Khơi nguồn văn hóa đọc: Đưa sách về cơ sở

Phát triển văn hóa đọc từng bước trở thành nội dung quan trọng trong quá trình xây dựng đời sống văn hóa tinh thần của người dân.

Thực hiện Nghị quyết Đại hội XIV của Đảng và chỉ đạo của Bộ Chính trị, Ban Tuyên giáo và Dân vận Trung ương đã yêu cầu tăng cường các hoạt động khi tổ chức Ngày Sách và Văn hóa đọc Việt Nam (21-4). Qua đó, thúc đẩy các hoạt động khuyến đọc đi vào chiều sâu, thực chất hơn.

Mở rộng không gian đọc

Nhiều mô hình như: thư viện, tủ sách cơ sở, ngày hội sách, cuộc thi đại sứ văn hóa đọc hay các không gian đường sách, phố sách… dần đi vào ổn định, tạo chuyển biến tích cực, nhất là tại trường học và khu vực đô thị.

Song song đó, việc chuyển đổi số trong lĩnh vực xuất bản - thư viện với các nền tảng đọc trực tuyến, thư viện số… đã mở rộng cơ hội tiếp cận tri thức, nhất là với giới trẻ, góp phần hình thành thói quen đọc trong môi trường số.

Hưởng ứng Ngày Sách và Văn hóa đọc Việt Nam năm 2026, nhiều hoạt động khuyến đọc đang được triển khai tại các trường học ở TP HCM, tập trung vào học sinh tiểu học. Trong đó, nổi bật là chương trình "Mở sách - Mở tương lai" do Đại sứ văn hóa đọc, nhà văn Phương Huyền phối hợp với Quỹ Giáo dục Thiện Tâm thực hiện.

Không chỉ trao tặng sách, chương trình còn tổ chức các hoạt động như đọc sách, vẽ tranh, viết cảm nhận… nhằm khơi gợi cảm hứng và nuôi dưỡng ước mơ cho học sinh. Đáng chú ý, mô hình thư viện di động với hơn 500 đầu sách luân chuyển giữa các trường đã tạo nên không gian đọc linh hoạt, giúp học sinh tiếp cận các thể loại đa dạng ngoài sách giáo khoa.

Bên cạnh đó, các buổi giao lưu với tác giả, người làm văn hóa cũng được lồng ghép, mang lại góc nhìn gần gũi về nghề viết và giá trị của việc đọc trong quá trình phát triển bản thân. Những hoạt động này được kỳ vọng góp phần nuôi dưỡng thói quen đọc trong bối cảnh văn hóa đọc đang chịu sự cạnh tranh mạnh mẽ từ các hình thức giải trí số.

Cách tiếp cận này đang dần được cụ thể hóa qua các mô hình đưa sách về trường học. Ông Lê Hoàng, Giám đốc Công ty TNHH Đường sách TP HCM, cho biết chương trình "Ngày hội vui học cùng sách" là hoạt động diễn ra hằng năm tại Đường sách thành phố. Với chương trình này, công ty tập trung vào học sinh và thiếu nhi qua các hoạt động mang tính tương tác cao. Các em không chỉ đọc sách mà còn được giao lưu với nhiều nhà văn, nhà báo, chuyên gia giáo dục, chuyên gia phát triển kỹ năng sống.

Các em thiếu nhi hào hứng tham gia hoạt động tương tác tại Đường sách TP HCM

Ông Lê Hoàng thông tin: "Chúng tôi xây dựng đội ngũ khoảng 50 diễn giả với hơn 100 chuyên đề phù hợp từng cấp học, triển khai theo 2 hướng: Đưa diễn giả đến trường học hoặc tổ chức cho học sinh đến tham quan, trải nghiệm tại Đường sách TP HCM".

Hưởng ứng Ngày Sách và Văn hóa đọc Việt Nam, Nhà xuất bản Phụ nữ Việt Nam cũng triển khai nhiều hoạt động nhằm đưa sách đến gần hơn với công chúng, đồng thời lan tỏa thói quen đọc. Năm nay, Nhà xuất bản Phụ nữ Việt Nam đẩy mạnh tổ chức hội sách theo hướng đưa mô hình "Hội sách mùa xuân" từ đô thị về các địa phương. Đây là năm thứ 3 liên tiếp, đơn vị phối hợp với các trường tại Thanh Hóa tổ chức hội sách, thu hút hơn 10.000 học sinh, giáo viên, phụ huynh và người dân tham dự.

