'Khoan thư sức dân', tạo dư địa cho doanh nghiệp phục hồi

Giải pháp này tạo ra "khoảng đệm chi phí" giúp hộ kinh doanh và doanh nghiệp vượt khó, phục hồi sản xuất và nuôi dưỡng nguồn thu bền vững

Tạo cơ hội cho doanh nghiệp phục hồi

Theo Cục Thống kê (Bộ Tài chính), trong 7 tháng năm nay, Việt Nam có 155,3 nghìn doanh nghiệp rút lui khỏi thị trường, tăng 7,6% so với cùng kỳ năm trước. Bình quân mỗi tháng có 22,2 nghìn doanh nghiệp rút lui khỏi thị trường. Từ việc khó khăn tiếp cận vốn, vướng mắc thủ tục đất đai, thuế đến áp lực tuyển dụng lao động, tiền lương…, nhiều doanh nghiệp đang phải xoay xở để vượt khó.

Báo cáo khảo sát của Liên đoàn Thương mại và Công nghiệp Việt Nam (VCCI) cho rằng, bên cạnh những khó khăn về pháp lý, hộ và cá nhân kinh doanh đang chịu tác động đáng kể do chi phí đầu vào đắt đỏ, biến động, với 59,3%; thị trường tiêu thụ yếu đi chiếm 43,8%; thiếu nguồn lực như vốn và nhân lực chiếm 32,6%. Doanh nghiệp siêu nhỏ cũng đối mặt với những khó khăn tương tự.

Tỉnh Đồng Tháp gỡ điểm nghẽn để nâng giá trị chuỗi ngành hàng trái cây. Ảnh: Công Trí/TTXVN

Đặc biệt, hộ và cá nhân kinh doanh vẫn gặp nhiều khó khăn trong quá trình chuyển đổi phương pháp nộp thuế từ thuế khoán sang kê khai.

Trước áp lực này, Bộ Tài chính vừa hoàn thiện Dự thảo Nghị quyết của Quốc hội về giảm 30% thuế năm 2026 và 2027, nhằm hỗ trợ doanh nghiệp siêu nhỏ, hộ và cá nhân kinh doanh, góp phần tăng trưởng kinh tế 2 con số.

Theo đó, doanh nghiệp siêu nhỏ có tổng doanh thu năm 2026 và 2027 không quá 10 tỷ đồng dự kiến được giảm 30% số thuế thu nhập doanh nghiệp (TNDN) phải nộp của 2 năm này. Đối với hộ và cá nhân kinh doanh, trường hợp có tổng doanh thu trong năm 2026 và 2027 không quá 10 tỷ đồng sẽ được giảm 30% số thuế thu nhập cá nhân (TNCN) phải nộp trong năm 2026 và 2027.

Ông Nguyễn Quốc Việt, Phó Viện trưởng Viện Nghiên cứu Kinh tế và Chính sách (Trường đại học Kinh tế - Đại học Quốc gia Hà Nội) trả lời phỏng vấn Phóng viên Báo Tin tức và Dân tộc.

Trao đổi với phóng viên báo Tin tức và Dân tộc, ông Nguyễn Quốc Việt, Phó Viện trưởng Viện Nghiên cứu Kinh tế và Chính sách (Trường đại học Kinh tế - Đại học Quốc gia Hà Nội) cho rằng, giảm thuế là một cách “khoan thư sức dân” để nuôi dưỡng nguồn thu

“Tôi muốn nhấn mạnh, 30% ở đây là giảm trên số thuế phải nộp, chứ không phải 30% doanh thu hay 30% lợi nhuận. Do vậy, không nên kỳ vọng đây là một gói cứu trợ có thể giải quyết mọi khó khăn. Nhưng với doanh nghiệp nhỏ, mỗi đồng tiền được giữ lại đúng thời điểm đều rất có giá trị”, GS.TS Mạc Quốc Anh, Phó Chủ tịch kiêm Tổng Thư ký Hiệp hội Doanh nghiệp nhỏ và vừa thành phố Hà Nội (Hanoisme) chia sẻ.

Theo ông Mạc Quốc Anh, việc giảm nghĩa vụ thuế giúp doanh nghiệp cải thiện dòng tiền sau lợi nhuận, tăng khả năng tự tài trợ và quan trọng hơn là tạo tâm lý tích cực để doanh nghiệp tiếp tục đầu tư thay vì co cụm. Việc kéo dài trong năm 2026 và 2027 tốt hơn rất nhiều so với một biện pháp chỉ áp dụng trong vài tháng bởi doanh nghiệp có thể đưa khoản giảm thuế vào kế hoạch tài chính trung hạn.  “Tuy nhiên, cũng cần nhìn thẳng vào một hạn chế: doanh nghiệp đang thua lỗ hoặc chưa phát sinh thu nhập chịu thuế sẽ gần như không hưởng được lợi ích trực tiếp từ giảm thuế thu nhập. Vì vậy, giảm thuế phải đi cùng chính sách tín dụng và hỗ trợ thị trường”, đại diện Hanoisme nhấn mạnh.

Theo Bộ Tài chính, ước tính nếu được áp dụng, chính sách sẽ làm giảm thu ngân sách hơn 6.700 tỷ đồng. Tuy nhiên, GS.TS Mạc Quốc Anh nêu, vấn đề phải đặt ra là 6.701 tỷ đồng đó nếu thu ngay về ngân sách, tạo ra giá trị ra sao? và nếu để lại trong hàng chục nghìn doanh nghiệp, hộ kinh doanh để quay vòng sản xuất thì tạo ra giá trị gì? 

