Không phải AI hay thuế quan, đây mới là điểm yếu 'chí mạng' của Trung Quốc trong cạnh tranh với Mỹ

Mắt xích yếu nhất

Theo ông Hu, tài chính đang trở thành "mắt xích yếu nhất" của Trung Quốc trong bối cảnh hai nền kinh tế lớn nhất thế giới ngày càng siết chặt các biện pháp hạn chế đầu tư vào thị trường của nhau. Khi cạnh tranh Mỹ-Trung không chỉ giới hạn ở công nghệ mà còn mở rộng sang lĩnh vực tài chính, việc hai cường quốc lớn nhất toàn cầu từng bước "phân tách" về dòng vốn có thể gây ra những hệ lụy đáng kể.

Thời gian qua, Mỹ đã tăng cường các biện pháp hạn chế dòng vốn đầu tư vào các doanh nghiệp Trung Quốc hoạt động trong những lĩnh vực công nghệ nhạy cảm. Đồng thời, Washington cũng cấm các quỹ hưu trí và quỹ tài trợ của các trường đại học Mỹ đầu tư vào một số công ty công nghệ Trung Quốc.

Ở chiều ngược lại, Bắc Kinh cũng đang siết chặt hoạt động huy động vốn từ Mỹ. Giới chức Trung Quốc đã lên kế hoạch yêu cầu các doanh nghiệp công nghệ tư nhân phải được cơ quan quản lý phê duyệt trước khi tiếp nhận vốn đầu tư từ Mỹ.

Ngoài ra, việc các doanh nghiệp Trung Quốc niêm yết trên thị trường chứng khoán Mỹ cũng ngày càng trở thành vấn đề khó giải quyết đối với cả Washington và Bắc Kinh.

Ông Hu đánh giá, các quỹ đầu tư tư nhân của Mỹ nhìn chung vẫn có thể thích ứng với xu hướng cạnh tranh chiến lược hiện nay nhờ nguồn vốn đa dạng và quy mô lớn. Trong khi đó, các quỹ đầu tư của Trung Quốc đang chịu sức ép từ cả trong và ngoài nước.

"So với thị trường vốn sâu và phát triển của Mỹ, tài chính vẫn là điểm yếu của Trung Quốc", ông Hu nhận định.

Ông lấy ví dụ, những tập đoàn quản lý tài sản toàn cầu như Blackstone vẫn có thể vận hành hiệu quả mà không cần phụ thuộc vào thị trường Trung Quốc. Ngược lại, nhiều quỹ đầu tư tư nhân của nền kinh tế lớn thứ hai thế giới vẫn dựa đáng kể vào nguồn vốn từ các nhà đầu tư Mỹ để huy động vốn và mở rộng hoạt động.

Chuyên gia này nhấn mạnh: "Trong bối cảnh cạnh tranh địa chính trị ngày càng gay gắt, khả năng tiếp cận nguồn vốn quốc tế sẽ trở thành yếu tố quyết định năng lực cạnh tranh dài hạn của các doanh nghiệp và quỹ đầu tư Trung Quốc".

Theo số liệu được ông Fred Hu dẫn chứng, quy mô thị trường chứng khoán Mỹ hiện vào khoảng 75.000 tỷ USD, cao gấp hơn ba lần tổng giá trị thị trường chứng khoán của Trung Quốc và Hong Kong (Trung Quốc), hiện ở mức khoảng 22.000 tỷ USD. Đây cũng là lợi thế giúp các quỹ đầu tư tư nhân tại nền kinh tế lớn nhất thế giới có thể tiếp cận nguồn vốn dồi dào từ hàng nghìn quỹ hưu trí và các nhà đầu tư tổ chức.

Trong khi đó, tại Trung Quốc, phần lớn các quỹ đầu tư do nhà nước hậu thuẫn có quy mô tương đối nhỏ và phân tán ở nhiều địa phương. Dù Bắc Kinh đang nắm giữ lượng tiền tiết kiệm khổng lồ của các hộ gia đình, nguồn lực này vẫn chưa được khai thác để bù đắp khoảng trống do dòng vốn đầu tư từ Washington suy giảm.

Bắc Kinh ưu tiên kiểm soát hơn dòng vốn

Nhu cầu tiêu dùng tại Trung Quốc đang phục hồi từng bước, song niềm tin của người dân và doanh nghiệp vẫn là yếu tố quyết định tốc độ hồi phục.

Các chuyên gia dự báo, Mỹ sẽ tiếp tục siết chặt hơn nữa các biện pháp kiểm soát dòng vốn đầu tư của nước này vào Trung Quốc. Tuy nhiên, việc hạn chế dòng vốn nước ngoài không hoàn toàn nằm ngoài dự tính của Bắc Kinh.

