Khơi dậy sức mạnh người Hà Nội trong kỷ nguyên mới

Chương trình biểu diễn "Áo dài trên con đường di sản” trong khuôn khổ Festival Thăng Long - Hà Nội 2025. Ảnh: V.M

Người Hà Nội thời đại mới

Từ nhiều năm nay, Hà Nội luôn xác định xây dựng người Hà Nội thanh lịch, văn minh là nhiệm vụ trọng tâm trong chiến lược phát triển văn hóa và con người Thủ đô. Không chỉ dừng lại ở những khẩu hiệu hay phong trào mang tính hình thức, thành phố đang từng bước đưa các chuẩn mực văn hóa trở thành nền tảng ứng xử trong đời sống xã hội.

Điều này được thể hiện rõ qua nhiều chương trình, nghị quyết chuyên đề như: Nghị quyết số 09-NQ/TU của Thành ủy Hà Nội về “Phát triển công nghiệp văn hóa trên địa bàn Thủ đô giai đoạn 2021-2025, định hướng đến năm 2030, tầm nhìn đến năm 2045” hay Chương trình hành động số 08-CTr/TU triển khai Nghị quyết 80-NQ/TW của Bộ Chính trị. Những định hướng này cho thấy Hà Nội đang đặt con người vào vị trí trung tâm của chiến lược phát triển.

Theo PGS.TS Bùi Hoài Sơn, Ủy viên chuyên trách Ủy ban Văn hóa và Xã hội của Quốc hội, nếu trước đây hình ảnh người Hà Nội thường gắn với nét thanh lịch, hào hoa, ứng xử chuẩn mực thì trong bối cảnh mới, những phẩm chất ấy cần tiếp tục được bồi đắp bằng tinh thần hội nhập, sáng tạo và trách nhiệm công dân. Người Hà Nội của kỷ nguyên mới không chỉ biết gìn giữ cốt cách Tràng An mà còn phải có tri thức, bản lĩnh văn hóa và khả năng thích ứng với những thay đổi nhanh chóng của thời đại số.

Đồng quan điểm, PGS.TS Phạm Quang Long, nguyên Giám đốc Sở Văn hóa và Thể thao Hà Nội cho rằng, trước yêu cầu đổi mới, sáng tạo không ngừng của đất nước, người Hà Nội hôm nay phải hội tụ nhiều phẩm chất như: Có tri thức, bản lĩnh hội nhập, ý thức cộng đồng, khả năng sáng tạo và biết gìn giữ bản sắc văn hóa dân tộc. Một người Hà Nội trong thời đại số không chỉ thanh lịch trong lời nói, hành vi mà còn cần có văn hóa số và trách nhiệm xã hội trên không gian mạng.

Đoàn viên, thanh niên phường Văn Miếu - Quốc Tử Giám ra quân vệ sinh môi trường, góp phần làm đẹp môi trường công cộng. Ảnh: P.V

Thực tế, Hà Nội đã và đang từng bước hiện thực hóa những tiêu chí xây dựng người Hà Nội trong giai đoạn mới thông qua nhiều hoạt động cụ thể. Các bộ Quy tắc ứng xử nơi công sở và nơi công cộng được triển khai rộng rãi gần 10 năm qua tại các cơ quan, đơn vị, không gian công cộng đã góp phần hình thành thói quen ứng xử văn minh trong đời sống thường nhật. Ngành Văn hóa và Thể thao Hà Nội cũng xác định các tiêu chí cho người Hà Nội thời đại mới gồm: Hào hoa - Thanh lịch - Nghĩa tình - Văn minh - Sáng tạo.

Tại nhiều trường học ở Hà Nội, mô hình văn hóa học đường được triển khai đồng bộ nhằm giáo dục học sinh từ những hành vi nhỏ nhất. Không ít trường đã đưa nội dung giáo dục văn hóa ứng xử, kỹ năng số, trách nhiệm công dân vào các hoạt động ngoại khóa, giúp học sinh hình thành ý thức về văn hóa và trách nhiệm xã hội từ sớm.

Ở cộng đồng dân cư, nhiều mô hình xây dựng tổ dân phố văn hóa, tuyến phố văn minh đô thị cũng đang tạo nên những chuyển biến tích cực. Những hình ảnh đẹp như người dân chủ động phân loại rác, giữ gìn không gian công cộng, tham gia các hoạt động văn hóa cộng đồng hay ứng xử văn minh với du khách dần trở thành nét quen thuộc ở nhiều khu dân cư của Thủ đô.

Không chỉ chú trọng xây dựng môi trường văn hóa, Hà Nội còn đặc biệt quan tâm tới việc phát triển con người toàn diện thông qua giáo dục, khoa học, nghệ thuật và di sản. Các bảo tàng, di tích lịch sử ngày càng đổi mới cách tiếp cận công chúng bằng công nghệ số và các hoạt động giáo dục di sản. Đây không chỉ là hoạt động bảo tồn văn hóa mà còn góp phần bồi dưỡng nhân cách, thẩm mỹ và tình yêu lịch sử cho thế hệ trẻ, từ đó hình thành cốt cách, phẩm chất của người Hà Nội trong thời đại mới.

