Kiểm toán ngân sách địa phương: Thích ứng với những thay đổi lớn

Thưa ông, KTNN khu vực I vừa triển khai kiểm toán ngân sách địa phương năm 2025 của tỉnh Sơn La và các chuyên đề lồng ghép. Trước đó, đầu tháng 01/2026, đơn vị đã tổ chức Đoàn khảo sát, thu thập thông tin lập kế hoạch kiểm toán. Xin ông cho biết, kết quả của cuộc khảo sát có ý nghĩa như thế nào đối với việc triển khai kiểm toán?

Khảo sát để lập kế hoạch kiểm toán được đánh giá là rất quan trọng, quyết định trực tiếp đến chất lượng và tiến độ của cuộc kiểm toán. Tại bước khảo sát, Đoàn khảo sát thu thập đầy đủ thông tin, đánh giá cơ sở dữ liệu, phân tích hệ thống kiểm soát nội bộ và rủi ro để xác định trọng yếu. Khi đã lường hết các vấn đề cốt lõi, kế hoạch kiểm toán được ban hành sẽ đóng vai trò là “kim chỉ nam” hướng dẫn kiểm toán viên hoàn thành nhiệm vụ hiệu quả. Có thể nói, khảo sát là khâu tiên quyết trong chu trình kiểm toán của KTNN.

Ngày 02/3/2026, KTNN khu vực I đã triển khai kiểm toán ngân sách địa phương năm 2025 của tỉnh Sơn La và 2 chuyên đề lồng ghép; tổng thời gian kiểm toán là 45 ngày. Theo kế hoạch, KTNN khu vực I thực hiện kiểm toán tại Sở Tài chính, cơ quan Thuế, Kho bạc, Hải quan, các Ban Quản lý dự án liên quan và 26 xã trên địa bàn tỉnh. Trước đó, từ ngày 15 - 23/01/2026, KTNN khu vực I đã tổ chức Đoàn khảo sát làm việc với các cơ quan, đơn vị của tỉnh Sơn La để thu thập thông tin, số liệu phục vụ việc lập kế hoạch kiểm toán.

Năm nay, KTNN khu vực I thực hiện khảo sát tại địa phương sớm hơn thường lệ để phục vụ việc lập Kế hoạch kiểm toán năm 2026. Điều này xuất phát từ hai thay đổi lớn:

Thứ nhất, chính quyền địa phương 2 cấp đi vào hoạt động buộc chúng tôi phải thay đổi phương thức tổ chức kiểm toán để bảo đảm tiến độ và chất lượng. Trước đây, khi cấp huyện còn hoạt động thì số lượng ngân sách cấp huyện ít hơn; còn hiện nay, khi kiểm toán ngân sách xã, số lượng đầu mối các xã tăng lên rất nhiều. Bên cạnh đó, các Ban Quản lý dự án, Chi cục Thuế, Kho bạc khu vực hiện đang quản lý tài chính, tài sản công của nhiều xã; do đó, chúng ta phải tổ chức kiểm toán khác so với cách làm trước đây để bảo đảm kế hoạch đề ra.

Thứ hai, Luật NSNN sửa đổi quy định thời điểm phê chuẩn quyết toán của địa phương sớm hơn. Do đó, KTNN phải thực hiện kiểm toán báo cáo quyết toán sớm hơn để kịp phục vụ Hội đồng nhân dân phê chuẩn theo đúng quy định.

Với khối lượng đơn vị cấp xã tăng lên và Đoàn kiểm toán ngân sách địa phương phải thực hiện kiểm toán ít nhất 30% ngân sách cấp xã, KTNN khu vực I đã chuẩn bị nguồn lực như thế nào để bảo đảm tiến độ, thưa ông?

Khi số lượng đơn vị cấp xã tăng lên rất lớn như hiện nay, Đoàn kiểm toán phải bố trí nhiều nhân lực hơn và cần nhiều thời gian hơn. Vì vậy, trong năm 2026, KTNN khu vực I phải tăng cường năng lực hoạt động, rút ngắn thời gian, tăng năng suất lao động, bố trí nhân sự có kinh nghiệm phù hợp vào từng vị trí kiểm toán và sắp xếp Tổ, Đoàn một cách hợp lý để đáp ứng yêu cầu, hoàn thành kế hoạch kiểm toán.

Trước đó, ngay từ tháng 12/2025, KTNN khu vực I đã tổ chức tập huấn cho toàn thể kiểm toán viên trong đơn vị về mục tiêu, nội dung, kỹ năng kiểm toán đối với từng lĩnh vực, chuyên đề, cũng như những vấn đề trọng tâm cần lưu ý trong quá trình triển khai kiểm toán.

Trên cơ sở nghiên cứu kỹ các quy định và thực tiễn tại địa phương, giai đoạn đầu, chúng tôi thực hiện kiểm toán ngân sách địa phương; giai đoạn hai tập trung vào báo cáo quyết toán để phục vụ Hội đồng nhân dân hai cấp (tỉnh và xã) phê chuẩn theo Luật. Việc thay đổi tổ chức Đoàn kiểm toán là bắt buộc để phù hợp với tiến độ do Tổng Kiểm toán nhà nước giao.