Nhà xuất bản Phụ nữ Việt Nam còn chủ trì tổ chức "Hội sách và Văn hóa đọc TP Hà Nội 2026" tại Phố sách Hà Nội từ ngày 21 đến 27-4, quy tụ 14 đơn vị xuất bản, dự kiến thu hút trên 30.000 lượt bạn đọc. Hội sách có nhiều hoạt động giao lưu - tọa đàm về "Sách và công nghiệp văn hóa", "Chuyển đổi số ngành sách"…, góp phần lan tỏa văn hóa đọc và thực hiện các định hướng phát triển văn hóa, xuất bản trong giai đoạn mới.

Hoàn thiện mạng lưới phát hành

Đưa sách về cơ sở mới chỉ là bước khởi đầu. Để thói quen đọc được duy trì và lan tỏa, nhiều ý kiến cho rằng cần một hệ sinh thái đồng bộ, trong đó hệ thống phát hành đóng vai trò then chốt. Phát hành sách không chỉ là chuyện kinh doanh mà còn là trách nhiệm văn hóa, nhằm đưa tri thức đến gần hơn với cộng đồng.

Trải qua gần 50 năm hình thành và phát triển, Công ty CP Phát hành sách TP HCM (FAHASA) được xem là một trong những cầu nối quan trọng đưa sách đến bạn đọc. Theo ông Phạm Minh Thuận, Chủ tịch HĐQT FAHASA, ngay từ khi thành lập, công ty không chỉ được giao nhiệm vụ tổ chức phân phối sách mà còn góp phần tuyên truyền, vận động phong trào đọc sách trong nhân dân.

Qua nhiều giai đoạn, từ cơ chế bao cấp đến thời kỳ đổi mới và kinh tế thị trường, hệ thống phát hành từng bước thích ứng, mở rộng mạng lưới. Nếu trước đây sách chủ yếu lưu thông theo tuyến cố định thì nay đã có mặt ở hầu hết các tỉnh - thành, thông qua hệ thống nhà sách, đại lý và các kênh phân phối đa dạng. Sự mở rộng này góp phần thu hẹp khoảng cách tiếp cận tri thức giữa các khu vực, tạo nền tảng cho việc hình thành thói quen đọc trong cộng đồng.

Đáng chú ý, những năm gần đây, mô hình nhà sách đã có sự chuyển dịch rõ rệt. Không còn đơn thuần là nơi mua bán ấn phẩm văn hóa, nhiều nhà sách được thiết kế theo hướng hiện đại, tích hợp không gian trải nghiệm. Người đọc, nhất là giới trẻ và các gia đình, không chỉ đến nhà sách để mua sách mà còn để tham quan, thư giãn, tham gia các hoạt động văn hóa. Sự thay đổi này phản ánh nỗ lực thích ứng với hành vi tiêu dùng mới, khi việc đọc cần được gắn với trải nghiệm để trở nên hấp dẫn hơn.

Ở góc độ không gian văn hóa, Đường sách TP HCM là một minh chứng. Sau hơn 10 năm hoạt động, nơi đây không chỉ là địa điểm mua bán sách mà còn trở thành điểm đến quen thuộc của nhiều người dân và du khách.

Theo ông Lê Hoàng, để giữ chân bạn đọc, Đường sách TP HCM buộc phải liên tục làm mới mình. Từ việc trưng bày theo chủ đề, sắp xếp lại không gian đến tổ chức các workshop, trò chơi trải nghiệm…, tất cả đều hướng đến mục tiêu tạo sự gắn kết giữa sách và người đọc.

Cùng với đó, những người làm công tác phát hành cũng chủ động thích ứng với sự thay đổi của bạn đọc hiện đại. Việc ứng dụng công nghệ như in mã QR cho từng đầu sách, xây dựng danh mục số hay tích hợp thông tin trực tuyến giúp việc tìm kiếm, lựa chọn sách trở nên nhanh chóng, thuận tiện hơn, nhất là với giới trẻ.

Hành trình khơi nguồn văn hóa đọc đang chuyển động theo hướng tích cực, từ cơ sở đến chính sách. Với những người trong nghề, hệ thống phát hành không chỉ là "đầu ra" của sách mà còn trở thành nhịp cầu đưa tri thức đến với đời sống.

(Còn tiếp)

Bài và ảnh: KIM NGÂN