Khơi thông nguồn lực sáng tạo trong thế hệ trẻ

Một trong những điểm nhấn quan trọng của Nghị quyết 80-NQ/TW là yêu cầu phát huy tối đa sức sáng tạo của con người Việt Nam, coi văn hóa là nguồn lực nội sinh cho phát triển bền vững. Việc Hà Nội gia nhập Mạng lưới các Thành phố Sáng tạo của UNESCO năm 2019 đã mở ra một tư duy mới về phát triển đô thị dựa trên tri thức, sáng tạo và văn hóa. Trong mô hình phát triển ấy, con người không chỉ là đối tượng thụ hưởng mà còn là chủ thể tạo ra những giá trị mới cho thành phố.

Lực lượng sáng tạo trẻ tham gia Lễ hội Thiết kế sáng tạo Hà Nội 2024. Ảnh: P.V

Theo PGS.TS Dương Văn Sáu, giảng viên Trường Đại học Văn hóa Hà Nội, giới trẻ đang đóng góp rất lớn cho các hoạt động văn hóa, sáng tạo của Thủ đô và cả nước. Họ không chỉ là người thụ hưởng văn hóa mà còn là những người kiến tạo nên các không gian văn hóa, sáng tạo mới. “Để phát huy năng lực của người trẻ, bên cạnh việc bồi đắp kiến thức còn cần nâng cao ý thức trách nhiệm của họ đối với văn hóa dân tộc”, PGS.TS Dương Văn Sáu nêu ý kiến.

Những năm gần đây, Hà Nội đã hình thành hàng trăm không gian sáng tạo văn hóa, nghệ thuật, thiết kế và khởi nghiệp. Từ không gian đi bộ hồ Hoàn Kiếm, khu vực Hồ Văn thuộc quần thể Văn Miếu - Quốc Tử Giám, không gian văn hóa sáng tạo Hồ Tây cho tới các lễ hội như Lễ hội Thiết kế sáng tạo Hà Nội, Festival Thăng Long - Hà Nội, Lễ hội Du lịch Hà Nội… đều có dấu ấn đậm nét của người trẻ. Những sản phẩm văn hóa - du lịch tạo tiếng vang cho Thủ đô như tour đêm Hỏa Lò, đêm hội hoa đăng Văn Miếu hay tour “Ký ức Cột cờ” tại Hoàng thành Thăng Long cũng cho thấy sự đóng góp không nhỏ của thế hệ trẻ, góp phần thúc đẩy phát triển công nghiệp văn hóa của Thủ đô.

Từng đảm nhiệm vai trò đạo diễn lễ khai mạc Lễ hội Thiết kế sáng tạo Hà Nội các năm 2023 và 2024, đạo diễn 9X Nguyễn Quốc Hoàng Anh cho rằng, kỷ nguyên mới đang mở ra nhiều cơ hội nhưng cũng đặt ra không ít thách thức với thế hệ trẻ. “Người trẻ hôm nay không chỉ cần nhiệt huyết, tri thức và năng lực chuyên môn, mà còn phải xây dựng văn hóa ứng xử phù hợp với thời đại, giữ tinh thần không ngừng học hỏi, sẵn sàng hội nhập và kết nối với thế giới”, Hoàng Anh chia sẻ.

Nhiều hoạt động sáng tạo của Hà Nội có sự tham gia của những người trẻ. Ảnh: VM

Có thể thấy, người trẻ đang trở thành nguồn lực sáng tạo không thể thiếu của Thủ đô và cả nước, đóng góp lớn cho nền kinh tế sáng tạo. Tuy nhiên, thực tế cũng cho thấy nhiều người trẻ vẫn thiếu không gian phát triển và cơ chế hỗ trợ đủ mạnh để hiện thực hóa ý tưởng sáng tạo. Không ít dự án khởi nghiệp văn hóa, nghệ thuật cộng đồng hay sáng tạo số vẫn gặp khó khăn về vốn, cơ chế pháp lý và cơ hội tiếp cận thị trường.

Vì vậy, để hiện thực hóa tinh thần của Nghị quyết 80-NQ/TW trong xây dựng con người Hà Nội mới, PGS.TS Bùi Hoài Sơn cho rằng Hà Nội cần tiếp tục hoàn thiện chính sách hỗ trợ công nghiệp văn hóa, khởi nghiệp sáng tạo và phát triển tài năng trẻ. Thành phố cần xây dựng thêm các quỹ hỗ trợ sáng tạo, trung tâm đổi mới sáng tạo văn hóa; mở rộng không gian công cộng dành cho nghệ thuật cộng đồng; đồng thời tạo điều kiện để người trẻ tham gia trực tiếp vào các hoạt động bảo tồn di sản, thiết kế đô thị và phát triển văn hóa số.

“Quan trọng hơn, cần chú trọng giáo dục thẩm mỹ và nuôi dưỡng khát vọng sáng tạo cho giới trẻ. Một đô thị sáng tạo không chỉ cần công nghệ hiện đại mà còn cần những công dân có tư duy nhân văn, có khả năng cảm thụ nghệ thuật và ý thức trách nhiệm với cộng đồng”, PGS.TS Bùi Hoài Sơn nhấn mạnh.

Nghị quyết 80 đã mở ra một tư duy phát triển mới, trong đó văn hóa không đứng ngoài kinh tế mà trở thành động lực thúc đẩy phát triển. Với Hà Nội, xây dựng người Hà Nội trong kỷ nguyên mới chính là hành trình khơi dậy sức mạnh văn hóa, đánh thức nguồn lực sáng tạo và tạo dựng thế hệ công dân có đủ năng lực đưa Thủ đô bước vào tương lai bằng sức mạnh mềm của văn hóa và con người.

Hoàng Quyên