Không chỉ 'có sóng', người dân cần internet đủ nhanh, ổn định

(Ảnh minh họa: Bộ Khoa học và Công nghệ)

“Mấy năm nay, nhà tôi có điện thoại thông minh, nhưng sóng yếu, mạng lúc có lúc không. Nhiều dịch vụ như nộp hồ sơ hành chính online hay thanh toán qua QR tôi chưa biết cách dùng, toàn phải xuống trung tâm xã nhờ cán bộ hướng dẫn”, anh Lỳ A Chớ, xã Mường Tè, tỉnh Lai Châu chia sẻ trong một phản ánh tới Bộ Khoa học và Công nghệ.

Việc phải xuống trung tâm xã của anh Chớ không chỉ xuất phát từ hạn chế về kỹ năng, đằng sau đó còn là một đường truyền “lúc có lúc không”. Điện thoại thông minh đã đến với người dân, dịch vụ công và thanh toán điện tử cũng đã được đưa lên môi trường số, nhưng nếu kết nối không ổn định, khoảng cách từ có công nghệ đến sử dụng được công nghệ vẫn còn rất xa.

Câu chuyện ấy tiếp tục hiện diện tại nhiều địa bàn miền núi trong năm 2026. Ở xã Trà Liên, thành phố Đà Nẵng, cả 8 thôn đều đã được phủ sóng di động. Trên bản đồ hạ tầng, địa phương không còn là vùng trắng nhưng trải nghiệm thực tế lại có những khoảng trống khác.

Ông Dương Minh Anh, Phó Chủ tịch Ủy ban nhân dân xã Trà Liên cho biết, sóng ổn định chủ yếu quanh trung tâm thôn, ra ngoài bán kính khoảng 2 km, tín hiệu bắt đầu chập chờn. Tại Làng Gạch, Tắk Ngưi, Thanh Trước, việc liên lạc nhiều thời điểm vẫn phụ thuộc vào “may rủi”.

Ở xã Trà Tập, khó khăn lớn hơn khi còn 7 khu dân cư lõm sóng và 14 khu dân cư chưa có điện lưới quốc gia. Tại xã Tây Giang, dù đã được đầu tư trạm phát sóng, một số khu dân cư xa trung tâm vẫn thường xuyên mất sóng, nhiễu sóng.

Những địa bàn này cho thấy ranh giới giữa “đã phủ sóng” và “sử dụng được dịch vụ” không phải lúc nào cũng trùng nhau. Một trạm phát sóng có thể bảo đảm tín hiệu tại Nhà văn hóa thôn, nhưng chất lượng giảm dần trên đường vào bản hoặc tại những cụm dân cư nằm rải rác sau các sườn núi.

Theo Sở Khoa học và Công nghệ thành phố Đà Nẵng, đến tháng 4/2026, 13 trong số 34 thôn, cụm dân cư được xác định lõm sóng từ cuối năm 2025 đã có sóng di động. Trụ sở thôn và nhà sinh hoạt cộng đồng cơ bản có tín hiệu ổn định, song kết nối tại các khu dân cư xa trung tâm vẫn yếu.

Từ thực tế đó, Phó Chủ tịch Ủy ban nhân dân thành phố Đà Nẵng Hồ Quang Bửu cho rằng, xóa điểm trắng, vùng lõm sóng không chỉ là nhiệm vụ phát triển hạ tầng. Đây còn là giải pháp thu hẹp khoảng cách số, phục vụ cải cách hành chính, thúc đẩy chuyển đổi số và nâng cao chất lượng cuộc sống của người dân, nhất là tại miền núi, vùng khó khăn.

Từ vùng phủ đến trải nghiệm thực tế

Khoảng cách giữa số liệu phủ sóng và trải nghiệm của người dân cũng trở thành vấn đề được chất vấn tại nghị trường địa phương.

Tháng 7/2026, Giám đốc Sở Khoa học và Công nghệ tỉnh Gia Lai Trần Kim Kha cho biết, băng rộng di động đã phủ 100% trung tâm xã, phường và 99,9% thôn, làng trên địa bàn. Dù vậy, ông thừa nhận có sự khác biệt giữa thống kê của cơ quan quản lý và cảm nhận thực tế của người dân về những vùng lõm sóng.

Sự khác biệt này xuất hiện chủ yếu tại các khu dân cư phân tán, vùng sản xuất nông nghiệp và những tuyến đường nối giữa các điểm dân cư. Địa hình đồi núi, mật độ dân số thấp và chi phí đầu tư lớn khiến việc phủ sóng đồng đều gặp nhiều khó khăn.

Riêng làng O2, xã Vĩnh Sơn, địa bàn duy nhất của Gia Lai chưa có sóng băng rộng di động tại thời điểm báo cáo, được xác định phải xử lý dứt điểm trong quý III/2026. Với các khu vực đặc biệt khó khăn, địa phương dự kiến nghiên cứu giải pháp mới, trong đó có Internet vệ tinh quỹ đạo tầm thấp.

