Kiểm tra sức khỏe định kỳ giúp phát hiện sớm nhiều bệnh nguy hiểm không triệu chứng

Nhiều bệnh không lây nhiễm như tăng huyết áp, đái tháo đường, rối loạn mỡ máu, bệnh thận mạn hay một số loại ung thư có thể tiến triển âm thầm trong giai đoạn đầu. Trong bối cảnh Việt Nam đang đẩy mạnh triển khai khám sức khỏe định kỳ hoặc khám sàng lọc miễn phí cho người dân, việc chủ động kiểm tra sức khỏe càng trở nên quan trọng.

Khám sức khỏe định kỳ giúp phát hiện sớm các yếu tố nguy cơ và dấu hiệu bất thường, ngay cả khi người dân chưa có triệu chứng rõ ràng.

Khỏe mạnh bên ngoài chưa chắc đã không có bệnh

Không ít người có thói quen chỉ đi khám khi cơ thể xuất hiện triệu chứng rõ ràng. Đau ở đâu thì khám ở đó, mệt kéo dài mới đi bệnh viện, hoặc chỉ kiểm tra sức khỏe khi bệnh đã ảnh hưởng đến sinh hoạt hằng ngày. Tuy nhiên, nhiều bệnh lý nguy hiểm lại không biểu hiện rõ trong giai đoạn đầu. Người mắc tăng huyết áp có thể không có triệu chứng đặc hiệu; rối loạn mỡ máu thường chỉ được phát hiện qua xét nghiệm; đái tháo đường type 2 có thể âm thầm tiến triển trong nhiều năm; bệnh thận mạn ở giai đoạn sớm cũng thường khó nhận biết.

Đây chính là lý do kiểm tra sức khỏe định kỳ có vai trò quan trọng. Thay vì chờ cơ thể "lên tiếng", việc chủ động kiểm tra giúp phát hiện sớm các yếu tố nguy cơ, nhận diện những bất thường ban đầu và có hướng can thiệp phù hợp.

Đặc biệt, trong bối cảnh ngành Y tế đang chuyển mạnh từ tư duy "chữa bệnh" sang "chủ động phòng bệnh", khám sức khỏe định kỳ và sàng lọc phát hiện sớm đang trở thành một trong những giải pháp quan trọng để bảo vệ sức khỏe người dân.

Từ năm 2026, người dân được khám sức khỏe định kỳ hoặc sàng lọc miễn phí

Một trong những chính sách y tế đáng chú ý trong năm 2026 là chủ trương tổ chức khám sức khỏe định kỳ hoặc khám sàng lọc miễn phí cho người dân.

Theo Chỉ thị số 17/CT-TTg ngày 6/5/2026 của Thủ tướng Chính phủ, mục tiêu được đặt ra là từ năm 2026, người dân được khám sức khỏe định kỳ hoặc khám sàng lọc miễn phí ít nhất mỗi năm một lần, được lập Sổ sức khỏe điện tử để quản lý sức khỏe theo vòng đời, từng bước giảm gánh nặng chi phí y tế.

Thủ tướng Chính phủ yêu cầu phấn đấu đến hết năm 2026, toàn dân được khám sức khỏe định kỳ hoặc khám sàng lọc miễn phí và được lập Sổ sức khỏe điện tử. Đây được xác định là nhiệm vụ trọng tâm, thường xuyên và lâu dài, gắn với mục tiêu chuyển mạnh từ tập trung vào khám bệnh, chữa bệnh sang chủ động phòng bệnh.

Theo kế hoạch triển khai, Bộ Y tế có trách nhiệm hướng dẫn chuyên môn, củng cố năng lực hệ thống y tế cơ sở và y tế dự phòng, bảo đảm nhân lực, trang thiết bị và điều kiện cần thiết để thực hiện khám sức khỏe định kỳ, khám sàng lọc cho người dân.

Đáng chú ý, dữ liệu khám sức khỏe sẽ từng bước được liên thông, tích hợp với Sổ sức khỏe điện tử trên ứng dụng VNeID. Điều này hướng tới việc mỗi người dân có một hồ sơ sức khỏe được quản lý theo vòng đời, giúp theo dõi tình trạng sức khỏe và các yếu tố nguy cơ một cách liên tục hơn.

