Không thiếu vốn, thị trường chứng khoán đang thiếu hàng hóa để hút dòng tiền?

Ảnh minh họa

Nâng hạng mở ra cơ hội, nhưng dòng vốn sẽ không tự chảy vào thị trường

Nhìn từ góc độ huy động vốn, bức tranh của nền kinh tế đang có nhiều điểm sáng. 5 tháng đầu năm 2026, vốn FDI giải ngân đạt 9,75 tỷ USD, tăng 9,6% so với cùng kỳ năm trước và là mức cao nhất trong vòng 5 năm trở lại đây. Cùng với đó, kế hoạch đầu tư công năm nay lên tới khoảng 1,1 triệu tỷ đồng, trong khi thị trường chứng khoán vừa bước qua một cột mốc quan trọng khi chính thức được nâng hạng lên nhóm thị trường mới nổi thứ cấp.

Những diễn biến này cho thấy Việt Nam đang sở hữu nhiều điều kiện thuận lợi để thu hút các dòng vốn trong và ngoài nước. Tuy nhiên, chính trong bối cảnh cơ hội mở rộng hơn, một câu hỏi khác lại được đặt ra: liệu thị trường đã có đủ không gian và đủ hàng hóa để đón nhận những dòng vốn mới hay chưa. Đây cũng là vấn đề ngày càng được giới đầu tư quan tâm khi nhìn vào triển vọng của thị trường chứng khoán sau nâng hạng.

Theo ông Nguyễn Quang Đạt, Tổng giám đốc Công ty cổ phần Chứng khoán AIS, việc được nâng hạng sẽ giúp thị trường chứng khoán Việt Nam tiếp cận tốt hơn với các dòng vốn quốc tế. Tuy nhiên, không nên nhìn nhận sự kiện này theo cách đơn giản rằng thị trường được nâng hạng đến đâu thì dòng tiền sẽ chảy vào đến đó.

Theo ông Đạt, các quỹ đầu tư thụ động có thể mang lại khoảng 1-1,5 tỷ USD sau khi Việt Nam được đưa vào các bộ chỉ số mới. Tuy nhiên, phần lớn dòng vốn quốc tế hiện nay lại nằm ở nhóm quỹ đầu tư chủ động - những nhà đầu tư không giải ngân theo chỉ số mà lựa chọn dựa trên chất lượng cơ hội đầu tư. Nói cách khác, nâng hạng mới chỉ là điều kiện cần. Điều kiện đủ là thị trường phải có đủ những tài sản hấp dẫn để dòng vốn quyết định ở lại.

Điều này cũng lý giải vì sao câu chuyện nâng hạng hiện nay không còn chỉ xoay quanh các tiêu chí kỹ thuật hay việc được đưa vào một bảng xếp hạng nào đó. Mối quan tâm lớn hơn đang chuyển sang khả năng hấp thụ vốn của thị trường, đặc biệt trong bối cảnh cạnh tranh thu hút dòng tiền quốc tế ngày càng gay gắt.

Điểm nghẽn nằm ở nguồn cung tài sản đầu tư

Nếu nhìn vào quy mô, thị trường chứng khoán Việt Nam đã có những bước phát triển đáng kể trong những năm gần đây. Đến cuối năm 2025, vốn hóa thị trường đạt khoảng 407 tỷ USD, tương đương 77,6% GDP. Đây là mức quy mô đủ lớn để đưa Việt Nam vào nhóm những thị trường đáng chú ý trong khu vực.

Tuy nhiên, phía sau con số vốn hóa ngày càng mở rộng ấy lại là một thực tế khác: quy mô lớn chưa đồng nghĩa với khả năng đầu tư lớn. Một trong những hạn chế được nhắc đến nhiều nhất hiện nay là tỷ lệ cổ phiếu tự do chuyển nhượng còn thấp tại không ít doanh nghiệp. Sau cổ phần hóa, nhiều doanh nghiệp vẫn có cơ cấu sở hữu tập trung, trong đó Nhà nước hoặc cổ đông lớn nắm giữ phần lớn vốn điều lệ, thậm chí có trường hợp lên tới 90-99%. Điều đó khiến lượng cổ phiếu thực sự lưu hành trên thị trường thấp hơn đáng kể so với quy mô vốn hóa danh nghĩa.