Những gì diễn ra tại Đà Nẵng và Gia Lai đặt ra một câu hỏi cụ thể: sau khi trạm phát sóng được dựng lên, ai sẽ xác nhận người dân thực sự có kết nối đủ tốt để sử dụng?

Thông tư số 51/2026/TT-BKHCN, có hiệu lực từ ngày 19/8/2026, đưa ra câu trả lời bằng dữ liệu đo thực tế.

Theo thông tư, một thôn, bản dù đã có sóng di động vẫn có thể được xác định là vị trí cần phổ cập nếu kết quả đo bằng i-Speed cho thấy chất lượng dịch vụ thấp hơn mức doanh nghiệp công bố. Như vậy, vạch sóng trên điện thoại không còn là căn cứ duy nhất để đánh giá kết nối.

Đối với dịch vụ viễn thông công ích, mạng 4G phải đạt tốc độ tải xuống trung bình tối thiểu 40 Mbit/s, tải lên 10 Mbit/s. Với 5G, các mức tương ứng là 100 Mbit/s và 30 Mbit/s. Internet băng rộng cố định mặt đất phải có tốc độ tải dữ liệu tối thiểu 100 Mbit/s; dịch vụ cố định qua vệ tinh phải đạt tốc độ tải xuống trung bình tối thiểu 40 Mbit/s và tải lên 10 Mbit/s.

Những yêu cầu này không phải chuẩn áp dụng cho mọi thuê bao trên cả nước, mà dành cho hoạt động phổ cập dịch vụ viễn thông công ích.

Điều quan trọng hơn nằm ở nơi và cách tiến hành đo. Tốc độ không chỉ được xác định tại trạm kỹ thuật hay suy ra từ bản đồ phủ sóng, mà được đo ở chính địa bàn thụ hưởng bằng ứng dụng i-Speed.

Tại mỗi vị trí sử dụng Internet di động, đơn vị thực hiện phải lấy 5 mẫu, gồm cả trong nhà và ngoài trời; các lần đo cách nhau ít nhất 30 giây. Kết quả cuối cùng là giá trị trung bình của 5 mẫu, kèm tọa độ, địa chỉ thôn, xã và thời điểm đo.

Biên bản không chỉ có chữ ký của doanh nghiệp viễn thông mà còn có Trưởng thôn hoặc hộ dân thụ hưởng cùng xác nhận của cơ quan quản lý nhà nước có thẩm quyền. Nếu tốc độ chưa đạt yêu cầu, doanh nghiệp phải tối ưu mạng và tổ chức đo lại.

Như vậy, kết nối không còn được đánh giá chỉ từ phía đơn vị đầu tư hạ tầng. Người dân và chính quyền cơ sở được đặt ngay trong quá trình xác nhận chất lượng dịch vụ.

Không áp một cách làm cho mọi địa bàn

Từ Trà Liên đến Trà Tập, khó khăn không chỉ nằm ở thiết bị viễn thông. Có nơi vướng rừng phòng hộ, có nơi chưa có điện, có nơi dân cư sống cách xa nhau trên địa hình bị chia cắt. Việc kéo cáp quang hoặc xây một trạm phát sóng theo cách thông thường có thể tốn kém nhưng vẫn khó tiếp cận hết các hộ dân.

Thông tư 51 vì thế xác lập nguyên tắc trung lập công nghệ, không bắt buộc sử dụng một giải pháp duy nhất. Mạng di động, băng rộng cố định và vệ tinh có thể được lựa chọn, kết hợp tùy theo địa hình, phân bố dân cư, nhu cầu sử dụng và hiệu quả đầu tư. Với những hộ sống đơn lẻ hoặc khu vực không khả thi để kéo cáp, dựng trạm, vệ tinh quỹ đạo thấp và các công nghệ truy nhập phù hợp khác mở thêm khả năng kết nối.

Hạ tầng chưa phải yếu tố duy nhất quyết định người dân có tham gia được vào môi trường số hay không. Câu chuyện của anh Lỳ A Chớ cho thấy vẫn cần hỗ trợ về thiết bị và kỹ năng. Nhưng một kết nối đủ nhanh, đủ ổn định luôn là điều kiện đầu tiên.

Bởi mục tiêu cuối cùng không phải để điện thoại xuất hiện thêm một vạch sóng, mà để người dân có thể gửi được hồ sơ, thực hiện cuộc gọi, học trực tuyến và sử dụng dịch vụ số ngay tại nơi mình sinh sống. Khi chất lượng được đo bằng trải nghiệm ấy, phổ cập viễn thông mới thực sự đi đến người dân.

MAI LOAN