Trong kế hoạch lần này tại Sơn La, KTNN khu vực I còn lồng ghép các chuyên đề về phát triển kinh tế - xã hội. Xin ông cho biết thêm thông tin về các chuyên đề này?

Theo Chiến lược phát triển KTNN đến năm 2030 (giai đoạn 2021 - 2030), các cuộc kiểm toán hoạt động, chuyên đề, môi trường và công nghệ thông tin phải chiếm từ 30 - 40% tổng số cuộc kiểm toán. Vì vậy, chúng tôi lồng ghép hai chuyên đề lớn vào đợt kiểm toán ngân sách tại Sơn La, gồm: “Việc quản lý, sử dụng kinh phí mua sắm thường xuyên và kinh phí đầu tư cho các cơ sở y tế công lập giai đoạn 2024 - 2025 tại tỉnh Sơn La”; “Chương trình mục tiêu quốc gia phát triển kinh tế - xã hội vùng đồng bào dân tộc thiểu số và miền núi giai đoạn 2021 - 2025 của tỉnh Sơn La”.

Đây là những vấn đề lớn, được xã hội đặc biệt quan tâm, liên quan đến lợi ích của người dân và là chủ trương lớn của Đảng, Nhà nước. Thông qua kiểm toán, chúng tôi sẽ có những đánh giá, kết luận, kiến nghị từ khâu tổ chức đến việc ban hành văn bản pháp luật; đánh giá việc thực hiện công tác quản lý tài chính, tài sản công có bảo đảm tính kinh tế, hiệu lực, hiệu quả và công bằng, minh bạch; người dân, đặc biệt là vùng đồng bào dân tộc, có được hưởng lợi từ những chính sách mà Nhà nước ban hành hay không? Nếu có sai sót trong quá trình quản lý tài chính, tài sản công, KTNN sẽ kiến nghị, đề xuất biện pháp để chấn chỉnh kịp thời, giúp địa phương thực hiện tốt hơn trong giai đoạn sau.

Thưa ông, tại Hội nghị triển khai khảo sát, thu thập thông tin lập Kế hoạch kiểm toán ngân sách địa phương năm 2025 của tỉnh Sơn La và các chuyên đề lồng ghép, lãnh đạo địa phương đã đề xuất KTNN khu vực I kiểm toán sớm hai dự án hạ tầng lớn là cao tốc Hòa Bình - Mộc Châu và 13 điểm trường biên giới. Ông nhận định như thế nào về đề xuất này?

Việc địa phương chủ động đề xuất kiểm toán là hoàn toàn phù hợp với Luật KTNN. Điều này cho thấy uy tín và chất lượng của KTNN ngày càng được khẳng định, được địa phương tin tưởng. Khi thực hiện khảo sát tại tỉnh, chúng tôi đã thu thập đầy đủ thông tin, số liệu về hai dự án này để báo cáo Tổng Kiểm toán nhà nước. Việc thực hiện kiểm toán vào thời điểm nào, đơn vị nào chủ trì sẽ do Tổng Kiểm toán nhà nước quyết định theo quy định của Luật KTNN.

Ngoài việc triển khai kiểm toán theo kế hoạch, KTNN khu vực I còn được lãnh đạo KTNN giao nhiệm vụ rà soát, hoàn thiện Hướng dẫn kiểm toán ngân sách địa phương cho toàn Ngành. Vậy, đơn vị đã thực hiện nhiệm vụ này như thế nào, thưa ông?

Luật Ngân sách nhà nước mới và mô hình chính quyền địa phương 2 cấp là những thay đổi lớn tác động trực tiếp đến hoạt động kiểm toán. Vì vậy, lãnh đạo KTNN đã giao KTNN khu vực I chủ trì, phối hợp với các đơn vị khác trong Ngành rà soát, sửa đổi, bổ sung Hướng dẫn kiểm toán ngân sách địa phương.

Đến nay, chúng tôi đã hoàn thành việc cập nhật, chỉnh sửa, bổ sung một số nội dung để phù hợp với điều kiện kiểm toán năm 2026 và đã trình Tổng Kiểm toán nhà nước ban hành. Ngay sau khi ban hành, ngày 26/02, KTNN khu vực I đã phối hợp với Trường Đào tạo và Bồi dưỡng nghiệp vụ kiểm toán tổ chức tập huấn, phổ biến trong toàn Ngành, trọng tâm là các điểm mới của Luật NSNN và tổ chức chính quyền địa phương 2 cấp. Đồng thời, chúng tôi thảo luận, trao đổi thông tin để đưa ra phương án thống nhất khi kiểm toán.

Xin trân trọng cảm ơn ông!./.

NGUYỄN LY - HỒNG THOAN (thực hiện)