Kiến nghị giải quyết tình trạng chồng chéo trong pháp luật kinh doanh để tăng trưởng '2 con số'

Đơn giản hóa thủ tục hành chính để tạo điều kiện cho doanh nghiệp

Góp ý với Bộ Tư pháp về việc đề xuất hoàn thiện thể chế, pháp luật nhằm thực hiện mục tiêu phấn đấu tăng trưởng “2 con số”, VCCI cho rằng cần giải quyết tình trạng chồng chéo, mâu thuẫn giữa các luật từ góc nhìn thực tiễn kinh doanh.

Góc nhìn từ doanh nghiệp cho thấy, hiện một doanh nghiệp sản xuất công nghiệp phải tuân thủ đồng thời quy định của hàng chục luật: Luật Đầu tư, Luật Doanh nghiệp, Luật Đất đai, Luật Xây dựng, Luật Bảo vệ môi trường, Luật Phòng cháy chữa cháy, Luật Lao động, các luật về thuế…

Đáng chú ý, các quy định không phải từng luật riêng lẻ, mà nằm tại giao điểm giữa các luật, nơi phát sinh mâu thuẫn, chồng chéo và gây tốn kém nhất cho doanh nghiệp.

Ví dụ, để triển khai một dự án đầu tư, doanh nghiệp phải thực hiện các thủ tục theo Luật Đầu tư, Luật Đất đai, Luật Xây dựng, Luật Bảo vệ môi trường… nhiều thủ tục này thường yêu cầu lẫn nhau làm điều kiện tiên quyết, tạo thành vòng lặp thủ tục mà doanh nghiệp không biết bắt đầu từ đâu.

VCCI kiến nghị Bộ Tư pháp chủ trì rà soát hệ thống pháp luật theo chuỗi hoạt động kinh doanh (từ thành lập, đầu tư, xây dựng, sản xuất, xuất nhập khẩu đến giải thể) thay vì rà soát theo từng luật riêng lẻ.

“Cách rà soát theo luật là góc nhìn quản lý nhà nước; rà soát theo chuỗi kinh doanh mới là góc nhìn của doanh nghiệp và nhà đầu tư. Chỉ khi đặt mình vào vị trí của người phải tuân thủ, cơ quan quản lý mới nhận diện được đầy đủ các điểm nghẽn, chồng chéo mà doanh nghiệp đang gánh chịu hàng ngày”- VCCI nêu.

Bên cạnh đó, VCCI cho rằng cần bảo đảm tính ổn định và dự đoán được của pháp luật kinh doanh. Doanh nghiệp, đặc biệt là nhà đầu tư nước ngoài, phản ánh rất nhiều về tình trạng pháp luật thay đổi quá nhanh và thiếu thời gian chuyển tiếp. Một luật vừa ban hành, chưa kịp có đầy đủ nghị định và thông tư hướng dẫn đã bị sửa đổi.

Doanh nghiệp không thể lập kế hoạch kinh doanh 5 -10 năm khi không biết quy định pháp luật sẽ thay đổi thế nào trong 1 – 2 năm tới. Tình trạng này trực tiếp làm tăng chi phí tuân thủ, doanh nghiệp phải liên tục cập nhật, điều chỉnh quy trình nội bộ và chi phí cơ hội, doanh nghiệp trì hoãn đầu tư vì không chắc chắn về môi trường pháp lý…

VCCI kiến nghị quy định thời gian chuyển tiếp tối thiểu từ 12 đến 24 tháng đối với các thay đổi pháp luật ảnh hưởng trực tiếp đến hoạt động kinh doanh, trừ trường hợp khẩn cấp. Đối với các dự án đầu tư lớn, dài hạn, cần áp dụng điều khoản ổn định đầu tư (stabilization clause), cam kết không áp dụng hồi tố các thay đổi bất lợi về thuế, ưu đãi đầu tư trong thời hạn nhất định.

Về mặt thiết kế hệ thống, cần phân biệt rõ tầng ổn định – gồm các nguyên tắc nền tảng như quyền tài sản, tự do kinh doanh, tự do hợp đồng, phải được giữ ổn định cao và tầng linh hoạt – gồm các quy định kỹ thuật, điều kiện kinh doanh cụ thể, có thể điều chỉnh theo yêu cầu thực tiễn.

Trong bản góp ý này, VCCI còn đề nghị chuyển thực chất từ tiền kiểm sang hậu kiểm; Cải cách thực chất cơ chế giải quyết tranh chấp thương mại; Bảo đảm thống nhất thực thi pháp luật giữa các địa phương; Và bắt buộc đánh giá tác động kinh tế thực chất đối với mọi đề xuất chính sách.

Theo VCCI, việc đánh giá tác động của chính sách (RIA) hiện nay phần lớn mang tính hình thức, thiếu dữ liệu định lượng, và thường được thực hiện bởi chính cơ quan soạn thảo, tạo ra xung đột lợi ích rõ ràng. Doanh nghiệp ít khi được tham vấn thực chất trong quá trình đánh giá tác động.

VCCI kiến nghị bắt buộc lượng hóa chi phí tuân thủ cho doanh nghiệp trong mọi đề xuất chính sách mới: mỗi dự thảo văn bản quy phạm pháp luật phải trả lời được câu hỏi là doanh nghiệp sẽ phải bỏ ra bao nhiêu thời gian và chi phí để tuân thủ quy định này. Việc thẩm định chất lượng đánh giá tác động cần được giao cho một đơn vị độc lập, không phải cơ quan soạn thảo.

Ngoài ra, cần thúc đẩy cơ chế tham gia của cộng đồng doanh nghiệp để các chính sách thực tiễn và khả thi hơn.

V. Hằng