Khởi động chuỗi liên kết lúa xanh, hướng tới nền nông nghiệp phát thải thấp

Chương trình được triển khai trong vụ Mùa 2026 sau những kết quả tích cực từ các mô hình thí điểm tại Ninh Bình, Hưng Yên và Hải Phòng, hướng tới xây dựng chuỗi sản xuất lúa phát thải thấp thông qua liên kết giữa cơ quan quản lý, đơn vị nghiên cứu, doanh nghiệp, hợp tác xã và nông dân.

Liên kết công - tư nâng chuỗi giá trị lúa gạo xanh

Theo các đơn vị triển khai, sản xuất lúa ở ĐBSH hiện nay đang đối mặt với nhiều khó khăn và thách thức. Quá trình đô thị hóa và chuyển dịch lao động, chi phí thuê nhân công cho các khâu cấy lúa, chăm sóc và thu hoạch liên tục tăng cao.

Từ đó, để khắc phục những khó khăn giải pháp “4 đúng - 4 tăng” với công nghệ cốt lõi là cơ giới hóa sạ hàng kết hợp vùi phân, phân bón cải tiến, cùng cách tiếp cận đồng bộ trong quản lý nước và xử lý rơm rạ theo hướng phát thải thấp.

Mô hình chuỗi liên kết sản xuất lúa xanh tại Ninh Bình giúp giảm hơn 25% chi phí sản xuất, nâng lợi nhuận cho nông dân và hướng tới chuỗi giá trị lúa gạo phát thải thấp. Ảnh: Phương Nam

Thực tế từ các mô hình thí điểm cho thấy, việc ứng dụng đồng bộ công nghệ gieo sạ hàng kết hợp vùi phân không chỉ giúp giảm đáng kể chi phí sản xuất mà còn nâng cao hiệu quả kinh tế cho người trồng lúa. Chi phí gieo sạ chỉ còn khoảng 60.000 đồng/sào, thấp hơn khoảng 6 lần so với cấy truyền thống; lượng giống giảm trên 30%, tổng chi phí sản xuất giảm hơn 25%. Nhờ đó, lợi nhuận bình quân đạt khoảng 21 triệu đồng/ha (tương đương 750.000 đồng/sào).

Theo các chuyên gia của IRRI, việc kết hợp đồng bộ cơ giới hóa, quản lý dinh dưỡng chính xác và quản lý nước hợp lý không chỉ giúp nâng cao hiệu quả sản xuất, giảm chi phí đầu vào mà còn góp phần cắt giảm phát thải khí nhà kính, phù hợp với định hướng phát triển nông nghiệp xanh, thích ứng với biến đổi khí hậu.

Không dừng lại ở đổi mới kỹ thuật canh tác, tại Trung tâm Đổi mới Sáng tạo Nông nghiệp Xanh xây dựng chuỗi giá trị nông nghiệp tuần hoàn thông qua thu gom, xử lý rơm rạ sau thu hoạch để sản xuất phân hữu cơ thay vì đốt bỏ.

Ông Nguyễn Quang Trường, Tổng Giám đốc VAG Group cho biết, doanh nghiệp không chỉ chuyển giao một giải pháp kỹ thuật mà hướng tới xây dựng chuỗi giải pháp đồng bộ từ cơ giới hóa gieo sạ, quản lý dinh dưỡng, quản lý nước đến thu gom rơm rạ và sản xuất phân hữu cơ.

"Chúng tôi mong muốn biến rơm rạ từ phụ phẩm thành tài nguyên, hình thành chu trình sản xuất tuần hoàn, giảm ô nhiễm môi trường và gia tăng giá trị cho ngành lúa gạo. Thành công của mô hình sẽ được đo bằng hiệu quả thực tế trên đồng ruộng và thu nhập của người nông dân", ông Trường nhấn mạnh.

