Kinh tế tư nhân phía Nam: Liên kết chuỗi để doanh nghiệp nhỏ và vừa bước vào sân chơi lớn

Nguồn lực lớn nhưng khả năng kết nối còn hạn chế

Phát biểu tại phiên bàn tròn, ông Đặng Hồng Anh, Chủ tịch Hội Doanh nhân trẻ Việt Nam, nhận định khu vực phía Nam đang sở hữu nhiều lợi thế về hạ tầng, công nghiệp, cảng biển, cửa khẩu, vùng nguyên liệu, thị trường và cộng đồng doanh nghiệp.

Theo ông Đặng Hồng Anh, năm 2025 cho thấy có khoảng 564 dự án, công trình được khởi công và khánh thành, với tổng mức đầu tư hơn 5,14 triệu tỷ đồng. Trong đó, vốn tư nhân đạt khoảng 3,84 triệu tỷ đồng, chiếm 74,6%.

Những con số này cho thấy vai trò ngày càng lớn của khu vực kinh tế tư nhân đối với nền kinh tế. Riêng khu vực phía Nam còn có lợi thế về cảng biển, nông nghiệp, thủy sản và hải sản, tạo điều kiện thuận lợi để thúc đẩy hoạt động xuất khẩu.

 Ông Đặng Hồng Anh Phó Chủ tịch Hội Liên hiệp Thanh niên Việt Nam, Chủ tịch Hội Doanh nhân trẻ Việt Nam phát biểu tại diễn đàn. Ảnh YBA 

Tuy nhiên, bài toán đặt ra không chỉ là quy mô nguồn lực mà còn nằm ở khả năng tổ chức và kết nối để chuyển các nguồn lực này thành năng suất, thị trường và năng lực cạnh tranh thực chất cho doanh nghiệp Việt Nam.

Ông Đặng Hồng Anh cho rằng “hợp lực công - tư” cần được nhìn rộng hơn việc huy động nguồn vốn xã hội. Theo đó, nguồn lực công đóng vai trò mở đường, hoàn thiện môi trường và hạ tầng; khu vực tư nhân tham gia đầu tư, vận hành và đổi mới. Hiệu quả cuối cùng cần được thể hiện qua sự phát triển về quy mô, năng lực của doanh nghiệp và giá trị gia tăng tạo ra cho nền kinh tế.

Từ thực tế này, Trung ương Hội Doanh nhân trẻ Việt Nam đề xuất ba chuyển dịch trọng tâm. Thứ nhất, liên kết vùng cần chuyển từ kết nối hạ tầng sang kết nối chuỗi giá trị. Thứ hai, chính sách hỗ trợ cần tập trung hơn vào nâng cao năng lực doanh nghiệp. Thứ ba, cơ chế hợp lực công - tư và xử lý kiến nghị sau đối thoại cần xác định rõ đầu mối, trách nhiệm, thời hạn và kết quả.

Một trong những hướng đi được đề xuất là nghiên cứu xây dựng Chương trình Phát triển nhà cung ứng và kết nối chuỗi giá trị khu vực miền Nam, trước mắt tập trung vào những ngành, lĩnh vực mà khu vực đã có lợi thế.

121 kiến nghị cho thấy nhu cầu liên kết vượt địa giới

Trình bày báo cáo đề dẫn khu vực phía Nam, ông Phan Tấn Đạt – Chủ tịch Hội doanh nhân trẻ TP.HCM cho biết nội dung được xây dựng trên cơ sở tổng hợp 121 ý kiến, kiến nghị, đề xuất và nhóm sáng kiến từ 4 phiên đối thoại tại Tây Ninh, An Giang, Cà Mau và Đồng Nai.

Qua tổng hợp, một thực tế được chỉ ra là nền kinh tế khu vực không thiếu nguồn lực nhưng đang gặp điểm nghẽn trong khả năng kết nối. Hạ tầng đã được đầu tư nhưng chưa kết nối đầy đủ với chuỗi hàng hóa; nguồn vốn hiện hữu chưa dễ dàng chuyển thành đầu tư nâng cấp; công nghệ có sẵn nhưng khả năng hấp thụ của doanh nghiệp còn hạn chế. Trong khi đó, thị trường ngày càng rộng mở nhưng doanh nghiệp nhỏ vẫn gặp khó khăn khi muốn tham gia sâu hơn vào chuỗi giá trị.

Trong tổng số 121 ý kiến, khoảng 24,8% đã được giải quyết, làm rõ hoặc định hướng ngay tại phiên; 45,4% được địa phương tiếp tục tiếp thu, xử lý. Gần 30% số vấn đề vượt quá thẩm quyền của một tỉnh, thành phố và cần được chuyển lên cấp vùng hoặc Trung ương.

