Kích hoạt động lực mới cho tăng trưởng hai con số

Mở rộng không gian tăng trưởng dựa trên khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo

Trong bối cảnh kinh tế toàn cầu biến động nhanh và cạnh tranh ngày càng gay gắt, các động lực tăng trưởng truyền thống của Việt Nam như vốn, lao động giá rẻ và tài nguyên thiên nhiên đang dần suy giảm hiệu quả. Mục tiêu tăng trưởng hai con số vì thế không thể đạt được nếu tiếp tục dựa vào mô hình phát triển theo chiều rộng.

Phát triển kinh tế số, xây dựng hạ tầng số và thúc đẩy chuyển đổi số toàn diện sẽ mở ra không gian tăng trưởng mới. Ảnh: Phương Nga

Theo ThS Trần Đình Nuôi (Viện Kinh tế Việt Nam và Thế giới), mô hình tăng trưởng hiện nay bộc lộ rõ những hạn chế về chất lượng và tính bền vững. Việc phụ thuộc vào gia tăng đầu vào không chỉ làm giảm hiệu quả sử dụng nguồn lực mà còn khiến nền kinh tế dễ bị tổn thương trước các cú sốc bên ngoài. Trong khi đó, những lợi thế truyền thống của Việt Nam đang dần mất đi khi chi phí lao động tăng và tài nguyên suy giảm.

Cùng với đó, sự phát triển mạnh mẽ của các công nghệ mới như trí tuệ nhân tạo, dữ liệu lớn và Internet vạn vật đang tái định hình cấu trúc kinh tế toàn cầu. Những quốc gia đi trước đã nhanh chóng chuyển sang mô hình tăng trưởng dựa trên tri thức và công nghệ, qua đó tạo ra giá trị gia tăng cao và duy trì tốc độ tăng trưởng bền vững.

Từ góc độ doanh nghiệp, Chủ tịch Tập đoàn công nghệ CMC Nguyễn Trung Chính cho rằng, nếu không thay đổi mô hình phát triển, Việt Nam sẽ khó tạo ra bước đột phá về năng suất. Theo ông Nguyễn Trung Chính, trong kỷ nguyên số, dữ liệu và công nghệ chính là nguồn lực quan trọng nhất, thay thế dần các yếu tố truyền thống. Việc phát triển kinh tế số, xây dựng hạ tầng số và thúc đẩy chuyển đổi số toàn diện sẽ mở ra không gian tăng trưởng mới.

Áp lực tăng trưởng cao vì vậy không chỉ là thách thức mà còn là động lực buộc nền kinh tế phải chuyển đổi. Đây là thời điểm then chốt để Việt Nam tái cấu trúc mô hình phát triển, hướng tới tăng trưởng dựa trên năng suất, đổi mới sáng tạo và ứng dụng công nghệ.

Các chuyên gia kinh tế đều thống nhất rằng, khoa học công nghệ và đổi mới sáng tạo phải trở thành động lực trung tâm của tăng trưởng trong giai đoạn tới. Đây không chỉ là xu hướng tất yếu mà còn là con đường then chốt để nâng cao năng suất và năng lực cạnh tranh quốc gia.

Theo phân tích của ThS. Trần Đình Nuôi, trong mô hình tăng trưởng theo chiều sâu, năng suất nhân tố tổng hợp (TFP) giữ vai trò cốt lõi. TFP phản ánh hiệu quả của việc ứng dụng tiến bộ công nghệ, cải tiến quản trị và nâng cao chất lượng nguồn nhân lực. Khi TFP tăng, nền kinh tế có thể tạo ra nhiều giá trị hơn mà không cần gia tăng tương ứng về vốn và lao động.

Ở góc độ học thuật, PGS.TS Huỳnh Quyết Thắng, Giám đốc Đại học Bách khoa Hà Nội nhấn mạnh, khoa học, công nghệ chỉ thực sự phát huy hiệu quả khi được gắn với nhu cầu của thị trường và doanh nghiệp. Điều này đòi hỏi phải tăng cường liên kết giữa nhà trường, viện nghiên cứu và khu vực sản xuất, kinh doanh, từ đó thúc đẩy quá trình thương mại hóa các kết quả nghiên cứu.

Các trường đại học, đặc biệt là những cơ sở đào tạo kỹ thuật hàng đầu, cần đóng vai trò trung tâm trong hệ sinh thái đổi mới sáng tạo. Không chỉ cung cấp nguồn nhân lực chất lượng cao, các trường còn phải trở thành nơi sản sinh tri thức, công nghệ và các ý tưởng khởi nghiệp, góp phần hình thành các doanh nghiệp công nghệ và nâng cao năng lực nội sinh của nền kinh tế.