Đối với các quỹ đầu tư tổ chức, đặc biệt là các nhà đầu tư nước ngoài, điều quan trọng không chỉ là doanh nghiệp có quy mô lớn đến đâu mà còn là khả năng giải ngân với quy mô lớn, mức độ thanh khoản và tỷ lệ cổ phiếu tự do chuyển nhượng. Một doanh nghiệp có vốn hóa hàng tỷ USD nhưng lượng cổ phiếu thực sự giao dịch trên thị trường hạn chế vẫn khó trở thành điểm đến của các dòng vốn lớn.

Bởi vậy, cùng với việc hoàn thiện hạ tầng giao dịch và các cơ chế kỹ thuật của thị trường, câu chuyện gia tăng nguồn cung tài sản đầu tư đang trở thành một trong những trọng tâm của quá trình cải cách. Các chương trình cổ phần hóa, thoái vốn nhà nước, mở rộng tỷ lệ cổ phiếu tự do chuyển nhượng hay thúc đẩy các đợt IPO mới đều hướng tới mục tiêu chung là bổ sung thêm hàng hóa chất lượng cho thị trường.

Thực tế, nhu cầu này không chỉ xuất hiện trên thị trường chứng khoán. Trong lĩnh vực hạ tầng, nhu cầu vốn đầu tư được ước tính khoảng 30-40 tỷ USD mỗi năm đến năm 2040. Đây là nguồn lực rất lớn và khó có thể chỉ dựa vào ngân sách nhà nước.

Tuy nhiên, kinh nghiệm thực tế cho thấy vốn không tự tìm đến các dự án chỉ vì nhu cầu vốn lớn. Điều nhà đầu tư quan tâm là khả năng sinh lời, tính minh bạch của dự án và mức độ chia sẻ rủi ro giữa các bên tham gia.

Đó là lý do nhiều đề xuất cải cách hiện nay tập trung vào việc hoàn thiện cơ chế PPP, phát triển trái phiếu hạ tầng, làm rõ cơ chế định giá đất, xử lý các nghĩa vụ tài chính liên quan đến đất đai và rút ngắn thời gian thu hồi vốn cho nhà đầu tư.

Từ thị trường chứng khoán đến các dự án hạ tầng, một thực tế đang còn thiếu không phải là dòng vốn, mà là những tài sản đầu tư đủ hấp dẫn để dòng vốn có thể giải ngân một cách hiệu quả.

Nhìn rộng hơn, những thay đổi đang diễn ra phản ánh một bước chuyển mới của thị trường vốn Việt Nam. Nếu như trong nhiều năm trước, mục tiêu ưu tiên là mở rộng khả năng huy động nguồn lực cho nền kinh tế, thì hiện nay yêu cầu đang dịch chuyển sang một hướng nâng cao chất lượng và số lượng các tài sản đầu tư.

Đó cũng là lý do làn sóng IPO được kỳ vọng sẽ mang lại nhiều ý nghĩa hơn việc đơn thuần gia tăng vốn hóa thị trường. Mỗi doanh nghiệp mới lên sàn không chỉ bổ sung thêm một mã cổ phiếu, mà còn mở rộng tập tài sản đầu tư cho các nhà đầu tư trong và ngoài nước, tạo thêm cơ hội phân bổ vốn và góp phần nâng cao chiều sâu của thị trường.

Cùng với IPO, quá trình cổ phần hóa, thoái vốn doanh nghiệp nhà nước và mở rộng tỷ lệ cổ phiếu tự do chuyển nhượng được kỳ vọng sẽ tạo ra một lớp hàng hóa mới cho thị trường trong những năm tới.

Trần Hương