Kiên trì chống khai thác IUU, hướng tới phát triển nghề cá bền vững

Cán bộ Đồn Biên phòng cửa khẩu cảng Kỳ Hà tuyên truyền, vận động ngư dân thực hiện tốt các quy định của pháp luật, không vi phạm IUU. Ảnh: Phương Thùy

Bám biển, bám dân để thay đổi nhận thức

Những ngày đầu mùa đánh bắt, tại khu vực cửa biển An Hòa thuộc xã Tam Hải và xã Núi Thành, thành phố Đà Nẵng, tàu cá tấp nập ra vào, mang theo kỳ vọng về những chuyến biển bội thu. Nhưng phía sau nhịp sống sôi động ấy là sự âm thầm, bền bỉ của cán bộ, chiến sĩ Đồn Biên phòng cửa khẩu cảng Kỳ Hà trong việc kiểm soát, nhắc nhở và đồng hành cùng ngư dân chấp hành pháp luật.

Xác định chống khai thác IUU không chỉ là nhiệm vụ hành chính, mà còn là quá trình thay đổi nhận thức, Ban Chỉ huy Đồn Biên phòng cửa khẩu cảng Kỳ Hà đã triển khai phương châm “đi từng ngõ, gõ cửa từng nhà; lên từng tàu, gặp từng người”. Cán bộ, chiến sĩ không chỉ làm việc tại trạm kiểm soát, mà còn trực tiếp xuống tận khu dân cư, lên từng phương tiện để tuyên truyền, giải thích cho ngư dân hiểu rõ quy định pháp luật, những hệ lụy của việc vi phạm vùng biển nước ngoài, cũng như trách nhiệm trong việc duy trì hệ thống giám sát hành trình.

Thực tế cho thấy, trước đây, một bộ phận ngư dân vẫn còn tâm lý chủ quan, chưa nhận thức đầy đủ về quy định IUU, nhất là trong việc duy trì tín hiệu thiết bị giám sát hành trình (VMS). Một số trường hợp vì lợi ích trước mắt đã cố tình tắt thiết bị khi hoạt động trên biển. Tuy nhiên, thông qua các buổi tuyên truyền trực tiếp, kết hợp với việc phân tích các vụ việc cụ thể, hậu quả pháp lý và kinh tế, nhận thức của ngư dân đã từng bước được nâng lên rõ rệt.

Từ đầu năm 2025 đến nay, đơn vị đã phối hợp với các lực lượng chức năng tổ chức 9 buổi làm việc, tuyên truyền cho 42 chủ tàu cá vi phạm quy định về mất tín hiệu VMS, với 22 lượt cán bộ tham gia. Đây không chỉ là những buổi phổ biến quy định, mà còn là diễn đàn đối thoại, nơi ngư dân được giải đáp vướng mắc, chia sẻ khó khăn trong quá trình khai thác xa bờ.

Một trong những chuyển biến quan trọng nhất trong công tác chống khai thác IUU tại địa bàn là sự thay đổi từ nhận thức đến hành động của ngư dân. Nếu như trước đây, việc chấp hành quy định phần lớn còn mang tính đối phó, thì nay đã dần trở thành ý thức tự giác. Nhiều chủ tàu đã chủ động kiểm tra thiết bị VMS trước khi ra khơi, ghi chép nhật ký khai thác đầy đủ, tuân thủ nghiêm vùng biển được phép hoạt động. Không ít ngư dân còn tích cực tuyên truyền lại cho bạn nghề, tạo hiệu ứng lan tỏa trong cộng đồng.

Sự thay đổi này không chỉ giúp giảm thiểu vi phạm, mà còn góp phần nâng cao giá trị sản phẩm thủy sản, đáp ứng yêu cầu truy xuất nguồn gốc, yếu tố then chốt để phát triển thị trường xuất khẩu bền vững.

Siết chặt kiểm soát, không để “lọt lưới” vi phạm

Song song với công tác tuyên truyền, Đồn Biên phòng cửa khẩu cảng Kỳ Hà đặc biệt chú trọng tăng cường kiểm tra, kiểm soát tàu cá ngay từ khi xuất bến. Tại Trạm Kiểm soát Biên phòng An Hòa, mọi phương tiện trước khi ra khơi đều được kiểm tra đầy đủ hồ sơ, giấy tờ, tình trạng thiết bị VMS và các điều kiện bảo đảm an toàn.

Thời gian qua, Đồn Biên phòng cửa khẩu cảng Kỳ Hà đã làm thủ tục xuất, nhập bến qua Trạm Kiểm soát Biên phòng An Hòa cho 12.188 lượt phương tiện với 75.977 lượt lao động ra vào làm ăn trên biển. Không chỉ dừng lại ở việc kiểm tra hành chính, cán bộ còn hướng dẫn cụ thể về quy trình truy xuất nguồn gốc thủy sản, một yêu cầu bắt buộc trong chuỗi kiểm soát IUU. Việc rà soát, xử lý các trường hợp tồn đọng cũng được đơn vị triển khai quyết liệt. Đồn đã phối hợp tổ chức 6 buổi làm việc, rà soát 37 trường hợp có dấu hiệu vi phạm chưa xử lý từ năm 2024. Đây là bước đi quan trọng nhằm “làm sạch” dữ liệu, tránh tình trạng vi phạm kéo dài, chồng chéo, gây khó khăn cho công tác quản lý.