Ông Kyle Chan, nghiên cứu viên tại Viện Brookings (Mỹ) cho rằng, Trung Quốc chưa bao giờ theo đuổi mô hình tài chính kiểu Phố Wall.

Theo ông, các nhà hoạch định chính sách Trung Quốc nhận định, hệ thống tài chính Mỹ chịu ảnh hưởng quá lớn từ khu vực tư nhân, trong khi cường quốc châu Á muốn giữ vai trò chủ đạo của nhà nước trong việc định hướng phát triển kinh tế và phân bổ nguồn lực.

Chính vì vậy, hệ thống tài chính của Trung Quốc được thiết kế để phục vụ các mục tiêu công nghiệp và công nghệ chiến lược, tập trung nguồn lực cho những lĩnh vực được ưu tiên như xe điện, AI, năng lượng tái tạo và các ngành công nghệ cao.

Tuy nhiên, báo cáo của Rhodium Group cho thấy, hoạt động đầu tư vốn cổ phần tư nhân và đầu tư mạo hiểm tại Trung Quốc vẫn chưa phục hồi về mức đỉnh năm 2021. Một trong những nguyên nhân là sự gia tăng vai trò của khu vực công trong phân bổ nguồn vốn.

Theo ước tính của tổ chức này, các quỹ do chính phủ dẫn dắt đã đóng góp 81% lượng vốn mới trong năm 2025, tăng mạnh so với 65% vào năm 2019. Điều này cho thấy, Bắc Kinh không thu hẹp mà đang tiếp tục mở rộng vai trò trong việc điều phối các nguồn lực tài chính, cả khu vực công lẫn khu vực tư nhân.

Vốn nhàn rỗi chưa được khai thác hiệu quả

Ở thời điểm hiện tại, ông Fred Hu nhận thấy, Trung Quốc không thiếu nguồn lực tài chính để nuôi dưỡng thêm các doanh nghiệp công nghệ trong nước cũng như hỗ trợ các ngành công nghiệp truyền thống chuyển đổi. Tuy nhiên, vấn đề nằm ở chỗ hệ thống tài chính vẫn chưa đủ phát triển để phân bổ hiệu quả nguồn vốn này.

Ông cho rằng, hiện có rất ít quỹ đầu tư bằng đồng Nhân dân tệ đủ quy mô và năng lực để đóng vai trò quan trọng trong các thương vụ mua bán - sáp nhập (M&A), tái cấu trúc doanh nghiệp hay hỗ trợ các công ty tăng trưởng nhanh.

Một lợi thế lớn của Trung Quốc là tỷ lệ tiết kiệm quốc gia luôn ở mức rất cao. Theo số liệu được ông Hu dẫn chứng, tỷ lệ tiết kiệm của nước này hiện tương đương khoảng 43% Tổng sản phẩm quốc nội (GDP), cao hơn gấp đôi mức khoảng 18% GDP của Mỹ. Đến cuối năm 2025, tổng tài sản của các hộ gia đình Trung Quốc đã lên tới khoảng 167.000 tỷ Nhân dân tệ (tương đương 24.600 tỷ USD).

Tuy nhiên, theo ông Han Shen Lin, Giám đốc phụ trách Trung Quốc của hãng tư vấn The Asia Group, phần lớn các hộ gia đình Trung Quốc vẫn ưu tiên gửi tiết kiệm ngân hàng, đầu tư bất động sản hoặc các sản phẩm tài chính có mức độ an toàn cao, thay vì chấp nhận rủi ro với các khoản đầu tư mạo hiểm.

Điều này phản ánh một nghịch lý của nền kinh tế Trung Quốc: Nguồn vốn trong dân rất lớn, nhưng chưa được luân chuyển hiệu quả vào các lĩnh vực đổi mới sáng tạo.

Bên cạnh đó, các hộ gia đình Trung Quốc cũng không được tự do đầu tư ra nước ngoài. Phần lớn dòng tiền vẫn tập trung vào bất động sản và thị trường chứng khoán trong nước, trong khi các quỹ đầu tư lại gặp nhiều khó khăn trong việc huy động vốn ngay tại thị trường nội địa.

Trong năm nay, cơ quan quản lý chứng khoán Trung Quốc tiếp tục siết chặt hoạt động chuyển vốn từ đại lục sang đầu tư cổ phiếu ở nước ngoài. Đây là một phần trong nỗ lực kiểm soát dòng vốn, giúp Bắc Kinh duy trì khả năng giám sát và điều tiết các dòng tiền xuyên biên giới.

