Khơi nguồn văn hóa

Người dân và du khách tham dự nghi lễ rước kiệu tại lễ hội Kỳ Cùng - Tả Phủ năm 2026

Lạng Sơn có nhiều dân tộc cùng sinh sống, trong đó có 7 dân tộc chính, gồm: Tày, Nùng, Kinh, Dao, Hoa, Sán chay, H’mông. Trải qua hàng trăm năm lịch sử, các dân tộc trên vùng đất xứ Lạng đã kiến tạo nên một không gian văn hóa đặc sắc, phong phú và giàu bản sắc. Từ tiếng nói, trang phục, ẩm thực đến các phong tục, tập quán, tín ngưỡng dân gian… tất cả hòa quyện, tạo nên một “bức tranh văn hóa” độc đáo, vừa đa dạng, vừa thống nhất trong tổng thể văn hóa Việt Nam.

Kho tàng di sản đa sắc màu

Hiện nay, trên địa bàn tỉnh có 420 di tích lịch sử, văn hóa, danh lam thắng cảnh đã được xếp hạng và kiểm kê; 280 lễ hội truyền thống, lễ hội ngành nghề cùng nhiều loại hình dân ca, dân vũ đặc sắc như: then, sli, lượn, páo dung, múa sư tử mèo... Về di sản phi vật thể, tỉnh đã có 10 di sản được ghi vào danh mục di sản văn hóa phi vật thể cấp quốc gia và 2 di sản văn hóa phi vật thể đại diện của nhân loại là thực hành then của người Tày, Nùng và tín ngưỡng thờ Mẫu Tam phủ của người Việt.

Người dân phường Lương Văn Tri biểu diễn các làn điệu dân ca truyền thống tại lễ hội lồng tồng

Tiến sĩ Hoàng Văn Páo, Chủ tịch Hội Di sản Văn hóa tỉnh cho biết: Có thể nói Lạng Sơn là vùng đất giàu có về di dản văn hóa. Nếu như người Tày, Nùng nổi tiếng với làn điệu then, sli, lượn ngọt ngào; người Dao với những nghi lễ cấp sắc linh thiêng, điệu Páo Dung truyền thống thì người H’mông lại có hát tú sỉ na mỉeo mượt mà… đã góp phần làm nên kho tàng văn hóa đa sắc màu của Lạng Sơn. Những giá trị ấy không chỉ phản ánh đời sống tinh thần phong phú của cộng đồng mà còn thể hiện tri thức dân gian quý báu, được tích lũy qua nhiều thế hệ.

Việc bảo tồn, phát huy và khai thác giá trị văn hóa các dân tộc trên địa bàn tỉnh đã tạo ra sản phẩm du lịch đặc thù, mang lại thu nhập trực tiếp cho người dân như: du lịch lễ hội; du lịch văn hóa cộng đồng tại các xã Hữu Liên, Bắc Sơn, Vũ Lăng, Mông Ân…

Tiêu biểu tại thôn Lân Châu, xã Hữu Liên, tri thức nam dược của đồng bào Dao đã trở thành sản phẩm du lịch chăm sóc sức khỏe. Thông qua sự định hướng và hỗ trợ về cơ sở vật chất của chính quyền xã, các hộ dân như gia đình bà Nguyễn Thị Huyền đã đầu tư dịch vụ tắm thuốc, ngâm chân, phục vụ trung bình 30 – 40 khách mỗi tháng, mang lại thu nhập gần 20 triệu đồng.

“Lạng Sơn là vùng đất giàu có về di dản văn hóa. Nếu như người Tày, Nùng nổi tiếng với làn điệu then, sli, lượn ngọt ngào; người Dao với những nghi lễ cấp sắc linh thiêng, điệu Páo Dung truyền thống thì người H’mông lại có hát tú sỉ na mỉeo mượt mà… đã góp phần làm nên kho tàng văn hóa đa sắc màu của Lạng Sơn. Những giá trị ấy không chỉ phản ánh đời sống tinh thần phong phú của cộng đồng mà còn thể hiện tri thức dân gian quý báu, được tích lũy qua nhiều thế hệ.”