Cán bộ Đồn Biên phòng cửa khẩu cảng Kỳ Hà tặng áo phao cho ngư dân vươn khơi, bám biển. Ảnh: Phương Thùy

Trong năm, đơn vị đã duy trì nghiêm công tác phối hợp với Văn phòng kiểm soát nghề cá, Trung tâm đăng kiểm tàu cá và quản lý cảng cá trong kiểm tra, đăng ký chặt chẽ các tàu cá rời cảng, cập cảng, bảo đảm đúng quy định. Đơn vị cũng phối hợp với các lực lượng tại Văn phòng kiểm soát nghề cá làm việc ban đầu, xác minh 2 trường hợp phương tiện vi phạm quy định về mất kết nối VMS trong lĩnh vực thủy sản. Cụ thể, đơn vị đã tham mưu, phối hợp xử phạt vi phạm hành chính 4 triệu đồng đối với tàu cá QNa 91179TS do ông Phan Bá Tuyển, sinh năm 1998, làm chủ tàu và thuyền trưởng Phan Bá Tầm, sinh năm 1975, cùng trú tại xã Núi Thành, thành phố Đà Nẵng, vì đã tháo thiết bị VMS trên tàu cá, khi tàu không hoạt động trên biển nhưng không thực hiện việc giám sát theo quy định; xử phạt 25 triệu đồng đối với tàu cá QNa 90619TS do ông Nguyễn Thanh Định làm chủ tàu và ông Nguyễn Thanh Hải làm thuyền trưởng, cùng trú tại xã Tam Xuân, thành phố Đà Nẵng, vì không thực hiện đúng quy định trong trường hợp thiết bị VMS không truyền được thông tin, dữ liệu từ tàu cá về Trung tâm dữ liệu giám sát tàu cá khi đang hoạt động đối với tàu cá có chiều dài lớn nhất từ 15m đến dưới 24m.

Một kết quả đáng ghi nhận là đến nay, trên địa bàn do Đồn Biên phòng cửa khẩu cảng Kỳ Hà quản lý không còn tàu cá “3 không”-không đăng ký, không đăng kiểm, không giấy phép khai thác. Đồng thời, 100% tàu cá đủ điều kiện hoạt động đã thực hiện sơn đánh dấu, kẻ số đăng ký theo quy định. Đây là nền tảng quan trọng để xây dựng hệ thống quản lý tàu cá minh bạch, đồng bộ.

Giữ vững “vùng xanh”

Một trong những tiêu chí quan trọng trong chống khai thác IUU là ngăn chặn tình trạng tàu cá vi phạm vùng biển nước ngoài. Đây cũng là vấn đề được quốc tế đặc biệt quan tâm và là một trong những nguyên nhân chính dẫn đến việc Việt Nam bị cảnh báo “thẻ vàng”.

Với sự vào cuộc đồng bộ, quyết liệt của các lực lượng, đặc biệt là vai trò nòng cốt của cán bộ, chiến sĩ Đồn Biên phòng cửa khẩu cảng Kỳ Hà, từ đầu năm 2025 đến nay, trên địa bàn do đơn vị quản lý không ghi nhận trường hợp tàu cá nào vi phạm vùng biển nước ngoài bị bắt giữ hoặc xử lý. Kết quả này phản ánh hiệu quả của công tác tuyên truyền, kiểm soát, cũng như sự chuyển biến tích cực trong ý thức chấp hành pháp luật của ngư dân.

Tuy nhiên, thực tiễn cũng đặt ra những thách thức mới. Nhóm tàu câu mực khơi, câu mực xà là lực lượng thường xuyên hoạt động dài ngày trên biển xa, vẫn tiềm ẩn nguy cơ cao vi phạm. Do đặc thù nghề nghiệp, các tàu này thường di chuyển liên tục, hoạt động ở vùng giáp ranh, dễ xảy ra tình trạng “lấn ranh”, nếu không được kiểm soát chặt chẽ. Trước tình hình đó, Đồn Biên phòng cửa khẩu cảng Kỳ Hà đã chủ động xây dựng các phương án quản lý riêng đối với nhóm tàu này, tăng cường nhắc nhở trước mỗi chuyến biển, đồng thời phối hợp với các lực lượng trên biển để giám sát, phát hiện sớm và xử lý kịp thời các dấu hiệu vi phạm.

Trao đổi với chúng tôi, Trung tá Lê Anh Túy, Đồn trưởng Đồn Biên phòng cửa khẩu cảng Kỳ Hà cho biết: “Chống khai thác IUU không phải là mục tiêu ngắn hạn, mà là một quá trình lâu dài, gắn liền với chiến lược phát triển ngư nghiệp bền vững. Những kết quả đạt được tại Đồn Biên phòng cửa khẩu cảng Kỳ Hà cho thấy, khi pháp luật được thực thi nghiêm minh và nhận thức cộng đồng được nâng cao, hoạt động khai thác thủy sản sẽ dần đi vào quỹ đạo ổn định. Trong thời gian tới, đơn vị xác định tiếp tục duy trì các biện pháp đã triển khai, đồng thời tăng cường ứng dụng công nghệ trong quản lý tàu cá, nâng cao năng lực giám sát và cảnh báo sớm. Bên cạnh đó, công tác tuyên truyền sẽ tiếp tục được đổi mới, hướng đến chiều sâu, phù hợp với từng nhóm đối tượng ngư dân”.

Có thể thấy, hành trình gỡ “thẻ vàng” không chỉ là nhiệm vụ của riêng ngành thủy sản hay lực lượng chức năng, mà cần sự chung tay của cả cộng đồng. Trên tuyến đầu nơi cửa biển, những người lính quân hàm xanh của Đồn Biên phòng cửa khẩu cảng Kỳ Hà đang ngày đêm góp phần bảo vệ chủ quyền, giữ gìn kỷ cương pháp luật và hướng tới một nền ngư nghiệp phát triển bền vững, có trách nhiệm.

Phương Thùy