Khủng hoảng chip đẩy doanh nghiệp điện tử vào cuộc chiến sinh tồn

Apple đã tăng giá bán các dòng iPad và máy tính Mac do chi phí sản xuất lên cao

Đầu năm nay, Mono Technologies đã lắp ráp và xuất xưởng gần 1.000 bộ sản phẩm chủ lực của mình, đó là bộ kit phát triển bộ định tuyến (router) có giá 600 USD. Công ty do ông Tomaž Zaman sáng lập vào năm 2024 đã nhanh chóng thu hút được nhóm khách hàng đầu tiên, đều là những người người đam mê công nghệ mạng và muốn sử dụng sản phẩm để tăng tốc kết nối Internet. Tuy nhiên, ngay sau đó, cuộc khủng hoảng liên quan đến tình trạng thiếu hụt bộ nhớ ập đến, đẩy chi phí sản xuất của gần như mọi thiết bị điện tử trên thế giới tăng vọt.

Giờ đây, đội ngũ của Tomaž Zaman vẫn chưa biết nên làm gì, đặc biệt khi có tới 1.300 khách hàng tiềm năng đã đặt cọc trước 100 USD cho đợt sản xuất tiếp theo của công ty.

“CƠN ĐAU ĐẦU” CỦA NGÀNH ĐIỆN TỬ

Tại doanh nghiệp chỉ có ba nhân viên này, nhà sáng lập Tomaž Zaman cho biết ông vẫn chưa quyết định liệu có tiếp tục sản xuất lô hàng thứ hai và tăng giá bán thêm ít nhất một phần ba, hay sẽ tung ra một phiên bản mới với dung lượng bộ nhớ giảm tới 75%.

"Ngay cả một bộ định tuyến thuộc phân khúc như của chúng tôi cũng không còn đáng tiền nếu phải bán với giá 900 - 1.000 USD. Nhưng Mono phải làm vậy, hoặc phải cắt giảm cấu hình xuống mức tối thiểu”, ông Zaman chia sẻ với CNBC và chia sẻ thêm rằng chi phí mua loại bộ nhớ DRAM dung lượng 8 GB từ Micron mà Mono Technologies sử dụng đã tăng từ mức 35 USD trong giai đoạn phát triển sản phẩm lên tới 300 USD vào thời điểm hiện nay.

Câu chuyện của Mono là một thực tế phổ biến trên toàn thị trường điện tử tiêu dùng, từ những sản phẩm biểu tượng như iPad hay máy chơi game Xbox cho tới các thiết bị ngách vẫn còn trong giai đoạn thử nghiệm.

Chi phí sản xuất đang leo thang do cuộc khủng hoảng nguồn cung, xuất phát từ làn sóng bùng nổ trí tuệ nhân tạo (AI). Nhu cầu AI khiến các nhà sản xuất chip như Nvidia tiêu thụ nhiều bộ nhớ hơn để phục vụ các bộ xử lý và hệ thống AI tiên tiến. Trong khi những tập đoàn công nghệ khổng lồ như Apple và Microsoft - hai công ty đều vừa công bố tăng giá sản phẩm trong tuần này - vẫn có lượng tiền mặt dồi dào, lợi thế lớn trong chuỗi cung ứng và hàng triệu đến hàng tỷ khách hàng, thì phần lớn doanh nghiệp còn lại đang đứng trước nguy cơ sống còn.

Bà Nabila Popal, chuyên gia phân tích của IDC, mô tả tình hình hiện nay là một cuộc khủng hoảng nghiêm trọng đối với các doanh nghiệp nhỏ, ví dụ như những nhà sản xuất điện thoại Android hoặc các công ty địa phương chuyên sản xuất thiết bị giá dưới 100 USD. "Họ sẽ không thể mua được bộ nhớ vì các nhà cung cấp hiện chỉ ưu tiên đáp ứng nhu cầu của những khách hàng lớn”, bà Popal nhận định.

Nhà sản xuất camera hành trình GoPro trong tháng này thậm chí cảnh báo có nguy cơ phải đóng cửa do chi phí bộ nhớ tăng từ 80% đến 115% vào cuối quý 1/2026. Trong khi đó, cổ phiếu của hãng sản xuất loa Sonos cũng sụt giảm tới 23% từ đầu năm vì giá bộ nhớ tăng làm thu hẹp biên lợi nhuận.

Bà Elaine Ferguson, nhà đồng sáng lập W5 Technologies, cũng đang vật lộn với chi phí RAM tăng mạnh và thời gian giao hàng kéo dài đối với các thiết bị thông tin liên lạc mà công ty sản xuất cho các nhà thầu quốc phòng.

Đầu năm nay, W5 đặt mua máy chủ từ một nhà sản xuất lớn để tích hợp vào hệ thống mô phỏng liên lạc vệ tinh dự kiến bàn giao vào tháng 5. Bà Ferguson cho biết mức giá khi đặt hàng là 8.839 USD, tăng đáng kể so với 5.373 USD vào năm 2020.