Khám sức khỏe định kỳ để phát hiện sớm những bất thường

Trao đổi về việc triển khai khám sức khỏe định kỳ miễn phí cho người dân, TS Hà Anh Đức, Cục trưởng Cục Quản lý Khám, chữa bệnh, Bộ Y tế cho biết khám sức khỏe định kỳ hằng năm giúp người dân đánh giá tình trạng sức khỏe ban đầu, phát hiện sớm các dấu hiệu bất thường để được hướng dẫn khám chuyên sâu tại các cơ sở chuyên khoa khi cần thiết.

Điều này có ý nghĩa đặc biệt với các bệnh mạn tính và bệnh không lây nhiễm. Khi được phát hiện sớm, người dân có thể được tư vấn điều chỉnh chế độ ăn uống, vận động, kiểm soát các yếu tố nguy cơ hoặc điều trị khi cần thiết, qua đó hạn chế nguy cơ bệnh tiến triển và xuất hiện biến chứng.

Ví dụ, một người cảm thấy hoàn toàn khỏe mạnh nhưng khi đo huyết áp lại phát hiện huyết áp cao. Một người không có biểu hiện bất thường nhưng xét nghiệm đường huyết cho thấy nguy cơ rối loạn chuyển hóa. Có người chỉ tình cờ phát hiện chức năng thận bất thường qua xét nghiệm khi đi kiểm tra sức khỏe.

Những trường hợp này cho thấy cảm giác "không có bệnh" không phải lúc nào cũng đồng nghĩa với việc cơ thể hoàn toàn khỏe mạnh.

Không phải cứ khỏe mạnh là có thể bỏ qua kiểm tra

Tăng huyết áp và bệnh tim mạch

Tăng huyết áp thường diễn biến âm thầm. Nhiều người chỉ phát hiện bệnh khi tình cờ đo huyết áp hoặc khi đã xuất hiện các vấn đề sức khỏe liên quan.

Việc đo huyết áp định kỳ là một cách đơn giản để phát hiện sớm bất thường. Những người có nguy cơ cao như thừa cân, béo phì, ít vận động, ăn nhiều muối, hút thuốc lá, uống rượu bia thường xuyên hoặc có tiền sử gia đình mắc bệnh tim mạch càng cần chủ động kiểm tra.

Tùy từng trường hợp, bác sĩ có thể chỉ định thêm xét nghiệm đường huyết, mỡ máu hoặc các thăm dò cần thiết để đánh giá toàn diện nguy cơ tim mạch.

Đo huyết áp là một trong những kiểm tra đơn giản giúp phát hiện sớm tình trạng tăng huyết áp – bệnh lý có thể diễn biến âm thầm trong thời gian dài.

Đái tháo đường và rối loạn đường huyết

Đái tháo đường type 2 có thể không gây triệu chứng rõ ràng trong thời gian dài. Một số người chỉ phát hiện bệnh khi đi kiểm tra sức khỏe hoặc khi đã có biến chứng. Nguy cơ mắc bệnh tăng lên ở người thừa cân, béo phì, ít vận động, có tiền sử gia đình mắc đái tháo đường hoặc từng có kết quả đường huyết bất thường. Do đó, kiểm tra đường huyết theo tư vấn của nhân viên y tế là việc cần thiết, nhất là với những người có yếu tố nguy cơ.

Rối loạn mỡ máu

Rối loạn mỡ máu thường không gây ra triệu chứng rõ rệt. Tuy nhiên, tình trạng này có thể góp phần làm tăng nguy cơ bệnh tim mạch và các biến cố liên quan.

Một người vẫn có thể cảm thấy khỏe mạnh, làm việc và sinh hoạt bình thường nhưng kết quả xét nghiệm lại cho thấy cholesterol hoặc triglyceride bất thường. Vì vậy, xét nghiệm mỡ máu có thể là một phần trong đánh giá nguy cơ sức khỏe tùy thuộc vào tuổi, tiền sử bệnh và các yếu tố nguy cơ của từng người.

Một số bệnh ung thư

Ung thư là nhóm bệnh mà việc phát hiện sớm có ý nghĩa rất quan trọng. Tuy nhiên, không phải tất cả các loại ung thư đều cần hoặc có thể sàng lọc đại trà cho mọi người. Với một số bệnh ung thư, các chương trình sàng lọc được khuyến nghị cho nhóm tuổi hoặc nhóm nguy cơ phù hợp. Tùy giới tính, tuổi, tiền sử gia đình và các yếu tố nguy cơ, bác sĩ có thể tư vấn phương pháp sàng lọc thích hợp.

