18 tỷ USD và bài toán quản trị rủi ro của Meta

Biểu tượng Meta tại trụ sở của tập đoàn ở California, Mỹ. (Ảnh: Reuters)

Meta Platforms ngày 26/8 đạt các thỏa thuận với hàng loạt bang và vùng lãnh thổ của Mỹ, khép lại một phần cuộc đối đầu pháp lý liên quan đến cáo buộc Facebook và Instagram được thiết kế theo cách khiến trẻ em kéo dài thời gian sử dụng nền tảng.

Theo Reuters, tổng nghĩa vụ tài chính từ các thỏa thuận có thể lên tới khoảng 18 tỷ USD trong vòng một thập kỷ. Riêng thỏa thuận đa bang chính có mức thanh toán tối đa khoảng 16,7 tỷ USD, áp dụng với 47 bang cùng Washington D.C., Puerto Rico, American Samoa và Northern Mariana Islands. Texas có một thỏa thuận riêng trị giá hơn 1 tỷ USD. Các thỏa thuận cũng bao gồm khoản 459 triệu USD liên quan đến những khiếu kiện về quyền riêng tư trong vụ Cambridge Analytica.

Văn phòng Tổng chưởng lý Colorado đánh giá thỏa thuận đa bang là một trong những thỏa thuận bảo vệ người tiêu dùng cấp bang lớn nhất trong lịch sử Mỹ.

Meta không thừa nhận hành vi sai trái khi chấp nhận dàn xếp.

Điểm đáng chú ý của vụ việc không chỉ nằm ở số tiền hàng chục tỷ USD. Những điều khoản mà Meta phải thực hiện cho thấy rủi ro của một doanh nghiệp công nghệ ngày nay có thể bắt đầu từ những quyết định tưởng như thuần túy kỹ thuật: Thuật toán đề xuất nội dung, thông báo đẩy, giới hạn thời gian sử dụng hay cách xác định độ tuổi của người dùng.

Khi thiết kế sản phẩm trở thành vấn đề quản trị

Theo Reuters, Meta đồng ý áp dụng nhiều hạn chế mới đối với tài khoản thanh thiếu niên trên Facebook và Instagram.

Người dùng trẻ sẽ có giới hạn mặc định tổng cộng hai giờ sử dụng hai nền tảng mỗi ngày. Việc truy cập từ 0h đến 6h bị chặn nếu không có sự đồng ý của phụ huynh. Phần lớn thông báo đẩy cũng sẽ bị tắt trong khung giờ học từ 8h đến 15h.

Instagram là một trong những nền tảng của Meta chịu tác động trực tiếp từ thỏa thuận liên quan đến việc bảo vệ người dùng trẻ tuổi. (Ảnh: Reuters)

Meta đồng thời phải tăng cường các biện pháp ngăn trẻ em tiếp cận nội dung giới hạn độ tuổi và phát triển thêm công nghệ xác định độ tuổi người dùng. Tuy nhiên, thỏa thuận không buộc tập đoàn từ bỏ hệ thống đề xuất nội dung cá nhân hóa hay quảng cáo nhắm mục tiêu.

Những thay đổi này tác động trực tiếp đến cách Facebook và Instagram vận hành - đặc biệt là những cơ chế vốn có thể ảnh hưởng đến thời gian người dùng ở lại trên nền tảng.

GS. James Speta, chuyên gia về chính sách viễn thông và Internet tại Northwestern University, nhận định áp lực thay đổi hoạt động kinh doanh đối với Meta và các doanh nghiệp công nghệ đã xuất hiện từ dư luận, Quốc hội và cơ quan lập pháp các bang, bất kể kết quả cuối cùng của các vụ kiện.

Theo ông, những hạn chế mới sẽ làm thay đổi trải nghiệm trên Facebook và Instagram, đồng thời được thiết kế để giảm mức độ tương tác của người dùng.

Đây cũng là điểm khiến vụ Meta vượt ra khỏi khuôn khổ một tranh chấp pháp lý thông thường.

Với các nền tảng số, quản trị rủi ro không còn chỉ là việc của bộ phận pháp chế sau khi sản phẩm đã được đưa ra thị trường. Các quyết định về thiết kế giao diện, thuật toán, dữ liệu hay cách giữ chân người dùng có thể đồng thời tạo ra rủi ro pháp lý, tài chính và danh tiếng cho cả doanh nghiệp.

Nói cách khác, câu hỏi không chỉ là một sản phẩm có thể thu hút thêm bao nhiêu người dùng, mà còn là doanh nghiệp kiểm soát những hệ quả phát sinh từ chính cách sản phẩm được thiết kế như thế nào.

Cái giá của việc xử lý rủi ro muộn

Quy mô tài chính của các thỏa thuận cho thấy chi phí xử lý rủi ro sau khi tranh chấp phát sinh có thể rất lớn.

Theo Reuters, khoảng 12,7 tỷ USD được bảo đảm thanh toán, trong khi khoảng 5 tỷ USD còn lại phụ thuộc vào việc Snapchat, TikTok và YouTube có áp dụng những biện pháp bảo vệ trẻ em tương tự hay không.

Trước khi đạt được dàn xếp, California, Colorado, Kentucky và New Jersey được dự kiến yêu cầu gần 200 tỷ USD tiền phạt dân sự. Phiên tòa liên bang tại Oakland bắt đầu từ ngày 18/8 và đang diễn ra khi các bên đạt thỏa thuận. CEO Meta Mark Zuckerberg cũng đã được dự kiến ra làm chứng.