Ông Nguyễn Sinh Tiến, Phó Giám đốc Sở Nông nghiệp và Môi trường tỉnh Ninh Bình phát biểu tại sự kiện. (Ảnh: Phương Nam)

Theo ông Nguyễn Sinh Tiến, Phó Giám đốc Sở Nông nghiệp và Môi trường tỉnh Ninh Bình, đây là bước đi cụ thể trong triển khai Đề án sản xuất giảm phát thải của địa phương. Kết quả bước đầu từ các mô hình canh tác lúa phát thải thấp cho thấy khả năng vừa tăng năng suất, vừa giảm lượng giống, phân bón và thuốc bảo vệ thực vật. Tỉnh sẽ tiếp tục phối hợp với IRRI và doanh nghiệp theo dõi, hoàn thiện quy trình kỹ thuật để nhân rộng trên địa bàn cũng như các tỉnh Đồng bằng sông Hồng.

Đưa công nghệ vào đồng ruộng, hướng đến thương hiệu gạo xanh

Theo TS. Nguyễn Văn Hùng, chuyên gia cao cấp của IRRI, cho biết kết quả bước đầu từ mô hình triển khai trong vụ Xuân năm 2026 cho thấy công nghệ gieo sạ hàng kết hợp vùi phân đã mang lại hiệu quả rõ rệt. Theo đó, mô hình giúp giảm khoảng 30% lượng phân bón, tiết kiệm ít nhất 7 triệu đồng/ha chi phí sản xuất, đồng thời nâng lợi nhuận của người trồng lúa thêm khoảng 21 triệu đồng/ha.

Mặc dù, mới trải qua một vụ sản xuất và cần tiếp tục được đánh giá trong nhiều điều kiện khác nhau, những kết quả ban đầu đã cho thấy tiềm năng của việc đổi mới phương thức canh tác.

Lễ khởi động Chuỗi liên kết sản xuất lúa xanh - bền vững và nông nghiệp tuần hoàn từ rơm. (Ảnh: Phương Nam)

“Công nghệ mới cho thấy hoàn toàn có thể thay thế các phương thức truyền thống. Không chỉ giảm giống, giảm phân bón, giảm thuốc bảo vệ thực vật và chi phí lao động, mô hình còn tạo nền tảng cho sản xuất nông nghiệp xanh thông qua giảm sử dụng vật tư đầu vào và giảm phát thải trong toàn bộ quá trình canh tác”, ông nói.

Theo ông Hùng cho biết, trong vụ Mùa năm 2026 mô hình sẽ tiếp tục được triển khai tại Hải Phòng và Ninh Bình với sự tham gia của các doanh nghiệp nhằm từng bước hình thành chuỗi giá trị nông nghiệp xanh. Khu vực tư nhân giữ vai trò quan trọng trong quá trình chuyển giao và nhân rộng công nghệ, góp phần xây dựng thương hiệu gạo xanh, gạo phát thải thấp của Việt Nam, đáp ứng các tiêu chuẩn sản xuất bền vững và hướng tới thị trường tín chỉ carbon.

TS. Nguyễn Văn Hùng - Chuyên gia cao cấp của IRRI chia sẻ kỹ thuật canh tác.

Bên cạnh đổi mới kỹ thuật canh tác, IRRI cũng đã chuyển giao quy trình sản xuất phân hữu cơ từ rơm rạ với công nghệ chuyên biệt, giúp rút ngắn thời gian phân hủy xuống còn khoảng 30 ngày. Nguồn phân hữu cơ sau xử lý chứa hệ vi sinh vật có lợi, góp phần cải tạo đất, hạn chế mầm bệnh, giảm sử dụng thuốc bảo vệ thực vật và có thể ứng dụng trên nhiều loại cây trồng.

Đồng thời, việc kết hợp đổi mới kỹ thuật canh tác với tận dụng phụ phẩm nông nghiệp không chỉ thúc đẩy phát triển nền nông nghiệp tuần hoàn, xanh và phát thải thấp mà còn góp phần nâng cao thu nhập cho người nông dân, bảo đảm an ninh lương thực và gia tăng giá trị thương hiệu gạo Việt Nam.

Phương Nam