Mở rộng nguồn cung hàng hóa, nâng tầm thị trường chứng khoán

Làn sóng IPO quy mô lớn đang trở lại

Sau nhiều năm số lượng doanh nghiệp niêm yết mới ở mức hạn chế, thị trường chứng khoán Việt Nam đang đứng trước cơ hội bước vào một chu kỳ IPO quy mô lớn. Theo đánh giá của ABS Research, tổng giá trị các thương vụ IPO trong giai đoạn 2026 - 2028 có thể đạt ít nhất 50 tỷ USD, tương đương khoảng 12% GDP hiện nay và cao hơn đáng kể so với các chu kỳ IPO trước.

Động lực của làn sóng này đến từ nhiều yếu tố. Trước hết là nhu cầu huy động vốn để phục vụ chiến lược mở rộng sản xuất kinh doanh, đầu tư công nghệ và nâng cao năng lực cạnh tranh của doanh nghiệp trong bối cảnh nền kinh tế bước vào giai đoạn tăng trưởng mới. Bên cạnh đó, tiến trình tái cơ cấu doanh nghiệp nhà nước, kế hoạch thoái vốn tại nhiều doanh nghiệp quy mô lớn và chủ trương nâng cao tỷ lệ cổ phiếu tự do chuyển nhượng (free-float) cũng đang mở ra nguồn cung hàng hóa mới cho thị trường.

Thị trường chứng khoán Việt Nam đang đứng trước cơ hội bước vào một chu kỳ IPO quy mô lớn. Ảnh: Đức Thanh

Trong khi đó, theo SSI Research, năm 2026 tiếp tục ghi nhận nhiều thương vụ IPO đáng chú ý đang trong lộ trình triển khai như Highlands Coffee, CP Vietnam, Điện Máy Xanh, HDBS, LPBS và Kafi Securities. Tổng quy mô các thương vụ này ước đạt khoảng 35.000 - 40.000 tỷ đồng, chưa bao gồm nguồn cung tiềm năng từ quá trình cổ phần hóa và thoái vốn doanh nghiệp nhà nước trong thời gian tới.

Sự xuất hiện của các doanh nghiệp mới, đặc biệt là những doanh nghiệp đầu ngành hoặc có vị thế cạnh tranh lớn trên thị trường, được kỳ vọng sẽ giúp nâng cao chất lượng hàng hóa niêm yết, tạo thêm lựa chọn cho nhà đầu tư và cải thiện sức hấp dẫn của thị trường chứng khoán Việt Nam.

Quy mô thị trường đã tăng mạnh trong những năm gần đây, song chất lượng hàng hóa và khả năng tiếp cận của nhà đầu tư quốc tế vẫn còn dư địa cải thiện. Tính đến cuối tháng 5/2026, vốn hóa thị trường chứng khoán Việt Nam đã đạt trên 10,6 triệu tỷ đồng, tương đương 82,6% GDP ước tính năm 2025. Tuy nhiên, một trong những hạn chế lớn hiện nay là tỷ lệ cổ phiếu tự do chuyển nhượng tại nhiều doanh nghiệp vẫn ở mức thấp, đặc biệt là các doanh nghiệp có vốn nhà nước.

Chia sẻ với phóng viên, ông Lương Duy Phước - Giám đốc Phân tích Công ty Chứng khoán Kafi cho rằng, nhiều doanh nghiệp niêm yết hiện có nền tảng kinh doanh tốt nhưng cơ cấu sở hữu lại khá cô đặc. Tỷ lệ free-float thấp khiến thanh khoản bị hạn chế và nhà đầu tư tổ chức nước ngoài khó xây dựng được vị thế đủ lớn. Đây là một trong những nguyên nhân khiến chất lượng hàng hóa trên thị trường chưa tương xứng với tiềm năng phát triển.

Theo ông Phước, thoái vốn nhà nước và nâng tỷ lệ free-float không chỉ là yêu cầu kỹ thuật phục vụ quá trình nâng hạng thị trường mà còn là điều kiện nền tảng để thu hút dòng vốn ngoại bền vững. Nhà đầu tư tổ chức cần những doanh nghiệp có quy mô lớn, thanh khoản tốt và room đủ rộng để giải ngân hiệu quả.

Thúc đẩy luân chuyển dòng vốn

Không chỉ tạo thêm hàng hóa, làn sóng IPO còn được kỳ vọng trở thành động lực thúc đẩy quá trình luân chuyển dòng vốn trên thị trường chứng khoán. Theo SSI Research, nền kinh tế Việt Nam đang bước vào giai đoạn tăng trưởng mới dựa trên các động lực như đầu tư công, phát triển hạ tầng, cải cách thể chế và mở rộng khu vực kinh tế tư nhân. Trong bối cảnh đó, thị trường vốn ngày càng đóng vai trò quan trọng trong việc phân bổ nguồn lực và dẫn dắt dòng tiền đến các khu vực có khả năng tạo ra giá trị gia tăng cao cho nền kinh tế.

Các thương vụ IPO quy mô lớn thường thu hút sự quan tâm của các nhà đầu tư tổ chức, quỹ đầu tư dài hạn và dòng vốn ngoại. SSI Research ước tính việc Việt Nam chính thức được đưa vào nhóm thị trường mới nổi thứ cấp của FTSE Russell từ tháng 9/2026 có thể giúp thu hút khoảng 1,4 tỷ USD dòng vốn thụ động trong giai đoạn 2026 - 2027. Để tận dụng hiệu quả cơ hội này, thị trường cần bổ sung thêm nhiều doanh nghiệp có quy mô vốn hóa lớn, thanh khoản cao và tỷ lệ free-float đáp ứng tiêu chuẩn của các quỹ đầu tư quốc tế.

Theo Chủ tịch Ủy ban Chứng khoán Nhà nước Vũ Thị Chân Phương, việc FTSE Russell nâng hạng thị trường chứng khoán Việt Nam không chỉ mang ý nghĩa về mặt kỹ thuật mà còn mở ra cơ hội lớn để thu hút dòng vốn đầu tư quốc tế, đặc biệt là các quỹ đầu tư dài hạn và quỹ đầu tư thụ động toàn cầu.

Tuy nhiên, để tận dụng hiệu quả cơ hội này, thị trường cần tiếp tục cải thiện chất lượng hàng hóa, nâng cao tính minh bạch và tăng quy mô cổ phiếu có tỷ lệ tự do chuyển nhượng đủ lớn để đáp ứng yêu cầu của các nhà đầu tư tổ chức quốc tế. Trong đó, nhóm doanh nghiệp nhà nước niêm yết và đăng ký giao dịch giữ vai trò đặc biệt quan trọng nhờ quy mô vốn hóa lớn, hoạt động trong các lĩnh vực then chốt và có khả năng tạo sức hút mạnh đối với dòng vốn trong và ngoài nước.

Theo bà Vũ Thị Chân Phương, việc thực hiện nghiêm túc các quy định về công ty đại chúng, công bố thông tin, quản trị công ty, niêm yết và đăng ký giao dịch; đồng thời chủ động nâng cao tỷ lệ free-float, thúc đẩy thanh khoản và tăng tính hấp dẫn của cổ phiếu sẽ góp phần quan trọng vào quá trình nâng tầm thị trường chứng khoán Việt Nam.

Tấn Minh