Với doanh nghiệp, chi phí của một rủi ro pháp lý vì thế không chỉ được tính bằng tiền phạt hoặc tiền dàn xếp. Nó còn bao gồm nguồn lực dành cho kiện tụng, thời gian của lãnh đạo, thay đổi sản phẩm, xây dựng thêm hệ thống kiểm soát và tác động đối với thương hiệu.

Luật sư công nghệ Jessica Nall của hãng luật Withers lưu ý rằng mức 18 tỷ USD rất lớn về mặt danh nghĩa, nhưng việc thanh toán trải dài trong 10 năm giúp giảm đáng kể tác động tài chính tức thời đối với một tập đoàn có quy mô doanh thu như Meta.

Theo bà, việc dàn xếp còn giúp Meta tránh nguy cơ một phán quyết bất lợi có thể đặt ra những vấn đề pháp lý sâu rộng hơn không chỉ đối với tập đoàn này mà với nhiều doanh nghiệp công nghệ có sản phẩm tương tác trực tiếp với người dùng.

Reuters ước tính tổng nghĩa vụ tài chính tương đương khoảng ba đến bốn tháng lợi nhuận và khoảng một tháng doanh thu của Meta. Sau khi thông tin được công bố, cổ phiếu Meta có thời điểm tăng 4,1% và kết phiên ngày 26/8 tăng 1,1%.

Phản ứng của thị trường cho thấy một nghịch lý đáng chú ý: Một khoản dàn xếp hàng chục tỷ USD vẫn có thể được giới đầu tư nhìn nhận tích cực nếu đổi lại doanh nghiệp giảm được một phần bất định pháp lý lớn trong tương lai.

Giải quyết một rủi ro nhưng có thể tạo ra rủi ro mới

Một trong những yêu cầu quan trọng của thỏa thuận là Meta phải tăng cường xác định độ tuổi để có thể áp dụng chính xác các biện pháp bảo vệ đối với trẻ em.

Meta phải điều chỉnh nhiều tính năng trên Facebook và Instagram nhằm tăng cường bảo vệ trẻ em và thanh thiếu niên. (Ảnh: Reuters)

Tuy nhiên, chính giải pháp này lại đặt ra một bài toán quản trị khác: Làm thế nào xác định đúng độ tuổi mà không thu thập quá nhiều dữ liệu nhạy cảm của người dùng?

TS. Alexis Ingber, giảng viên truyền thông tại Syracuse University, cho rằng đây là ví dụ điển hình về sự đánh đổi giữa an toàn và quyền riêng tư.

Theo bà, những thay đổi trong thiết kế chỉ thực sự hiệu quả nếu hệ thống có thể xác định chính xác đâu là tài khoản của trẻ em, trong khi các công nghệ xác minh độ tuổi hiện nay vẫn tồn tại nhiều hạn chế. Việc sử dụng giấy tờ tùy thân, dữ liệu sinh trắc học hoặc phân tích hành vi để xác định độ tuổi có thể lại làm phát sinh những rủi ro mới về quyền riêng tư và bảo mật dữ liệu.

Đây là vấn đề đáng chú ý ở góc độ quản trị: Một biện pháp được triển khai để giảm rủi ro ở khâu này có thể tạo thêm rủi ro ở khâu khác.

Do đó, yêu cầu đối với doanh nghiệp không chỉ là tuân thủ từng quy định riêng lẻ, mà phải đánh giá toàn bộ chuỗi tác động của một quyết định công nghệ - từ hiệu quả kinh doanh, an toàn người dùng, quyền riêng tư đến trách nhiệm pháp lý.

Từ vụ Meta đến bài toán của các nền tảng số

Áp lực pháp lý chưa dừng lại ở Meta. Các doanh nghiệp vận hành Snapchat, TikTok, YouTube và nhiều nền tảng khác vẫn đối mặt với hàng nghìn vụ kiện tại các tòa án liên bang và bang của Mỹ.

Nguyên đơn gồm cá nhân, trường học, chính quyền địa phương và các tổ chức khác, với nhiều cáo buộc tập trung vào cách các nền tảng thiết kế sản phẩm và tác động của chúng đối với trẻ em. Reuters nhận định thỏa thuận với Meta có thể trở thành khuôn mẫu để xử lý hàng nghìn tranh chấp tương tự.

Điều đó có thể tạo ra áp lực thay đổi rộng hơn đối với cách các nền tảng thiết kế sản phẩm dành cho người dùng trẻ.

Với doanh nghiệp công nghệ, tăng trưởng người dùng và mức độ tương tác vì thế ngày càng khó tách khỏi trách nhiệm đối với những hệ quả mà sản phẩm tạo ra.

Một thuật toán đề xuất hiệu quả có thể làm tăng thời gian sử dụng. Một hệ thống thông báo tốt có thể kéo người dùng trở lại ứng dụng. Nhưng khi chính các cơ chế đó trở thành đối tượng của tranh chấp pháp lý, chúng không còn đơn thuần là công cụ tăng trưởng mà trở thành vấn đề quản trị ở cấp doanh nghiệp.

Vụ Meta vì thế có thể được nhìn nhận như một case study về chi phí của việc quản trị rủi ro muộn. Khoản tiền hàng chục tỷ USD là phần dễ nhìn thấy nhất; phần khó hơn là những thay đổi về sản phẩm, dữ liệu và cách vận hành mà doanh nghiệp phải thực hiện trong nhiều năm tới.

Với các nền tảng số, câu hỏi quản trị ngày càng không chỉ là làm thế nào để người dùng ở lại lâu hơn, mà còn là doanh nghiệp sử dụng những cơ chế nào để giữ người dùng và sẵn sàng chịu trách nhiệm đến đâu đối với hệ quả của những cơ chế đó.

Bạch Dương (Theo Reuters/TechCrunch)