Khoảng cách thu nhập chưa thu hẹp

Chênh lệch thu nhập giới vẫn tồn tại. Ảnh minh họa

Thực trạng toàn cầu

Các dữ liệu mới nhất cho thấy chênh lệch thu nhập giữa nam và nữ vẫn tồn tại rõ rệt ở hầu hết các nền kinh tế và chưa có dấu hiệu thu hẹp bền vững. Theo báo cáo của Công ty phân tích lương thưởng Payscale (Mỹ), năm 2026, phụ nữ chỉ kiếm được khoảng 0,82 USD cho mỗi 1 USD của nam giới, giảm nhẹ so với năm trước. Nếu kéo dài trong suốt 40 năm làm việc, mức chênh lệch này tương đương khoảng 1 triệu USD thu nhập bị mất đi. Bà Ruth Thomas – Giám đốc chiến lược lương thưởng của Payscale nhận định: “Khi khoảng cách thu nhập vẫn tồn tại hoặc mở rộng, phụ nữ có xu hướng mất động lực, rời bỏ công việc hoặc chuyển việc, làm suy giảm nguồn nhân lực chất lượng”.

Đáng chú ý, chênh lệch này không đứng yên mà có xu hướng nới rộng theo thời gian. Khi mới đi làm, chênh lệch chỉ khoảng 12%, nhưng tăng lên 19% sau 10 năm và có thể đạt tới 25% sau 30 năm. Ở nhóm tuổi trên 45, phụ nữ chỉ còn kiếm được khoảng 0,71 USD so với nam giới, trong khi ở cấp điều hành, con số này giảm xuống 0,69 USD.

Mức cách biệt càng trở nên rõ nét trong các ngành có thu nhập cao. Theo Báo Financial News London (Anh), trong lĩnh vực quản lý tài sản, phụ nữ chỉ kiếm được khoảng 70% thu nhập của nam giới, tương đương mức chênh lệch gần 30%. Nguyên nhân chủ yếu đến từ hệ thống thưởng và các vị trí tạo doanh thu mà nam giới vẫn chiếm tỷ lệ lớn.

Ở cấp độ lãnh đạo, sự chênh lệch càng thể hiện rõ. Báo cáo của Diễn đàn các tổ chức tiền tệ và tài chính chính thức (OMFIF) cho thấy phụ nữ hiện chỉ chiếm 19% các vị trí lãnh đạo cấp cao trong ngành tài chính toàn cầu. Với tốc độ cải thiện hiện tại, phải mất hơn 20 năm nữa mới có thể đạt được sự cân bằng.

Không chỉ dừng lại ở yếu tố công việc, vai trò gia đình cũng là một nguyên nhân quan trọng. Tại Ý, phụ nữ được nghỉ thai sản khoảng 5 tháng, trong khi nam giới chỉ khoảng 10 ngày. Sự chênh lệch này khiến phụ nữ tiếp tục gánh phần lớn trách nhiệm chăm sóc con cái, dẫn đến gián đoạn sự nghiệp và giảm thu nhập.

Tại các nền kinh tế đang phát triển, khoảng cách thu nhập còn chịu ảnh hưởng mạnh từ yếu tố xã hội và cấu trúc lao động. Tại Ấn Độ, phụ nữ chỉ kiếm được khoảng 70% thu nhập của nam giới, trong khi hơn 90% lao động nữ làm việc trong khu vực phi chính thức, nơi các quy định về lương gần như không được kiểm soát.

Đáng chú ý, bất bình đẳng thu nhập không chỉ bắt nguồn từ thị trường lao động mà còn liên quan đến các lĩnh vực nền tảng như y tế. Một phân tích gần đây cho thấy các chương trình y tế dành cho nam giới nhận mức tăng ngân sách cao hơn khoảng 60%, trong khi chỉ khoảng 2% ngân sách nghiên cứu được dành cho các vấn đề sức khỏe đặc thù của phụ nữ.

Thu hẹp cách biệt

Trước tình trạng kéo dài của khoảng cách thu nhập giới, nhiều quốc gia và tổ chức quốc tế đã triển khai các giải pháp mang tính hệ thống, nổi bật là minh bạch hóa tiền lương và cải cách chính sách lao động. Điển hình, Liên minh châu Âu (EU) ban hành Chỉ thị minh bạch lương, yêu cầu doanh nghiệp công khai mức lương ngay từ tuyển dụng, báo cáo chênh lệch thu nhập theo giới và phải điều chỉnh nếu vượt quá 5% mà không có lý do hợp lý. Mục tiêu là giảm bất cân xứng thông tin, nguyên nhân khiến phụ nữ thường nhận mức lương thấp hơn ngay từ đầu.

Tuy nhiên, minh bạch lương không phải lúc nào cũng mang lại hiệu quả như kỳ vọng. Sau các quy định hậu phong trào #MeToo (Phong trào toàn cầu kêu gọi chống quấy rối, xâm hại tình dục và thúc đẩy an toàn, bình đẳng cho phụ nữ) tại Mỹ, tỷ lệ tuyển dụng phụ nữ ở một số khu vực giảm khoảng 7–8%, do doanh nghiệp thận trọng hơn trước rủi ro pháp lý. Đồng thời, việc công bố dải lương có thể khiến thu nhập bị đóng khung, hạn chế thương lượng và vô tình duy trì khoảng cách hiện có.

Bên cạnh minh bạch lương, nhiều quốc gia đã tập trung vào việc cải cách chính sách gia đình, yếu tố được xem là gốc rễ của bất bình đẳng thu nhập. Tây Ban Nha là một ví dụ điển hình. Nước này đã áp dụng chính sách nghỉ thai sản bình đẳng với 16 tuần nghỉ có lương cho cả cha và mẹ, đồng thời quy định không được chuyển nhượng thời gian nghỉ giữa hai bên. Kết quả cho thấy tỷ lệ nam giới tham gia chăm sóc con tăng mạnh, qua đó giúp phụ nữ quay lại thị trường lao động sớm hơn và thu hẹp cách biệt thu nhập.

Ngoài ra, doanh nghiệp cần cải thiện hệ thống đánh giá hiệu suất và phân bổ lương thưởng. Việc tăng lương theo tỷ lệ phần trăm của mức lương hiện tại có thể khiến khoảng cách thu nhập kéo dài theo thời gian. Vì vậy, các chuyên gia khuyến nghị áp dụng mô hình trả lương dựa trên giá trị công việc và hiệu quả thực tế, thay vì mức lương trước đó.

Yếu tố văn hóa – xã hội vẫn đóng vai trò quyết định trong dài hạn. Tại nhiều quốc gia, phụ nữ vẫn gánh phần lớn công việc không được trả lương như chăm sóc gia đình và nội trợ, điều này hạn chế khả năng phát triển sự nghiệp. Các chiến dịch thay đổi nhận thức, khuyến khích nam giới chia sẻ trách nhiệm gia đình và thúc đẩy bình đẳng trong đời sống cá nhân đang được triển khai song song với các chính sách kinh tế.

Khoảng cách thu nhập giới là kết quả của nhiều yếu tố chồng chéo từ chính sách, tổ chức đến văn hóa xã hội. Vì vậy, việc thu hẹp thực trạng này đòi hỏi các giải pháp đồng bộ, từ minh bạch lương, cải cách chính sách đến thay đổi cấu trúc và nhận thức trong toàn xã hội.

Hồng Nhung