Ông Phan Tấn Đạt chỉ ra vấn đề nền kinh tế vùng không hề thiếu nguồn lực, nhưng điểm nghẽn chí mạng khiến doanh nghiệp nội địa chưa thể bứt phá chính là sự đứt gãy trong chuỗi kết nối. Ảnh YBA

Theo ông Phan Tấn Đạt, điều này cho thấy nhiều vấn đề của doanh nghiệp đã mang tính liên địa phương và khó có thể giải quyết hiệu quả nếu tiếp tục tiếp cận theo từng địa bàn riêng lẻ.

Báo cáo cũng nhận diện 7 nhóm vấn đề xuyên suốt, gồm chất lượng thực thi thể chế và khả năng tiếp cận thông tin; hạ tầng - logistics; mức độ tham gia của doanh nghiệp nội địa vào chuỗi giá trị; công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi xanh; nguồn nhân lực và năng lực quản trị; kỹ năng đáp ứng yêu cầu mới của thị trường; cùng khả năng tiếp cận vốn và chi phí vốn.

Trên cơ sở đó, phiên bàn tròn tập trung vào 5 nhóm giải pháp: dữ liệu và cơ chế xử lý kiến nghị; tổ chức hạ tầng, logistics theo chuỗi hàng hóa; phát triển nhà cung ứng và liên kết thị trường; nâng cấp doanh nghiệp nhỏ và vừa về công nghệ, tiêu chuẩn, chuyển đổi xanh và vốn; liên kết về nhân lực, kỹ năng và quản trị.

Điểm nhấn của các đề xuất là chuyển từ tư duy “kết nối” sang “liên kết thực chất”, đồng thời thay cách tiếp cận chỉ ghi nhận kiến nghị bằng một quy trình xác định rõ vấn đề, giải pháp, đầu mối thực hiện, thời hạn và kết quả.

Hạ tầng chỉ phát huy hiệu quả khi giảm chi phí cho doanh nghiệp

Phó Chủ tịch Hội Doanh nhân trẻ thành phố Đồng Nai - Nguyễn Duy Khương cho biết trong 6 tháng đầu năm 2026, GRDP thành phố Đồng Nai đạt trên 359,7 nghìn tỷ đồng, tăng 9,81%; khu vực công nghiệp - xây dựng tăng 11,84% và vốn đầu tư ngoài nhà nước tăng 15,73%.

Tuy nhiên, quy mô tăng trưởng chưa đồng nghĩa với việc chất lượng nội tại của doanh nghiệp được cải thiện tương ứng. Nhiều doanh nghiệp trong lĩnh vực công nghiệp hỗ trợ, chế biến, chế tạo vẫn chịu áp lực về vốn, công nghệ và nguồn nhân lực có tay nghề cao.

Theo đại diện Đồng Nai, các dự án hạ tầng chiến lược như Cảng hàng không quốc tế Long Thành, Cảng Phước An, cao tốc Biên Hòa - Vũng Tàu, Vành đai 3 và Vành đai 4 chỉ thực sự tạo động lực khi giúp rút ngắn thời gian luân chuyển, giảm chi phí logistics và nâng cao độ tin cậy của chuỗi cung ứng.

Tương tự, sự hiện diện của các doanh nghiệp FDI chỉ tạo hiệu ứng lan tỏa đầy đủ khi doanh nghiệp trong nước có thể từng bước chuyển từ gia công, cung ứng đơn giản sang những công đoạn có giá trị cao hơn về công nghệ, quản trị dữ liệu, thiết kế, kiểm định và quản trị chuỗi.

Vì vậy, ông Nguyễn Duy Khương đề xuất chuyển cách tiếp cận từ “xúc tiến kết nối doanh nghiệp” sang “phát triển nhà cung ứng”. Quy trình hỗ trợ cần đủ dài, bắt đầu từ đánh giá năng lực, xác định khoảng cách so với tiêu chuẩn của bên mua, cải tiến quy trình, hỗ trợ công nghệ và chứng nhận, sau đó kết nối đơn hàng và theo dõi kết quả.

Bên cạnh đó, cần phải đổi mới phương thức thẩm định tín dụng theo hướng coi trọng hơn dòng tiền, dữ liệu giao dịch, lịch sử thực hiện hợp đồng và tính khả thi của dự án; phát triển nhân lực thông qua liên kết giữa Nhà nước, cơ sở đào tạo và doanh nghiệp; đồng thời tổ chức mạng lưới logistics liên vùng theo các hành lang kinh tế.

Kết quả của các chương trình hỗ trợ, theo đề xuất, cần được đo lường bằng những chỉ số cụ thể như số doanh nghiệp đạt chuẩn, số nhà cung ứng mới, số hợp đồng và giá trị đơn hàng thực tế.

