Kịch bản cũ, rủi ro mới: Doanh nghiệp đối mặt bẫy thanh toán quốc tế

Kịch bản lừa đảo: Câu giờ, tạo phí, ép giá

Trong thời gian gần đây, Hiệp hội Hồ tiêu và cây gia vị Việt Nam (VPSA) ghi nhận một vụ việc có dấu hiệu lừa đảo thương mại nghiêm trọng trong hoạt động xuất khẩu hồ tiêu sang Karachi (Pakistan), gây thiệt hại lớn cho một doanh nghiệp Việt Nam và tiềm ẩn nhiều rủi ro đối với cộng đồng doanh nghiệp trong ngành.

21 container hồ tiêu xuất khẩu sang Pakistan “mắc bẫy” thanh toán quốc tế gây thiệt hại gần 600.000 USD (khoảng 16 tỷ đồng). Ảnh minh họa

Theo thông tin từ VPSA, vụ việc diễn ra từ tháng 3 đến tháng 9/2025, khi một doanh nghiệp Việt Nam ký hợp đồng xuất khẩu 21 container hồ tiêu sang Karachi (Pakistan). Đáng chú ý, đối tác không thực hiện đặt cọc mà sử dụng nhiều pháp nhân trung gian để tạo dựng uy tín. Tin tưởng vào các xác nhận giao dịch, doanh nghiệp Việt vẫn tiến hành giao hàng, với 20 container cập cảng từ cuối tháng 5 đến giữa tháng 7/2025.

Sau khi hàng đến nơi, đối tác bắt đầu trì hoãn thanh toán với nhiều lý do không rõ ràng, liên tục đưa ra các cam kết mang tính hình thức như “đang chuyển tiền” hoặc “chờ xác nhận ngân hàng”. Trong quá trình này, đối tác nhiều lần cung cấp chứng từ chuyển tiền giả, đồng thời yêu cầu bổ sung các bộ hồ sơ không cần thiết nhằm kéo dài thời gian.

Việc chậm trễ kéo dài nhiều tháng khiến lô hàng bị lưu tại cảng, phát sinh chi phí lưu container (DEM) và lưu bãi (storage) lớn. Lợi dụng áp lực tài chính gia tăng, đối tác tiếp tục ép giảm giá khoảng 25% so với hợp đồng ban đầu.

Dù buộc phải chấp nhận giảm giá để hạn chế thiệt hại, doanh nghiệp vẫn tiếp tục bị trì hoãn thanh toán. Tổng thiệt hại ước tính gần 600.000 USD (khoảng 16 tỷ đồng), bao gồm tổn thất do giảm giá, chi phí logistics và ảnh hưởng đến dòng tiền, uy tín kinh doanh.

Thực tế cho thấy, đây là kịch bản lừa đảo điển hình trong giao dịch quốc tế: Kéo dài thời gian, phát sinh chi phí, gây áp lực giảm giá và chiếm dụng vốn của bên bán. Không chỉ là vụ việc cá biệt, trong bối cảnh Việt Nam có độ mở kinh tế lớn, hoạt động xuất nhập khẩu gia tăng nhanh, nhiều doanh nghiệp, đặc biệt là doanh nghiệp nhỏ và vừa đang trở thành mục tiêu của các hành vi lừa đảo thương mại ngày càng tinh vi. Dù đã có nhiều cảnh báo từ cơ quan chức năng và hệ thống Thương vụ Việt Nam ở nước ngoài, các vụ việc tương tự vẫn có xu hướng gia tăng, gây thiệt hại không nhỏ và ảnh hưởng đến niềm tin thị trường.

Doanh nghiệp cần siết chặt “lá chắn” thanh toán quốc tế

Trao đổi về vấn đề này, PGS.TS Nguyễn Thường Lạng, chuyên gia kinh tế và thương mại quốc tế, giảng viên cao cấp Viện Thương mại và Kinh tế quốc tế, Đại học Kinh tế Quốc dân, cho biết các vụ lừa đảo trong thương mại quốc tế đang lan rộng, không chỉ ở các thị trường rủi ro cao mà cả những thị trường truyền thống.

Nguyên nhân chủ yếu là doanh nghiệp chưa thẩm định kỹ đối tác hoặc quá tin tưởng vào các cam kết, trong khi các đối tượng lừa đảo ngày càng tinh vi và có tổ chức. Trong bối cảnh hội nhập sâu rộng, việc loại bỏ hoàn toàn rủi ro là không thể, song doanh nghiệp có thể giảm thiểu bằng cách nâng cao năng lực phòng ngừa. Trước hết, cần tuyệt đối tránh giao hàng khi chưa có bảo đảm thanh toán; không chấp nhận các chứng từ chuyển tiền chưa được xác minh; hạn chế giao dịch qua nhiều trung gian thiếu minh bạch.

Các biện pháp an toàn như yêu cầu đặt cọc, sử dụng thư tín dụng (L/C) hoặc bảo lãnh ngân hàng cần được áp dụng nghiêm túc. Đồng thời, doanh nghiệp cần chủ động thẩm định đối tác thông qua Thương vụ Việt Nam tại nước sở tại và các hệ thống dữ liệu doanh nghiệp quốc tế.

Bên cạnh đó, hợp đồng phải quy định rõ trách nhiệm xử lý hàng hóa tại cảng và nghĩa vụ chi trả các chi phí phát sinh để tránh bị động khi xảy ra tranh chấp thương mại quốc tế.

Về phía VPSA cũng khuyến nghị các doanh nghiệp cần đặc biệt thận trọng khi giao dịch với đối tác mới, nhất là tại các thị trường có rủi ro cao; đồng thời chủ động phối hợp với cơ quan chức năng, sử dụng dịch vụ tư vấn và pháp lý chuyên ngành như một phần trong chiến lược kinh doanh dài hạn.

Kịch bản lừa đảo điển hình trong các vụ thanh toán thương mại quốc tế đó là kéo dài thời gian, phát sinh chi phí, gây áp lực giảm giá, chiếm dụng vốn.

Nguyễn Hạnh