Khơi thông nguồn lực phát triển doanh nghiệp đổi mới sáng tạo

Công nghệ thông tin giữ vai trò chủ đạo

Theo báo cáo đánh giá việc triển khai Nghị quyết số 57-NQ/TW ngày 22-12-2024 của Bộ Chính trị, Hà Nội đang là địa phương dẫn đầu cả nước về số lượng doanh nghiệp khoa học và công nghệ được công nhận. Tính đến tháng 11-2025, toàn thành phố có 204 doanh nghiệp khoa học công nghệ, tương đương khoảng 21% trong tổng số hơn 950 doanh nghiệp khoa học công nghệ của cả nước.

Xét về cơ cấu, các doanh nghiệp khoa học công nghệ của Hà Nội tập trung chủ yếu ở lĩnh vực công nghệ thông tin. Ảnh: PV

Con số này cho thấy những chuyển biến tích cực trong việc thúc đẩy đổi mới sáng tạo tại Thủ đô. Thông qua nhiều chính sách hỗ trợ và khuyến khích nghiên cứu, Hà Nội đã tạo điều kiện để doanh nghiệp tham gia mạnh mẽ hơn vào quá trình nghiên cứu, ứng dụng và thương mại hóa các kết quả khoa học và công nghệ. Điều này đồng thời khẳng định vai trò của Hà Nội trong việc thúc đẩy phát triển kinh tế tri thức và đổi mới mô hình tăng trưởng dựa trên khoa học, công nghệ.

Xét về cơ cấu, các doanh nghiệp khoa học công nghệ của Hà Nội tập trung chủ yếu ở lĩnh vực công nghệ thông tin. Trong đó, nhóm doanh nghiệp hình thành từ kết quả nghiên cứu là phần mềm và chương trình máy tính chiếm tỷ lệ cao nhất, đạt 56,5%. Đây là lĩnh vực có tốc độ phát triển nhanh, đóng vai trò quan trọng trong việc cung cấp các giải pháp công nghệ, nền tảng số và hệ thống dữ liệu phục vụ hoạt động quản lý của cơ quan nhà nước, doanh nghiệp cũng như nhiều dịch vụ xã hội.

Tỷ lệ doanh nghiệp công nghệ thông tin lớn cũng phản ánh xu hướng phát triển kinh tế số và chuyển đổi số đang được Hà Nội thúc đẩy mạnh mẽ trong thời gian qua.

Các doanh nghiệp khoa học công nghệ được hình thành từ sáng chế, giải pháp hữu ích và kiểu dáng công nghiệp đã được bảo hộ chiếm 23,7%. Nhóm doanh nghiệp này thể hiện sự gắn kết giữa hoạt động nghiên cứu khoa học với quá trình khai thác tài sản trí tuệ, góp phần đưa các tiến bộ kỹ thuật vào thực tiễn sản xuất, kinh doanh.

Ngoài ra, các doanh nghiệp hình thành từ kết quả nghiên cứu khoa học và công nghệ không sử dụng ngân sách nhà nước chiếm 7,1%. Trong khi đó, nhóm doanh nghiệp có mức hỗ trợ từ ngân sách nhà nước dưới 30% chiếm khoảng 6%. Điều này cho thấy ngày càng nhiều doanh nghiệp chủ động đầu tư cho nghiên cứu và phát triển, giảm dần sự phụ thuộc vào nguồn lực từ ngân sách.

Bên cạnh đó, doanh nghiệp hình thành từ hợp đồng chuyển giao công nghệ chiếm 2,2%, còn nhóm doanh nghiệp dựa trên các kết quả khoa học công nghệ được bộ, ngành hoặc địa phương công nhận chiếm 0,7%. Dù chiếm tỷ lệ nhỏ, các doanh nghiệp này vẫn đóng vai trò nhất định trong việc đưa các kết quả nghiên cứu khoa học vào ứng dụng thực tiễn, góp phần lan tỏa công nghệ trong sản xuất và đời sống.

Tạo động lực để phát triển

Không chỉ dẫn đầu cả nước về số lượng doanh nghiệp khoa học công nghệ, Hà Nội còn là địa phương tích cực xây dựng cơ chế, chính sách nhằm hỗ trợ doanh nghiệp phát triển. Thành phố chú trọng triển khai nhiều hoạt động hỗ trợ như truyền thông chính sách, tư vấn thủ tục công nhận doanh nghiệp khoa học công nghệ, hỗ trợ thương mại hóa kết quả nghiên cứu, đào tạo về sở hữu trí tuệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số.