“Nếu tiền được giữ lại giúp doanh nghiệp mua thêm nguyên liệu, trả lương, đầu tư máy móc, số hóa hoạt động, giữ việc làm và mở rộng doanh thu, Nhà nước có thể thu lại nguồn lực trong tương lai thông qua thuế giá trị gia tăng - VAT, thuế thu nhập, bảo hiểm xã hội, thuế từ các doanh nghiệp trong chuỗi cung ứng và đặc biệt là từ một cơ sở thuế lớn hơn””, ông Mạc Quốc Anh chia sẻ.

Cải cách môi trường kinh doanh, mở rộng cách thức tiếp cận vốn

GS.TS Mạc Quốc Anh, Phó Chủ tịch kiêm Tổng Thư ký Hiệp hội Doanh nghiệp nhỏ và vừa TP. Hà Nội (HANOISME)

Nhiều chuyên gia kinh tế cho rằng, nếu muốn chính sách giảm thuế thực sự trở thành động lực tăng trưởng, Việt Nam cần có thêm giải pháp cải thiện môi trường kinh doanh theo hướng đơn giản, minh bạch và ổn định hơn.

Điều mà cộng đồng doanh nghiệp và hộ kinh doanh mong mỏi không chỉ là giảm số tiền thuế phải nộp mà còn là giảm chi phí tuân thủ. Đây là những khoản chi phí phát sinh để thực hiện các quy định về hóa đơn, chứng từ, kế toán, kê khai thuế, quản lý sổ sách và các thủ tục hành chính khác.

“Việc giảm thuế là ngắn hạn, hỗ trợ trước mắt. Về mặt dài hạn, muốn doanh nghiệp yên tâm đầu tư, sản xuất kinh doanh, cần giảm chi phí tuân thủ, chi phí không chính thức, qua đó tăng cơ hội, lợi nhuận, giảm rủi ro cho người kinh doanh. Đó mới là điểm mấu chốt để doanh nghiệp yên tâm hoạt động và mở rộng sản xuất, kinh doanh", ông Nguyễn Quốc Việt nhấn mạnh.

Bên cạnh đó, theo chuyên gia này, Việt Nam cần đồng bộ chính sách kích cầu, tạo thị trường đầu ra cho doanh nghiệp. Khi có thị trường, doanh nghiệp mới có động lực tăng đầu tư, góp phần tạo sức bật cho nền kinh tế.

Nếu được chọn một chính sách bổ sung bên cạnh giảm thuế 30% để đưa vào Nghị quyết đợt này giúp doanh nghiệp phục hồi thực chất, theo ông Mạc Quốc Anh, điều quan trọng nhất với cộng đồng doanh nghiệp nhỏ và vừa là mở rộng khả năng tiếp cận vốn lưu động cho doanh nghiệp nhỏ thông qua cơ chế bảo lãnh tín dụng và cho vay dựa trên dòng tiền, dữ liệu thuế và hóa đơn điện tử thay vì quá phụ thuộc vào tài sản thế chấp.

“Giảm thuế chủ yếu hỗ trợ doanh nghiệp đang có lợi nhuận, trong khi nhóm doanh nghiệp khó khăn nhất lại là những đơn vị đang thiếu tiền mặt, lợi nhuận rất thấp hoặc chưa có lợi nhuận. Đối với họ, 30% của một nghĩa vụ thuế rất nhỏ không thể giải quyết vấn đề thanh khoản”, ông Mạc Quốc Anh trăn trở.

Nhiều ý kiến cho rằng, Việt Nam đang sở hữu ngày càng nhiều dữ liệu về doanh thu từ hóa đơn điện tử, dòng tiền ngân hàng, nghĩa vụ thuế và lịch sử hoạt động. Do vậy, hệ thống ngân hàng, tài chính hoàn toàn có thể sử dụng dữ liệu đó để xây dựng mô hình chấm điểm tín dụng cho doanh nghiệp nhỏ. Nhà nước không nhất thiết phải cho vay trực tiếp mà có thể hoàn thiện cơ chế chia sẻ rủi ro thông qua Quỹ bảo lãnh tín dụng, còn ngân hàng thương mại thực hiện thẩm định và cho vay.

“Nếu kết hợp được giảm thuế + tín dụng theo dòng tiền + đơn giản hóa thủ tục thuế, chúng ta sẽ hình thành một hệ sinh thái chính sách hoàn chỉnh: giảm thuế giúp doanh nghiệp giữ lại vốn; tín dụng giúp doanh nghiệp nhân nguồn vốn đó lên; còn cải cách thủ tục giúp doanh nghiệp dành thời gian cho thị trường thay vì giấy tờ”, ông Mạc Quốc Anh kiến nghị.

Như vậy, đó mới là tinh thần hỗ trợ khu vực kinh tế tư nhân trong giai đoạn mới: không bao cấp doanh nghiệp, mà tạo điều kiện để doanh nghiệp tự tích lũy, tự đầu tư, tự đổi mới và lớn lên bằng năng lực cạnh tranh của chính mình.

Bài, ảnh: Minh Phương/Báo Tin tức và Dân tộc