Từ phía doanh nghiệp, Chủ tịch CMC Nguyễn Trung Chính cho rằng, chuyển đổi số là “đòn bẩy” quan trọng để nâng cao năng suất. Việc phát triển các nền tảng số, ứng dụng trí tuệ nhân tạo và khai thác dữ liệu sẽ giúp doanh nghiệp tối ưu hóa hoạt động, giảm chi phí và tạo ra các mô hình kinh doanh mới.

Bên cạnh đó, việc xây dựng hệ sinh thái đổi mới sáng tạo với sự tham gia của nhiều chủ thể từ Nhà nước, doanh nghiệp đến viện nghiên cứu và các tổ chức tài chính được xem là yếu tố then chốt. Một hệ sinh thái hiệu quả sẽ tạo điều kiện cho các ý tưởng sáng tạo được nuôi dưỡng, phát triển và đưa vào thực tiễn.

Cần tăng cường liên kết giữa nhà trường, viện nghiên cứu và khu vực sản xuất, kinh doanh, từ đó thúc đẩy quá trình thương mại hóa các kết quả nghiên cứu. Ảnh: Phương Nga

Hoàn thiện thể chế, phát triển hệ sinh thái đổi mới sáng tạo

Kinh nghiệm quốc tế cho thấy, để khoa học, công nghệ và đổi mới sáng tạo thực sự trở thành động lực tăng trưởng, vai trò của Nhà nước trong việc kiến tạo thể chế là đặc biệt quan trọng.

TS. Võ Thị Minh Lệ, Viện Kinh tế Việt Nam và Thế giới lấy dẫn chứng, thành công của Hàn Quốc là minh chứng rõ nét cho việc chuyển đổi mô hình tăng trưởng dựa trên khoa học công nghệ. Chính phủ nước này đã xây dựng chiến lược dài hạn, lựa chọn các ngành công nghệ ưu tiên và tạo môi trường thuận lợi cho doanh nghiệp phát triển.

Một trong những yếu tố quyết định là đầu tư mạnh cho nghiên cứu và phát triển (R&D), với tỷ lệ chi tiêu thuộc nhóm cao nhất thế giới . Đồng thời, khu vực doanh nghiệp đóng vai trò chủ lực trong hoạt động R&D, góp phần thúc đẩy đổi mới sáng tạo gắn với nhu cầu thị trường.

Hàn Quốc cũng phát triển thành công hệ sinh thái đổi mới sáng tạo đa tầng, nơi các chủ thể tương tác chặt chẽ và bổ trợ cho nhau. Đây là bài học quan trọng đối với Việt Nam trong quá trình xây dựng hệ sinh thái đổi mới sáng tạo quốc gia.

Từ thực tiễn trong nước, các chuyên gia cho rằng Việt Nam cần tiếp tục hoàn thiện thể chế theo hướng cởi mở, linh hoạt, khuyến khích đổi mới sáng tạo và giảm thiểu rào cản hành chính. Đặc biệt, cần sớm triển khai các cơ chế thử nghiệm chính sách (sandbox) cho các công nghệ và mô hình kinh doanh mới.

Chủ tịch CMC Nguyễn Trung Chính đề xuất, việc tạo ra môi trường thử nghiệm sẽ giúp doanh nghiệp công nghệ có không gian phát triển, đồng thời giúp cơ quan quản lý kịp thời điều chỉnh chính sách phù hợp với thực tiễn.

Đại diện Đại học Bách khoa Hà Nội cũng nhấn mạnh vai trò của nguồn nhân lực chất lượng cao chính là yếu tố then chốt để tiếp nhận, làm chủ và sáng tạo công nghệ. Việc đầu tư cho giáo dục, đặc biệt trong các lĩnh vực khoa học, kỹ thuật và công nghệ, cần được coi là ưu tiên chiến lược.

Mục tiêu tăng trưởng hai con số đòi hỏi những thay đổi mang tính căn bản trong mô hình phát triển. Khi khoa học công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số được đặt vào vị trí trung tâm, nền kinh tế sẽ có thêm động lực mới để nâng cao năng suất, mở rộng không gian tăng trưởng và phát triển bền vững. Đây không chỉ là lựa chọn, mà là con đường tất yếu để Việt Nam bứt phá trong giai đoạn tới.

Phương Nga