Người dân không nên tự ý thực hiện hàng loạt xét nghiệm, chụp chiếu không cần thiết. Sàng lọc cần được thực hiện đúng đối tượng, đúng phương pháp và theo hướng dẫn chuyên môn.

Bệnh thận mạn

Bệnh thận mạn có thể tiến triển âm thầm và không phải lúc nào cũng gây triệu chứng ở giai đoạn sớm. Những người mắc tăng huyết áp, đái tháo đường hoặc có yếu tố nguy cơ bệnh thận cần được đánh giá sức khỏe định kỳ theo chỉ định của bác sĩ.

Thông qua xét nghiệm máu, nước tiểu và đánh giá chức năng thận khi cần thiết, bác sĩ có thể phát hiện những bất thường để có hướng theo dõi và can thiệp sớm. Theo hướng dẫn chuyên môn được Bộ Y tế công bố, nội dung khám được phân loại theo từng nhóm tuổi và đối tượng. Với người từ đủ 6 tuổi đến dưới 18 tuổi, nội dung khám bao gồm đánh giá thể lực, khám lâm sàng các chuyên khoa, mắt, tai mũi họng, răng hàm mặt và các xét nghiệm cận lâm sàng theo chỉ định của bác sĩ.

Điều này cho thấy khám sức khỏe cần được thực hiện theo hướng đúng đối tượng, đúng nhu cầu và đúng nguy cơ, thay vì chạy theo số lượng xét nghiệm. Ở người trưởng thành, nội dung kiểm tra sẽ phụ thuộc vào tuổi, giới tính, tiền sử gia đình, bệnh nền và các yếu tố nguy cơ. Người có nguy cơ cao có thể cần được đánh giá chuyên sâu hơn hoặc theo dõi thường xuyên hơn.

Mục tiêu cuối cùng không phải là "làm càng nhiều xét nghiệm càng tốt", mà là phát hiện được những nguy cơ sức khỏe quan trọng và có kế hoạch quản lý phù hợp.

Người dân cần chủ động tham gia khám sức khỏe

Một số bệnh lý như rối loạn đường huyết, mỡ máu có thể không gây triệu chứng rõ ràng và chỉ được phát hiện qua kiểm tra, xét nghiệm.

Theo định hướng triển khai của Chính phủ và Bộ Y tế, công tác khám sức khỏe định kỳ hoặc khám sàng lọc miễn phí sẽ được tổ chức theo hướng thuận tiện nhất cho người dân.

Bên cạnh khám tại trạm y tế và các cơ sở y tế, các địa phương được yêu cầu kết hợp tổ chức các đợt khám lưu động tại cộng đồng, khu dân cư, vùng sâu, vùng xa, vùng khó khăn, biên giới, hải đảo. Y tế cơ sở và các cơ sở khám chữa bệnh công lập được xác định là lực lượng nòng cốt, đồng thời huy động các cơ sở y tế ngoài công lập đủ điều kiện tham gia theo kế hoạch. Đặc biệt, các nhóm như người cao tuổi, người khuyết tật, người thuộc hộ nghèo, cận nghèo, người có công, người mắc bệnh mạn tính và người sống tại vùng khó khăn được quan tâm, ưu tiên trong triển khai.

Việc triển khai khám sức khỏe định kỳ và sàng lọc miễn phí trên phạm vi toàn quốc đang mở ra cơ hội để người dân thay đổi thói quen chăm sóc sức khỏe: từ "có bệnh mới đi khám" sang "chủ động kiểm tra để biết mình đang ở đâu về sức khỏe".

Đây cũng là cơ hội để mỗi người quan tâm hơn đến các yếu tố nguy cơ có thể âm thầm tích lũy theo thời gian như ít vận động, chế độ ăn không hợp lý, thừa cân, béo phì, hút thuốc lá, sử dụng rượu bia và căng thẳng kéo dài.

Khỏe mạnh không chỉ là không đau, không mệt. Khỏe mạnh còn là biết rõ cơ thể mình đang ở trạng thái nào, nguy cơ nào cần kiểm soát và cần làm gì để phòng bệnh từ sớm. Trong bối cảnh Việt Nam đang hướng tới mục tiêu toàn dân được khám sức khỏe định kỳ hoặc khám sàng lọc miễn phí ít nhất mỗi năm một lần, mỗi người dân hãy chủ động tham gia khi chương trình được triển khai tại địa phương, đồng thời duy trì thói quen kiểm tra sức khỏe phù hợp với tuổi, giới tính và nguy cơ cá nhân.

Khánh Chi