Chuyển từ phát triển riêng lẻ sang liên kết chuỗi

Các tham luận tại phiên bàn tròn cho thấy tính bổ trợ giữa các không gian kinh tế phía Nam, trong đó TP.HCM giữ vai trò trung tâm về tài chính, thương mại, công nghệ và kết nối thị trường.

Các đại biểu đề xuất chuẩn hóa cơ chế tiếp nhận, xử lý phản ánh của doanh nghiệp theo hướng công khai, minh bạch; tối ưu hóa logistics liên vùng thông qua các hành lang kết nối; đồng bộ quy hoạch hạ tầng với vùng nguyên liệu, các trung tâm công nghiệp và cảng biển. Bên cạnh đó, cần số hóa dữ liệu về nhu cầu mua hàng của các tập đoàn đa quốc gia và năng lực sản xuất của doanh nghiệp trong nước, qua đó tạo cơ sở kết nối cung – cầu hiệu quả hơn.

Một nội dung khác được nhấn mạnh là yêu cầu nâng cấp toàn diện doanh nghiệp nhỏ và vừa theo quy trình tích hợp, từ đánh giá nhu cầu, tái cấu trúc, chuyển giao kỹ thuật, triển khai thí điểm đến đo lường hiệu quả đầu tư.

Từ góc nhìn chuyên gia, TS. Trần Du Lịch cho rằng khu vực phía Nam cần chuyển mạnh sang tư duy phát triển theo chuỗi. Theo ông, các mắt xích từ nghiên cứu, thiết kế, sản xuất nguyên liệu và linh kiện, chế biến, logistics, phân phối đến xây dựng thương hiệu cần được tổ chức thành một hệ thống liên kết thống nhất.

Theo TS. Trần Du Lịch, hạ tầng cũng cần được quy hoạch và phát triển theo chuỗi thay vì đầu tư riêng rẽ. Đặc biệt, hệ thống kết nối từ nhà máy đến cảng cạn, cảng biển cần được tổ chức đồng bộ trên phạm vi toàn vùng nhằm nâng cao hiệu quả logistics và giảm chi phí cho doanh nghiệp.

Ông đề xuất xây dựng “Chương trình Phát triển chuỗi giá trị Đông Nam Bộ”, trong đó lựa chọn khoảng 5–7 chuỗi giá trị ưu tiên và xây dựng “bản đồ chuỗi”, làm rõ vai trò của doanh nghiệp đầu chuỗi, doanh nghiệp cuối chuỗi, cùng nhu cầu về logistics và nhân lực.

 Các đại biểu trao đổi ý kiến tại diễn đàn. 

Cùng với đó, cần xây dựng cơ sở dữ liệu doanh nghiệp cung ứng trong vùng và chương trình hỗ trợ doanh nghiệp tham gia chuỗi, tập trung vào các yêu cầu về chứng nhận quốc tế, chuyển đổi số, đổi mới công nghệ, đào tạo quản trị và phát triển sản phẩm.

TS. Trần Du Lịch cho rằng doanh nghiệp lớn cần đóng vai trò dẫn dắt và hình thành hệ sinh thái liên kết, qua đó giúp doanh nghiệp nhỏ và vừa từng bước nâng cao năng lực, thay vì chỉ cạnh tranh dựa trên những lợi thế riêng lẻ.

Đề cập đến giải pháp thu hẹp khoảng cách năng lực giữa doanh nghiệp lớn và doanh nghiệp nhỏ, ông Phan Tấn Đạt cho rằng một trong những điểm yếu hiện nay của nhiều doanh nghiệp là năng lực kiểm soát chất lượng và quản trị.

Trong bối cảnh các tiêu chuẩn như ESG và yêu cầu về giảm phát thải ngày càng được chú trọng, không nhiều doanh nghiệp có đủ năng lực để đáp ứng đầy đủ các yêu cầu của những đối tác lớn và chuỗi cung ứng toàn cầu.

Theo ông Phan Tấn Đạt, để hỗ trợ doanh nghiệp nhỏ và vừa, Hội Doanh nhân trẻ TP.HCM sẽ tăng cường kết nối chuyên gia, doanh nghiệp lớn và xây dựng bộ tiêu chí hỗ trợ doanh nghiệp nâng cao năng lực. Trọng tâm là kết nối dữ liệu, hỗ trợ doanh nghiệp đáp ứng các tiêu chuẩn của doanh nghiệp lớn, qua đó nâng cao khả năng tham gia và gia tăng hiệu quả trong chuỗi giá trị.

Chủ tịch Hội Doanh nhân trẻ TP.HCM nhấn mạnh, nguồn lực của khu vực phía Nam rất lớn, nhưng vấn đề đặt ra trong giai đoạn tới là làm thế nào để các nguồn lực được kết nối, cộng hưởng và chuyển hóa thành năng lực phát triển của doanh nghiệp Việt Nam.

Thơ Hoàng