Kinh tế toàn cầu chao đảo trước chiến sự Mỹ - Israel - Iran

Ba ngày sau khi Mỹ và Israel phát động chiến dịch không kích quy mô lớn nhằm vào Iran, cục diện Trung Đông tiếp tục leo thang với tốc độ nhanh chóng. Các đòn trả đũa bằng tên lửa và máy bay không người lái (UAV) của Tehran đã vươn tới Israel, các căn cứ Mỹ và nhiều quốc gia vùng Vịnh, làm dấy lên lo ngại về một cuộc chiến khu vực kéo dài.

Tờ SCMP dẫn các nguồn tin chính thức cho biết ít nhất 555 người đã thiệt mạng tại Iran. 6 binh sĩ Mỹ, chín dân thường Israel và ba người tại Các Tiểu vương quốc Arab Thống nhất (UAE) cũng được xác nhận tử vong, trong khi Lebanon ghi nhận hàng chục thương vong.

Cùng lúc đó, thị trường tài chính toàn cầu phản ứng mạnh, với xu hướng né tránh rủi ro gia tăng do lo ngại gián đoạn năng lượng qua Eo biển Hormuz.

Mỹ-Israel mở rộng chiến dịch, Iran đáp trả

Tại Washington, Bộ trưởng Quốc phòng Mỹ Pete Hegseth cùng Chủ tịch Hội đồng Tham mưu trưởng Liên quân, Tướng Dan Caine, đã tổ chức họp báo công bố chi tiết chiến dịch mang tên "Cơn thịnh nộ dữ dội". Ông Hegseth mô tả đây là "chiến dịch không kích sát thương nhất, phức tạp nhất và chính xác nhất trong lịch sử".

Tướng Caine cho biết Mỹ đã triển khai hàng nghìn binh sĩ, hàng trăm tiêm kích thế hệ thứ tư và thứ năm cùng hàng chục máy bay tiếp dầu. Ông xác nhận Tổng thống Donald Trump đã ban hành lệnh phát động chiến dịch hôm 27/2 (giờ địa phương).

Tổng thống Trump tuyên bố sẽ "trả đũa" cái chết của ba binh sĩ Mỹ tại Kuwait và cho biết chiến dịch có thể kéo dài tới bốn tuần, "cho đến khi mọi mục tiêu được hoàn tất". Ông đồng thời kêu gọi thay đổi thể chế tại Iran hiện tại.

Tổng thống Mỹ Donald Trump. Ảnh: Reuters.

Ở chiều ngược lại, Iran tuyên bố sẽ không nhượng bộ. Ông Ali Larijani, một quan chức an ninh cấp cao, viết trên mạng xã hội: "Chúng tôi sẽ không đàm phán với Mỹ". Lập trường này được đưa ra trong bối cảnh xuất hiện thông tin về khả năng khôi phục các kênh đối thoại.

Các đợt tấn công trả đũa của Iran đã nhắm tới Israel và nhiều cơ sở có liên hệ với Mỹ tại Kuwait, Bahrain và Qatar. Cyprus cũng thông báo một căn cứ quân sự của Anh bị UAV nhắm mục tiêu. Tại Lebanon, Hezbollah phóng rocket vào miền Bắc Israel, trong khi Israel đáp trả bằng các cuộc không kích mới nhằm vào Tehran và một số vị trí của Hezbollah.

Theo Ngoại trưởng Israel Gideon Sa'ar, chiến dịch không kích không có mốc thời gian kết thúc.

"Không có lịch trình cụ thể cho chiến dịch này… Dĩ nhiên chúng tôi muốn nó ngắn nhất có thể, nhưng chúng tôi không tự đặt ra thời hạn", ông Sa'ar nói với Euronews.

Eo biển Hormuz và cơn địa chấn năng lượng

Một trong những hệ quả tức thì của xung đột là sự sụt giảm mạnh lưu lượng tàu thuyền qua Eo biển Hormuz. Dữ liệu từ nền tảng theo dõi MarineTraffic cho thấy số lượt tàu qua lại cửa ngõ này giảm khoảng 70% chỉ trong vòng 12 giờ. Hàng trăm tàu neo đậu ngoài khơi hoặc quay đầu, đổi hướng.

Các hãng vận tải lớn đã tạm dừng hành trình qua tuyến đường chiến lược này. JPMorgan cảnh báo nếu eo biển bị phong tỏa quá 25 ngày, các nhà sản xuất dầu Trung Đông như Arab Saudi, UAE, Iraq và Kuwait có thể buộc phải cắt giảm sản lượng do hạn chế lưu trữ - một kịch bản "tận thế" đối với nguồn cung toàn cầu.