Tiến sĩ Hoàng Văn Páo, Chủ tịch Hội Di sản Văn hóa tỉnh

Tại khu vực đô thị, các hoạt động biểu diễn then, sli, múa sư tử mèo tại không gian Phố đi bộ Kỳ Lừa cũng trở thành điểm nhấn thu hút du khách, tạo điều kiện để các nghệ nhân trình diễn và quảng bá bản sắc dân tộc. Đây cũng là dịp các nghệ nhân dân gian biểu diễn các tiết mục, khoe bản sắc văn hóa độc đáo riêng có của dân tộc mình. Chị Vũ Hương Giang, du khách đến từ Hải Phòng cho biết: Nhìn thấy các cô, các chị mặc những bộ trang phục truyền thống hát Then, hát Sli… và được thưởng thức các món ăn đặc sản của địa phương khiến tôi cảm thấy rất thú vị. Giờ lên Lạng Sơn đường sá đi lại cũng rất thuận tiện, vì vậy có thời gian rỗi là tôi lại đưa cả nhà lên đây chơi”.

Có thể khẳng định, văn hóa truyền thống của đồng bào các dân tộc chính là chất liệu quý giá để xây dựng nên những sản phẩm du lịch bền vững, mang đậm hơi thở bản địa và có sức lan tỏa mạnh mẽ. Điển hình như lễ hội Kỳ Cùng – Tả Phủ thu hút khoảng 1,5 triệu lượt khách nhờ các hoạt động cộng đồng và các hoạt động biểu diễn nghệ thuật dân gian các dân tộc vô cùng đặc sắc.

Chính những sắc màu văn hóa bản địa đặc sắc và bền bỉ đã trở thành nguồn lực nội sinh mạnh mẽ, nhờ đó, ngành du lịch tỉnh nhà đã gặt hái được những kết quả bứt phá ngay trong những tháng đầu năm 2026. Trong 3 tháng đầu năm 2026, Lạng Sơn đón trên 2 triệu lượt khách, (tăng 10,5% so với cùng kỳ 2025), tổng doanh thu du lịch ước đạt trên 1.900 tỷ đồng, (tăng 21% so với cùng kỳ năm 2025).

Giải pháp đồng bộ

Để đạt được những kết quả trên, những năm qua tỉnh Lạng Sơn đã có nhiều nỗ lực để gìn giữ và phát huy giá trị di sản văn hóa các dân tộc thiểu số gắn với phát triển kinh tế, du lịch, bảo đảm hài hòa, hợp lý giữa bảo tồn di sản văn hóa với yêu cầu phát triển kinh tế; tạo động lực trong phát triển kinh tế - xã hội của tỉnh.

Nghệ nhân ưu tú Nông Văn Hiện, phường Kỳ Lừa truyền dạy kỹ thuật biểu diễn các điệu múa sư tử mèo truyền thống cho thế hệ trẻ

Ông Lưu Bá Mạc, Phó Giám đốc Sở Văn hóa Thể thao và Du lịch (VHTT&DL) tỉnh cho biết: Những năm qua, Sở VHTT&DL đã tham mưu UBND tỉnh xây dựng các chương trình, kế hoạch, đề án và triển khai các hoạt động để phát huy giá trị di sản văn hóa. Đồng thời, hướng dẫn các địa phương đẩy mạnh giáo dục, tuyên truyền sâu rộng nội dung các văn bản pháp luật như: Luật Di sản văn hóa Việt Nam; nghị quyết về bảo tồn, phát huy di sản văn hóa của tỉnh cùng nhiều văn bản liên quan khác đến cộng đồng dân cư để người dân hiểu rõ vai trò, trách nhiệm của mình đối với vấn đề bảo tồn di sản văn hóa.

Theo đó, Sở VHTT&DL đã tích cực tham mưu UBND tỉnh ban hành và triển khai nhiều kế hoạch, đề án dài hạn. Tiêu biểu như Kế hoạch số 117 về thực hiện Đề án “Bảo tồn, phát huy trang phục truyền thống các dân tộc thiểu số” với kinh phí dự kiến 35,3 tỷ đồng; Đề án “Bảo tồn, phát huy giá trị múa sư tử dân tộc Tày, Nùng giai đoạn 2021 - 2030” và Kế hoạch số 42 về bảo tồn dân ca, dân vũ gắn với phát triển du lịch với tổng kinh phí hơn 80 tỷ đồng.

