Khơi thông khát vọng vươn Đông, tỏa Tây-Kỳ 1: Từ vùng đất lịch sử đến không gian tương lai

Có một nghịch lý tồn tại suốt nhiều năm: Sở hữu biển, cửa khẩu, cảng biển và Hành lang kinh tế Đông-Tây nhưng Quảng Trị vẫn chưa phát huy hết lợi thế địa kinh tế. Sau hợp nhất tỉnh, khi các tiềm năng phát triển được đặt trong một chỉnh thể liên hoàn, dưới sự lãnh đạo của Đảng bộ tỉnh, khát vọng "vươn Đông-tỏa Tây" mới thực sự có điều kiện trở thành hiện thực.

Di tích quốc gia đặc biệt Đôi bờ Hiền Lương-Bến Hải - Ảnh: CTV

Khát vọng ấy càng được tiếp thêm động lực khi trong chuyến làm việc với Quảng Trị cuối tháng 4 năm 2026, Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm nhấn mạnh yêu cầu tỉnh phải tái định vị không gian phát triển bằng chiến lược "vươn Đông-tỏa Tây", kết nối tương lai, kiến tạo thịnh vượng; biến niềm tự hào lịch sử thành động lực phát triển.

Đó không chỉ là định hướng dành cho Quảng Trị mà còn gợi mở một mô hình phát triển mới, trong đó biển, cửa khẩu, hạ tầng và các hành lang kinh tế được kết nối trong một chỉnh thể thống nhất để tạo động lực tăng trưởng.

Một buổi sớm trên đỉnh đèo Ngang, phóng tầm mắt về phía Nam, Quảng Trị hiện ra như dải đất nối biển Đông với đại ngàn Trường Sơn. Phía Đông là chuỗi bãi biển từ Đá Nhảy, Nhật Lệ, Cửa Tùng đến Mỹ Thủy; phía Tây là dãy Trường Sơn hùng vĩ, nơi các hành lang giao thương xuyên Á đang dần hình thành. Xen giữa là những dòng Nhật Lệ, Gianh, Bến Hải, Thạch Hãn, các mạch nguồn lịch sử cùng hệ thống đô thị và những công trình động lực đang từng ngày làm thay đổi diện mạo quê hương.

Tuy nhiên, trong nhiều năm, lợi thế biển, cửa khẩu và Hành lang kinh tế Đông-Tây chưa được khai thác tương xứng. Điểm nghẽn không chỉ nằm ở hạ tầng hay nguồn lực mà còn ở tư duy phát triển còn phân tán, khi biển, cửa khẩu, cảng biển và sân bay chưa được đặt trong một chiến lược thống nhất.

Cửa khẩu Quốc tế Cha Lo - Ảnh: CTV

Hợp nhất Quảng Bình và Quảng Trị không đơn thuần là mở rộng địa giới hành chính mà còn tạo bước ngoặt trong tư duy phát triển. Điều quan trọng nhất không phải sắp xếp lại bộ máy, mà là lần đầu tiên toàn bộ lợi thế từ biển, cửa khẩu đến hành lang kinh tế được quy hoạch trong một chỉnh thể thống nhất. Ban Thường vụ Tỉnh ủy nhanh chóng hoàn thiện quy hoạch, kiện toàn tổ chức; Nghị quyết Đại hội Đảng bộ tỉnh Quảng Trị lần thứ I, nhiệm kỳ 2025-2030 xác định trục phát triển xuyên suốt kết nối biển với cửa khẩu, liên thông các hành lang kinh tế quốc tế, phát huy lợi thế địa kinh tế để xây dựng Quảng Trị trở thành cực tăng trưởng mới của miền Trung.