Hà Nội được kỳ vọng sẽ tiếp tục giữ vai trò đầu tàu của cả nước trong phát triển doanh nghiệp khoa học và công nghệ.

Bên cạnh việc tháo gỡ các điểm nghẽn trong lĩnh vực khoa học công nghệ, HĐND thành phố đã ban hành 6 nghị quyết về cơ chế, chính sách đặc thù phát triển khoa học công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số; dành 9.090 tỷ đồng ngân sách cho lĩnh vực này trong năm 2026.

Song song với đó, Hà Nội đặc biệt quan tâm đến việc phát triển hệ sinh thái khởi nghiệp đổi mới sáng tạo. Thành phố thúc đẩy kết nối giữa các viện nghiên cứu, trường đại học, doanh nghiệp và các quỹ đầu tư, qua đó tạo môi trường thuận lợi để các ý tưởng sáng tạo được hình thành, phát triển và từng bước thương mại hóa.

Vừa qua, thành phố Hà Nội đã công bố thành lập Công ty cổ phần Trung tâm Đổi mới sáng tạo Hà Nội, đánh dấu bước hoàn thiện thiết chế điều phối chiến lược trong hệ sinh thái khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số của Thủ đô.

PGS.TS Bùi Thị An, đại biểu Quốc hội - Ủy viên, Ủy ban Khoa học, công nghệ và môi trường của Quốc hội khóa XIII, cho rằng, nếu được thiết kế với cơ chế đủ mạnh, đủ linh hoạt và khác biệt, Trung tâm Đổi mới sáng tạo Hà Nội sẽ trở thành hạt nhân kết nối nguồn lực khoa học công nghệ với nhu cầu thực tiễn, tạo động lực tăng trưởng bền vững cho Thủ đô.

Để tạo điều kiện cho doanh nghiệp khoa học công nghệ phát triển, theo TS Nguyễn Quân, nguyên Bộ trưởng Bộ Khoa học và Công nghệ, một trong những khó khăn lớn nhất hiện nay đối với các doanh nghiệp khoa học và công nghệ là nguồn vốn. Ông cho rằng phần lớn doanh nghiệp khoa học công nghệ là các doanh nghiệp nhỏ và siêu nhỏ, nên gặp nhiều hạn chế về nguồn lực tài chính. Trong khi đó, tài sản lớn nhất của các doanh nghiệp là tài sản trí tuệ, chứ không phải tài sản vật chất. Vì vậy, việc tiếp cận các nguồn vốn truyền thống thường gặp nhiều khó khăn.

Theo ông, tới đây, nếu Hà Nội thành lập được quỹ đầu tư mạo hiểm và quỹ phát triển khoa học và công nghệ với cơ chế phù hợp, các doanh nghiệp khoa học công nghệ sẽ có điều kiện phát triển đột phá.

“Các quỹ đầu tư mạo hiểm có vai trò rất quan trọng bởi đây là nguồn vốn chấp nhận rủi ro, sẵn sàng đầu tư cho những ý tưởng công nghệ mới. Đối với doanh nghiệp khoa học công nghệ, đôi khi không cần nguồn vốn quá lớn, nhưng nguồn vốn ban đầu lại mang ý nghĩa rất quan trọng để họ có thể hoàn thiện công nghệ, phát triển sản phẩm và đưa ra thị trường”, TS Nguyễn Quân cho biết.

Bên cạnh vấn đề vốn, TS Nguyễn Quân cũng cho rằng Hà Nội cần định hướng rõ ràng một số lĩnh vực công nghệ chiến lược hoặc sản phẩm công nghệ chủ lực của thành phố. Khi có định hướng rõ ràng, các doanh nghiệp sẽ tập trung nghiên cứu và ứng dụng các thành tựu khoa học và công nghệ vào những lĩnh vực trọng điểm, qua đó hình thành các ngành công nghiệp công nghệ cao mang tính dẫn dắt.

Với nền tảng đã được xây dựng trong những năm gần đây, cùng hệ sinh thái đổi mới sáng tạo ngày càng hoàn thiện, Hà Nội được kỳ vọng sẽ tiếp tục giữ vai trò đầu tàu của cả nước trong phát triển doanh nghiệp khoa học và công nghệ.

Kim Tiến