Thái Lan, quốc gia nhập khẩu ròng dầu mỏ, đã ban hành lệnh cấm xuất khẩu các sản phẩm dầu mỏ để bảo đảm nguồn cung trong nước, đồng thời kích hoạt trung tâm giám sát khẩn cấp về năng lượng. Chính phủ Bangkok cho biết sẽ sử dụng quỹ bình ổn nhiên liệu để hạn chế tác động tới người tiêu dùng.

Chiến sự tại Trung Đông đe dọa khả năng lưu thông nhiên liệu qua Eo biển Hormuz chiến lược. Ảnh: Reuters.

Chủ tịch Ủy ban châu Âu (EC) Ursula von der Leyen nhấn mạnh "giải pháp ngoại giao là con đường duy nhất bền vững". Bà kêu gọi chấm dứt leo thang, đồng thời lên án các cuộc tấn công trả đũa của Iran là "liều lĩnh và bừa bãi".

Pháp tuyên bố sẵn sàng bảo vệ các đồng minh vùng Vịnh và Jordan nếu cần thiết. Ngoại trưởng Jean-Noel Barrot cho biết Paris “sẵn sàng hành động” phù hợp với các thỏa thuận quốc phòng song phương.

Trong khi đó, Đức khẳng định không tham gia chiến dịch tấn công, song sẽ bảo vệ binh sĩ nếu bị đe dọa. Khoảng 30.000 du khách Đức hiện bị mắc kẹt do đóng cửa không phận, theo SCMP.

Ngoại giao căng thẳng và phản ứng toàn cầu

Trung Quốc đã sơ tán hơn 3.000 công dân khỏi Iran, theo người phát ngôn Bộ Ngoại giao Mao Ninh. Một công dân Trung Quốc được xác nhận thiệt mạng tại Tehran. Ngoại trưởng Wang Yi kêu gọi Mỹ và Israel "lập tức chấm dứt các hoạt động quân sự" và ủng hộ Iran bảo vệ "chủ quyền, an ninh và toàn vẹn lãnh thổ".

Cơ quan Năng lượng Nguyên tử Quốc tế (IAEA) cho biết chưa phát hiện cơ sở hạt nhân nào của Iran bị trúng đòn tấn công. Tổng Giám đốc Rafael Grossi nhấn mạnh: "Chúng ta phải trở lại ngoại giao và đàm phán" để bảo đảm Iran không phát triển vũ khí hạt nhân và duy trì hiệu quả của cơ chế không phổ biến.

Ấn Độ và Nhật Bản cũng lên tiếng kêu gọi hạ nhiệt. Thủ tướng Ấn Độ Narendra Modi bày tỏ quan ngại về an toàn dân thường, trong khi Thủ tướng Nhật Bản Sanae Takaichi nhấn mạnh Iran phải chấm dứt phát triển vũ khí hạt nhân và tránh các hành động làm bất ổn khu vực.

Thủ tướng Nhật Bản Sanae Takaichi. Ảnh: Reuters.

Tại Lebanon, Hezbollah tham gia giao tranh, làm gia tăng nguy cơ mở thêm mặt trận phía bắc Israel. Các nhóm thân Iran tại Iraq tuyên bố tấn công căn cứ Mỹ gần Baghdad và Erbil, cho thấy xung đột có thể vượt ra ngoài hai bên chính.

Trong bối cảnh đó, tuyên bố chung của Mỹ với bảy quốc gia vùng Vịnh khẳng định các bên "đoàn kết" bảo vệ an ninh khu vực. Anh cho phép Mỹ sử dụng căn cứ cho mục đích phòng thủ hạn chế, song nhấn mạnh không tham gia vào các đòn tấn công ban đầu.

Chiến hạm Mỹ phóng tên lửa vào trụ sở Vệ binh Cách mạng Hồi giáo Iran Bộ Tư lệnh Trung tâm Mỹ (CENTCOM) ngày 2/3 (giờ Việt Nam) đã công bố đoạn video ghi lại cảnh một chiến hạm nước này khai hỏa tên lửa hành trình Tomahawk nhằm vào trụ sở của Lực lượng Vệ binh Cách mạng Hồi giáo Iran (IRGC). Hình ảnh cho thấy nhiều vụ nổ lớn liên tiếp xảy ra tại khu vực mục tiêu, tạo thành các cột khói dày đặc.

Đại Hoàng