Hiện thực hóa định hướng đó, không gian phát triển mới từng bước hình thành với 2 cảng biển nước sâu Hòn La và Mỹ Thủy; 3 cửa khẩu quốc tế Cha Lo, Lao Bảo, La Lay; 2 cảng hàng không cùng mạng lưới giao thông đa phương thức kết nối biển với biên giới đất liền. Đặc biệt, sáng kiến băng tải than xuyên biên giới tại La Lay mở ra triển vọng xây dựng trung tâm logistics thông minh trên Hành lang kinh tế Đông-Tây.

Điểm đột phá không nằm ở việc bổ sung thêm các dự án hạ tầng mà ở cách tổ chức lại không gian phát triển. Lần đầu tiên, hệ thống cảng biển, sân bay, cửa khẩu và các tuyến giao thông chiến lược được đặt trong một chỉnh thể liên kết thống nhất, thay cho cách phát triển theo từng địa bàn riêng lẻ trước đây. Bí thư Tỉnh ủy Quảng Trị Nguyễn Văn Phương nhấn mạnh: Sau hợp nhất, tỉnh có thêm thế và lực mới để hoạch định tầm nhìn dài hạn, khai thác hiệu quả tiềm năng từ biển, rừng, cửa khẩu và các hành lang kinh tế.

Biển Cửa Việt - Ảnh: CTV

Từ nền tảng đó, Quảng Trị hội tụ đầy đủ điều kiện để hình thành trung tâm logistics của Hành lang kinh tế Đông-Tây. Hàng hóa từ Lào và đông bắc Thái Lan qua Cha Lo, Lao Bảo, La Lay có thể kết nối nhanh với các cảng Hòn La, Cửa Việt, Mỹ Thủy trước khi vươn ra các tuyến hàng hải quốc tế; đồng thời thu hút dòng vốn đầu tư, công nghệ và hợp tác xuyên biên giới. Từ vùng đất từng là tuyến đầu chống Mỹ, Quảng Trị đang chuyển mình thành điểm giao thoa của các hành lang kinh tế quốc tế, nơi kinh tế biển trở thành động lực tăng trưởng, miền Tây mở rộng không gian thương mại và Trường Sơn từ rào cản địa lý trở thành trục kết nối phát triển.

"Vươn Đông" là mở cánh cửa ra biển lớn, phát triển kinh tế biển, logistics, năng lượng và hội nhập quốc tế. "Tỏa Tây" là mở rộng không gian tăng trưởng về miền núi, biên giới, kết nối Lào, Thái Lan và sâu hơn vào nội địa ASEAN. Hai hướng phát triển ấy không tách rời mà hợp thành một trục phát triển xuyên suốt từ biển đến biên giới, từ cửa ngõ hàng hải đến các hành lang kinh tế quốc tế. Quy hoạch đến năm 2050 không chỉ xác lập mục tiêu phát triển mà còn định hình phương thức khai thác lợi thế biển, cửa khẩu và Hành lang kinh tế Đông-Tây với 3 hành lang kinh tế, 7 cực tăng trưởng và 2 phân vùng động lực, qua đó khẳng định khát vọng đưa Quảng Trị trở thành trung tâm năng lượng, logistics và du lịch của cả nước.

Từ vùng đất từng là tuyến đầu trong chiến tranh, Quảng Trị đang từng bước trở thành điểm kết nối của các dòng chảy kinh tế khu vực. Hành trình ấy bắt đầu từ đổi mới tư duy lãnh đạo của Đảng bộ tỉnh, từ quyết tâm chuyển hóa lợi thế địa kinh tế thành động lực phát triển và hiện thực hóa chiến lược "vươn Đông- tỏa Tây" theo định hướng của Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm. Khi biển, cửa khẩu và Trường Sơn được đặt trong một chỉnh thể phát triển thống nhất, Quảng Trị không chỉ mở rộng không gian tăng trưởng của chính mình mà còn góp phần hình thành cực phát triển mới của miền Trung và Hành lang kinh tế Đông-Tây.

Lê Vĩnh Nhiên

>>> Kỳ 2: Vươn Đông-Đánh thức khát vọng biển lớn