Đặc biệt, Dự án 6 về “Bảo tồn và phát huy các giá trị văn hóa truyền thống tốt đẹp của các dân tộc thiểu số gắn với phát triển du lịch” đã tạo ra nguồn lực quan trọng để các địa phương triển khai hoạt động hỗ trợ thiết bị, mở lớp truyền dạy kỹ năng thêu dệt, đàn hát cho thế hệ trẻ. Tính từ năm 2020 đến nay, toàn tỉnh đã phát triển được hơn 450 câu lạc bộ văn hóa với trên 8.500 hội viên, đóng vai trò nòng cốt trong việc giữ gìn di sản tại cộng đồng.

Song song với đó, từ năm 2020 đến nay, Sở VHTT&DL đã chủ trì, phối hợp với UBND các huyện, thành phố (cũ), các xã, phường tổ chức lớp tập huấn tuyên truyền, phổ biến và thực hiện Luật DSVH và các văn bản liên quan tới hàng nghìn lượt người. Cùng đó, các cơ quan liên quan đã tổ chức được hơn 20 hội thảo, hội nghị tập huấn về công tác quản lý, bảo vệ, phát huy giá trị DSVH các dân tộc trên địa bàn tỉnh; biên tập, đăng tải 5.000 tin, bài, phóng sự về công tác bảo tồn và phát huy vốn DSVH các dân tộc.

Công tác bảo tồn di sản văn hóa các dân tộc được quan tâm đã góp phần không nhỏ trong việc tạo ra các sản phẩm du lịch độc đáo riêng biệt, thu hút du khách khi đến Lạng Sơn. Trong đó phải kể đến nhiều hoạt động văn hóa, thể thao và du lịch thường xuyên được tổ chức hằng năm trên địa bàn tỉnh, từ năm 2021 đến nay, hàng loạt sự kiện văn hóa du lịch, lễ hội lớn đã được tổ chức thu hút đông đảo du khách như: tuần VHTT&DL, lễ hội hoa đào, lễ hội đền Kỳ Cùng - Tả Phủ; lễ hội văn hóa các dân tộc các xã, phường; lễ hội mùa vàng Bắc Sơn…

Tại mỗi địa phương, tùy vào đặc thù bản sắc mà những mô hình bảo tồn di sản văn hóa các dân tộc gắn với phát triển du lịch và đang phát huy hiệu quả. Bà Hoàng Thùy Ninh, Trưởng phòng Văn hóa - Xã hội phường Kỳ Lừa cho biết: “Trong chiến lược phát triển du lịch bền vững, chúng tôi xác định việc bảo tồn và phát huy di sản văn hóa các dân tộc là nền tảng cốt lõi, lấy người dân làm chủ thể sáng tạo. Với lợi thế địa bàn rộng lớn, phường đang thực hiện lộ trình kết nối trục Phố đi bộ Kỳ Lừa sầm uất với các làng nghề truyền thống lâu đời như: làng hương Thảm Chẳng, Bắc Nga và làng cao khô Phố Ngầu, Tân Liên. Từ cuối năm 2025, chúng tôi đã chủ động phối hợp với các cơ quan chuyên trách xây dựng phương án công nhận các làng nghề gắn với mô hình du lịch sinh thái cộng đồng. Đây chính là cách đánh thức những giá trị di sản đang tiềm ẩn, biến mỗi người dân thành một đại sứ văn hóa, góp phần đưa bản sắc dân tộc trở thành nguồn lực kinh tế - xã hội quan trọng của địa phương”.

Việc bảo tồn và phát huy di sản văn hóa các dân tộc không chỉ là trách nhiệm giữ gìn quá khứ, mà chính là chìa khóa mở ra cánh cửa tương lai cho du lịch và kinh tế xứ Lạng. Với sự vào cuộc đồng bộ của chính quyền và tâm huyết của mỗi người dân những “đại sứ văn hóa” đích thực, kho tàng di sản đa sắc màu của Lạng Sơn sẽ tiếp tục tỏa sáng, trở thành nguồn lực nội sinh mạnh mẽ để xây dựng quê hương ngày càng giàu đẹp, văn minh và đậm đà bản sắc.

TUYẾT MAI - HOÀNG HIẾU