Nhưng kể từ thời điểm đó, giá thiết bị này đã gần như tăng gấp đôi. "Chúng tôi vừa phải đặt thêm một chiếc cho một đơn hàng khác. Hiện giá đã lên gần 15.000 USD, còn thời gian giao hàng thì chỉ có thể nói rằng khi nào nhận được hàng cũng đã là may mắn lắm rồi”, bà Ferguson than thở.

W5 đã phải đề nghị khách hàng sử dụng tạm một máy chủ cũ đang được thử nghiệm, đồng thời chấp nhận tự chi trả chi phí đưa đội ngũ kỹ thuật tới lắp đặt.

Về phía Mono Technologies, nhà sáng lập Zaman tiết lộ công ty vẫn đang tiếp tục phát triển và thử nghiệm mẫu sản phẩm tiếp theo, dù chưa thể xác định khi nào sẽ chính thức ra mắt. Đồng thời, doanh nghiệp cũng đang tích cực gọi vốn với hy vọng tìm được nhà đầu tư để tài trợ cho một đợt sản xuất mới có quy mô lớn hơn.

CƠ HỘI VÀNG CHO MICRON VÀ SAMSUNG

Phần lớn các công ty điện tử tiêu dùng vốn có biên lợi nhuận khá mỏng và gần như không còn dư địa để hấp thụ chi phí tăng thêm. Trong bối cảnh nền kinh tế toàn cầu vẫn chịu áp lực lạm phát, họ cũng không thể tự tin tăng giá bán.

Tuy nhiên, mức độ lo ngại còn lớn hơn nhiều đối với những doanh nghiệp không có mối quan hệ chặt chẽ với các nhà cung cấp linh kiện, khi họ đồng thời phải đối mặt với biến động về giá và khả năng tiếp cận nguồn hàng. Theo một lá thư do các nhóm doanh nghiệp gửi tới Bộ Thương mại Mỹ hồi đầu tháng, nhiều ngành nghề từ viễn thông, thiết bị y tế cho tới bán lẻ đều đang quan ngại trước đà tăng giá linh kiện.

Ở chiều ngược lại, cuộc khủng hoảng lại mang đến lợi nhuận khổng lồ cho các nhà sản xuất bộ nhớ. Trong báo cáo kết quả kinh doanh công bố tuần trước, Micron cho biết doanh thu quý vừa qua đã tăng hơn 4 lần, trong khi biên lợi nhuận gộp tăng từ 39% cùng kỳ năm trước lên gần 85%.

Cổ phiếu Micron vọt 16% ngay sau báo cáo này và hiện đã tăng khoảng 800% trong vòng một năm qua, song song với đà tăng của các đối thủ SK Hynix và Samsung.

CEO Micron Sanjay Mehrotra

Micron lưu ý, giá bán trung bình của bộ nhớ DRAM trong quý 3/2025 đã tăng hơn 260% so với cùng kỳ năm trước.

Ông Sumit Sadana, Giám đốc Kinh doanh của Micron nói rằng công ty đã ký các hợp đồng cung ứng dài hạn với nhiều doanh nghiệp sản xuất điện thoại thông minh và máy tính cá nhân. "Chúng tôi dành rất nhiều thời gian để cân nhắc cách quản lý hoạt động kinh doanh, nguồn cung và việc phân bổ lượng hàng vốn rất khan hiếm tới các khách hàng, từng phân khúc, từng thị trường và từng khu vực địa lý, nhằm đảm bảo cách tiếp cận hợp lý, có trách nhiệm và công bằng”, ông Sadana giải thích.

Chỉ một ngày sau khi Micron công bố kết quả kinh doanh, Apple đã tăng giá hàng loạt mẫu iPad và máy tính Mac. Trên thông báo chính thức, hãng nhấn mạnh chưa bao giờ chứng kiến giá linh kiện nào tăng mạnh và nhanh đến như vậy.

Ở cuộc phỏng vấn với tờ Wall Street Journal, CEO Tim Cook nhận xét việc tăng giá là điều không thể tránh khỏi và ví cuộc khủng hoảng bộ nhớ hiện nay như trận đại hồng thủy chỉ xảy ra một lần trong cả thế kỷ.

Chỉ vài giờ sau thông báo của Apple, Microsoft cũng công bố tăng giá máy chơi game Xbox Series S thêm 100 USD lên 500 USD. Trong bài viết trên blog, Microsoft chú thích rằng các máy chơi game vốn thường được bán thấp hơn chi phí sản xuất. "Các linh kiện lưu trữ và bộ nhớ dành cho máy chơi game đã tăng giá hơn 2,5 lần và chúng tôi cho là sẽ còn tăng gấp đôi nữa vào mùa thu năm 2027. Toàn bộ ngành điện tử tiêu dùng đang vật lộn với cuộc khủng hoảng linh kiện hiện nay, nhưng máy chơi game là một trong những lĩnh vực chịu tác động nặng nề nhất”, Microsoft khẳng định.

Phố Wall cũng đang chú ý về tình hình này khi cổ phiếu của cả Apple và Microsoft đều lao dốc trong tuần qua và có diễn biến kém hơn các chỉ số chứng khoán chung từ đầu năm.

Lâm Minh