theo đồng chí Đại tá Cao Minh Tuấn, bên cạnh nỗ lực của lực lượng Công an, điều quan trọng hơn cả là mỗi người dân phải trở thành một chủ thể tích cực trong công tác phòng ngừa, thực hiện tốt phương châm “tự phòng, tự quản, tự bảo vệ”. Khi mỗi gia đình đều quan tâm giáo dục con em, mỗi người dân đều có ý thức tố giác tội phạm, mỗi khu dân cư đều chủ động phát hiện những dấu hiệu bất thường thì đó chính là “lá chắn” vững chắc nhất để ngăn chặn tội phạm ngay từ khi còn manh nha.

Đại tá Lê Hồng Vân - Thủ trưởng Cơ quan Cảnh sát điều tra, Phó Giám đốc Công an tỉnh Quảng Ninh trả lời phỏng vấn về xây dựng thế trận an ninh nhân dân trong tình hình mới phải được bắt đầu từ tư tưởng “lấy dân làm gốc”.

Từ thực tiễn tại địa phương, Đại tá Lê Hồng Vân - Thủ trưởng Cơ quan Cảnh sát điều tra, Phó Giám đốc Công an tỉnh Quảng Ninh cũng nhấn mạnh, xây dựng thế trận an ninh nhân dân trong tình hình mới phải được bắt đầu từ tư tưởng “lấy dân làm gốc”. Trong bối cảnh các loại tội phạm truyền thống đang dịch chuyển mạnh lên không gian mạng, tội phạm có tổ chức ngày càng ẩn mình dưới nhiều vỏ bọc hợp pháp và các nguy cơ an ninh phi truyền thống ngày càng gia tăng, việc phát huy vai trò của Nhân dân trong phát hiện, tố giác tội phạm, phản bác các thông tin sai trái và chung tay giữ gìn bình yên từ cơ sở càng trở nên quan trọng hơn bao giờ hết.

Theo Phó Giám đốc Công an tỉnh Quảng Ninh Lê Hồng Vân, cùng với việc chủ động đấu tranh với tội phạm có tổ chức, “tín dụng đen”, tội phạm sử dụng công nghệ cao hay các đối tượng “núp bóng doanh nghiệp”, lực lượng Công an sẽ tiếp tục hướng mạnh về cơ sở, phối hợp chặt chẽ với cấp ủy, chính quyền, nhà trường và các tổ chức đoàn thể để quản lý, giáo dục thanh thiếu niên, không để các em trở thành mục tiêu lôi kéo của các loại tội phạm.

Đại tá Bùi Trung Thành - Thủ trưởng Cơ quan Cảnh sát điều tra, Phó Giám đốc Công an TP Hải Phòng phát biểu tại Hội nghị sơ kết công tác cảnh sát điều tra 6 tháng đầu năm.

Chung quan điểm đó, Đại tá Bùi Trung Thành - Thủ trưởng Cơ quan Cảnh sát điều tra, Phó Giám đốc Công an TP Hải Phòng cho biết, muốn giữ vững những kết quả đã đạt được thì phải chủ động nhận diện sớm các phương thức, thủ đoạn mới của tội phạm; đồng thời tiếp tục xây dựng lực lượng Công an thật sự trong sạch, vững mạnh, gần dân, sát dân, tinh nhuệ và hiện đại. Song song với đó là phát huy sức mạnh của toàn dân, bởi đây luôn là nền tảng quan trọng nhất của công tác bảo đảm an ninh, trật tự.

Thượng tá Nguyễn Văn Đức - Trưởng phòng Cảnh sát hình sự (PC02, Công an TP Hải Phòng) cho rằng năng lực và đạo đức của cán bộ Công an cơ sở đóng vai trò rất quan trọng, nhất là trong bối cảnh hiện nay.

Thượng tá Nguyễn Văn Đức - Trưởng phòng Cảnh sát hình sự (PC02, Công an TP Hải Phòng) cũng cho rằng, người cán bộ Công an cơ sở muốn làm tốt nhiệm vụ trước hết phải có đạo đức, bản lĩnh, gần dân, hiểu dân, biết lắng nghe và hướng dẫn người dân chấp hành pháp luật. Khi người dân tin Công an, sẵn sàng chia sẻ thông tin và đồng hành cùng chính quyền thì công tác phòng ngừa sẽ hiệu quả hơn rất nhiều so với việc chỉ xử lý sau khi tội phạm đã xảy ra.

Có thể nói, đằng sau mỗi con số thống kê về tội phạm giảm là sự vào cuộc của cả hệ thống chính trị; đằng sau mỗi khu dân cư bình yên là sự tận tụy của lực lượng Công an, sự trách nhiệm của chính quyền địa phương, sự đồng hành của nhà trường, các tổ chức đoàn thể và trên hết là sự quan tâm của mỗi gia đình đối với con em mình.

Bởi gốc rễ của mọi vấn đề vẫn là con người. Mỗi người chỉ có một lần được sinh ra và một lần được lựa chọn cách mình sẽ sống. Khi biết trân trọng cuộc sống, được nuôi dưỡng bằng tình yêu thương, được giáo dục bằng những giá trị đạo đức, ý thức thượng tôn pháp luật và trách nhiệm với cộng đồng, mỗi thanh thiếu niên sẽ trở thành một công dân có ích. Khi đó, xã hội sẽ có thêm những người tốt thay vì phải xử lý thêm những người phạm tội. Đó cũng là ý nghĩa sâu xa nhất của công tác phòng ngừa tội phạm.

Giữ bình yên hôm nay vì thế không chỉ là triệt xóa thêm một đường dây tội phạm hay khám phá thêm một vụ án, mà còn là giữ cho mỗi thanh thiếu niên không phải bước qua ranh giới của sai lầm. Mỗi kỳ nghỉ hè được tổ chức an toàn, bổ ích; mỗi sân chơi thể thao được duy trì; mỗi lớp học kỹ năng được mở ra; mỗi buổi trò chuyện giữa cha mẹ và con cái… đều có thể trở thành những “hàng rào” âm thầm nhưng bền vững, ngăn các em khỏi những cám dỗ của cuộc sống hiện đại.

Bốn kỳ của tuyến bài đã lần lượt phác họa bức tranh toàn diện về công tác bảo đảm an ninh, trật tự trong giai đoạn mới: từ những kết quả kéo giảm tội phạm đầy ấn tượng; sự chuyển dịch mạnh mẽ sang tư duy phòng ngừa từ cơ sở; sức mạnh của thế trận lòng dân; đến trách nhiệm giữ gìn thế hệ trẻ để bảo vệ tương lai của đất nước. Tuy nhiên, để những thành quả ấy không chỉ là kết quả của một giai đoạn mà trở thành nền tảng phát triển lâu dài, vẫn còn một yêu cầu mang tính chiến lược.

Đó là xây dựng một nền quản trị an ninh hiện đại, lấy phòng ngừa làm trung tâm, lấy dữ liệu và khoa học công nghệ làm động lực, lấy người dân làm chủ thể và lấy sự phối hợp của cả hệ thống chính trị làm sức mạnh. Chỉ khi những yếu tố ấy được kết nối thành một chỉnh thể thống nhất, công tác bảo đảm an ninh, trật tự mới đủ sức thích ứng với những thách thức mới trong kỷ nguyên số.

(Còn nữa)

Kỳ 5: Bình yên hôm nay – khát vọng hùng cường ngày mai

Trần Sơn - Đức Anh