Trước thực tế nguồn vốn từ Mỹ ngày càng thu hẹp, nhiều quỹ đầu tư của Trung Quốc đã chuyển hướng tìm kiếm các nhà đầu tư từ Trung Đông, đặc biệt là các quỹ đầu tư quốc gia tại khu vực Vùng Vịnh.

Tuy nhiên, ông Hu nhận định, quy mô nguồn vốn từ các quỹ này vẫn còn khá khiêm tốn nếu so với thị trường vốn Mỹ và càng nhỏ hơn rất nhiều so với khối tài sản khổng lồ mà chính Trung Quốc đang nắm giữ.

Đồng quan điểm, ông Kyle Chan cho rằng, rào cản lớn nhất đối với hệ thống tài chính Trung Quốc không phải là thiếu vốn, mà là việc Bắc Kinh vẫn đặt ưu tiên hàng đầu vào việc duy trì quyền kiểm soát đối với các nguồn lực tài chính.

Niềm tin vào thị trường Trung Quốc vẫn còn

Dù thừa nhận những thách thức của nền kinh tế Trung Quốc, ông Fred Hu vẫn duy trì quan điểm tích cực về triển vọng đầu tư tại quốc gia này, kể cả trong bối cảnh lĩnh vực tiêu dùng đang phục hồi chậm.

Theo ông, trong giai đoạn hiện nay, các quỹ đầu tư không thể chỉ kỳ vọng vào tốc độ tăng trưởng cao như trước, mà cần tập trung nhiều hơn vào khả năng tạo ra giá trị thực chất của doanh nghiệp. Những thương hiệu có nền tảng vững chắc, mô hình kinh doanh hiệu quả vẫn có thể mang lại lợi nhuận thông qua việc tối ưu hóa hệ thống phân phối, kiểm soát chi phí và nâng cao năng suất, thay vì chỉ dựa vào sự mở rộng nhanh chóng của thị trường.

Ông Hu nhìn nhận, nhu cầu tiêu dùng tại Trung Quốc đang phục hồi từng bước, song niềm tin của người dân và doanh nghiệp vẫn là yếu tố quyết định tốc độ hồi phục.

Theo ông, có hai chỉ dấu quan trọng có thể phản ánh mức độ cải thiện của tâm lý thị trường trong thời gian tới là khả năng tìm kiếm việc làm của sinh viên mới tốt nghiệp trong mùa Hè này và việc thị trường bất động sản có thể tìm được điểm cân bằng sau giai đoạn điều chỉnh kéo dài hay không.

Để thúc đẩy tiêu dùng nội địa - một trong những động lực tăng trưởng quan trọng của nền kinh tế - ông Hu cho rằng, chính phủ Trung Quốc cần triển khai đồng bộ ba nhóm giải pháp.

Thứ nhất, cần xây dựng môi trường chính sách ổn định, minh bạch hơn nhằm tạo niềm tin cho khu vực tư nhân và giúp doanh nghiệp có thể đưa ra các quyết định đầu tư dài hạn.

Thứ hai, Trung Quốc cần tiếp tục hoàn thiện hệ thống an sinh xã hội để giảm tâm lý tiết kiệm phòng ngừa của người dân, qua đó khuyến khích chi tiêu nhiều hơn.

Thứ ba, nước này cần xây dựng lại thị trường tín dụng tiêu dùng. Khi người dân không còn phụ thuộc quá lớn vào tiền tiết kiệm cá nhân, tiêu dùng mới có thể trở thành động lực bền vững hơn cho tăng trưởng.

Trong bối cảnh Trung Quốc đang tìm cách chuyển đổi mô hình tăng trưởng, từ phụ thuộc vào đầu tư và xuất khẩu sang dựa nhiều hơn vào tiêu dùng, đổi mới sáng tạo và năng suất, ông Fred Hu khẳng định, việc kết hợp giữa công nghệ mới và cải cách các ngành kinh tế truyền thống sẽ là yếu tố quan trọng quyết định sức cạnh tranh dài hạn của nền kinh tế.

Ông Fred Hu là một trong những nhân vật có ảnh hưởng lớn trong lĩnh vực tài chính Trung Quốc. Ông từng góp phần thúc đẩy thương vụ đầu tư mang tính bước ngoặt của Goldman Sachs vào Ngân hàng Công Thương Trung Quốc (ICBC) trước khi thành lập Primavera Capital.

Quỹ đầu tư này hiện đã rót vốn vào nhiều doanh nghiệp công nghệ và tiêu dùng hàng đầu của Trung Quốc như Alibaba, ByteDance, Yum China và Didi Chuxing.

(theo CNBC)

Linh Chi