Khi trường học trở thành 'cầu nối' với thị trường lao động

Đưa hướng nghiệp ra khỏi lớp học

Trong nhiều năm, hướng nghiệp trong trường phổ thông chủ yếu dừng ở các buổi giới thiệu ngành học, tư vấn tuyển sinh đại học.

“Trước đây, học sinh thường nghĩ chỉ có vào đại học mới có tương lai. Các em ít biết đến hệ thống cao đẳng nghề, cũng chưa có nhiều cơ hội tiếp cận thực tế thị trường lao động,” bà Đỗ Thị Định, Phó Hiệu trưởng Trường THPT Cổ Loa chia sẻ.

Nhà trường tăng cường hoạt động giao lưu tư vấn hướng nghiệp, giúp học sinh định hướng rõ ràng hơn về ngành học và con đường nghề nghiệp tương lai. Ảnh: MK

Từ thực tế đó, các trường trên địa bàn xã Đông Anh đã bắt đầu thay đổi cách làm. Hướng nghiệp không còn bó hẹp trong hội trường, mà được “kéo” ra khỏi lớp học, đưa học sinh đến gần hơn với môi trường nghề nghiệp thực tế.

Các ngày hội hướng nghiệp, tuyển sinh được tổ chức với sự tham gia của nhiều trường đại học, cao đẳng nghề và doanh nghiệp. Tại đây, học sinh không chỉ nghe giới thiệu ngành học, mà còn trực tiếp trao đổi với những người đang làm nghề – từ kỹ sư, điều dưỡng viên đến công nhân kỹ thuật.

“Sau các chương trình trải nghiệm, em hiểu rõ hơn từng ngành nghề. Trước đây em nghĩ chỉ có đại học mới là lựa chọn, nhưng giờ em thấy học nghề cũng là hướng đi tốt nếu phù hợp với mình,” em Nguyễn Minh Anh, học sinh lớp 12 Trường THPT Cổ Loa cho biết.

Không dừng ở tư vấn, học sinh còn được tham quan nhà máy, làng nghề, trung tâm đào tạo. Những trải nghiệm này giúp các em hình dung cụ thể về môi trường làm việc, yêu cầu nghề nghiệp, thay vì chỉ tiếp cận qua lý thuyết.

Song song đó, nội dung hướng nghiệp cũng được lồng ghép vào hoạt động trải nghiệm, sinh hoạt lớp; tư vấn cá nhân, tư vấn nhóm được triển khai linh hoạt, có sự tham gia của chuyên gia và cựu học sinh. Các nền tảng trực tuyến cũng được tận dụng để cung cấp thông tin về ngành nghề và nhu cầu lao động.

Ở góc độ bản chất, hướng nghiệp tại Đông Anh đang chuyển từ giới thiệu ngành học sang giúp học sinh hiểu mình phù hợp với điều gì.

“Cầu nối mềm” giữa nhà trường và thị trường lao động

Khác với bậc đại học, nơi có thể liên kết đào tạo trực tiếp với doanh nghiệp, ở cấp THPT, vai trò kết nối được thể hiện theo một cách linh hoạt hơn – như một “cầu nối mềm”, giúp học sinh tiếp cận sớm với thế giới nghề nghiệp.

Điểm đáng chú ý là sự tham gia ngày càng rõ nét của các cơ sở giáo dục nghề nghiệp. Nhiều đơn vị như Trường Cao đẳng Dược Hà Nội, Trường Cao đẳng Nghề Cơ điện Hà Nội hay Trường Cao đẳng Y tế Hà Nội... đã phối hợp với các trường THPT để tư vấn, giới thiệu ngành học, lộ trình đào tạo cũng như cơ hội việc làm sau tốt nghiệp.

Sinh viên Cao đẳng Dược Hà Nội thực hành kỹ năng nghề nghiệp trong phòng thí nghiệm. Ảnh: MK

Ở góc nhìn từ cơ sở đào tạo nghề, sự thay đổi trong nhận thức của học sinh phổ thông đang diễn ra rõ rệt. ThS.Nguyễn Thế Lực, Phó Hiệu trưởng Trường Cao đẳng Dược Hà Nội cho biết, những năm gần đây, số lượng học sinh tìm hiểu và đăng ký các ngành nghề thực hành như dược, điều dưỡng, chăm sóc sức khỏe có xu hướng tăng.

Đáng chú ý, chương trình đào tạo của nhà trường được thiết kế theo hướng thực hành, chiếm khoảng 70% thời lượng học tập. Sinh viên được thực tập tại bệnh viện, nhà thuốc và doanh nghiệp từ sớm, qua đó nâng cao kỹ năng chuyên môn và khả năng thích ứng với môi trường làm việc.

“Điều quan trọng không phải là học đại học hay học nghề, mà là lựa chọn đúng năng lực và nhu cầu xã hội. Khi được tiếp cận thông tin sớm, học sinh sẽ tự tin hơn với quyết định của mình,” ông Lực cho biết.

Thông qua các hoạt động này, học sinh được tiếp cận nhiều ngành nghề cụ thể như dịch vụ, điều dưỡng, kỹ thuật điện, cơ khí, công nghệ ô tô, logistics hay dịch vụ – những lĩnh vực đang có nhu cầu nhân lực lớn nhưng trước đây ít được học sinh phổ thông quan tâm.

Không ít học sinh đã thay đổi lựa chọn sau khi tham gia trải nghiệm. “Trước đây em định thi đại học, nhưng sau khi tìm hiểu, em thấy mình phù hợp với môi trường thực hành hơn. Em đang cân nhắc học cao đẳng nghề để sớm đi làm,” em Phạm Quang Huy, học sinh lớp 12 Trường THPT Cổ Loa chia sẻ.

Ở phía doanh nghiệp, sự tham gia chủ yếu dừng ở mức cung cấp thông tin, chia sẻ nhu cầu tuyển dụng và truyền cảm hứng nghề nghiệp. Tuy không trực tiếp đào tạo, nhưng những thông tin thực tế từ thị trường lại có tác động mạnh đến lựa chọn của học sinh.

“Chúng tôi ưu tiên năng lực thực tế hơn bằng cấp. Với các vị trí kỹ thuật hay dịch vụ, người làm được việc nhanh luôn được đánh giá cao,” ông Nguyễn Đình Thi, Giám đốc Công ty TNHH Dịch vụ ăn uống Minh Đức trên địa bàn xã Đông Anh chia sẻ.

Theo ông Thi, học sinh hiện nay nhanh nhạy, dễ thích ứng, nhưng vẫn cần được trang bị tốt hơn về kỹ năng mềm, ngoại ngữ và tác phong làm việc. “Nếu nhà trường và doanh nghiệp có sự kết nối từ sớm, việc định hướng nghề nghiệp sẽ thực tế hơn, qua đó nâng cao chất lượng nguồn nhân lực,” ông Thi nói.

Giúp học sinh không đi sai đường

Thực tế cho thấy nhu cầu lao động tại địa phương rất đa dạng. Tại một phiên giao dịch việc làm tổ chức trên địa bàn xã Đông Anh năm 2026, gần 3.000 chỉ tiêu tuyển dụng được đưa ra, trải rộng từ kinh doanh, bán hàng, dịch vụ, công nghệ thông tin, kỹ thuật, cơ khí đến dịch vụ, chăm sóc sắc đẹp và sản xuất. Thậm chí, một số lĩnh vực đặc thù như hàng không, kỹ thuật bảo dưỡng máy bay… cũng bắt đầu được giới thiệu trong các chương trình tuyển sinh, mở ra những lựa chọn mới cho người học.

Học sinh tham gia trải nghiệm thực tế nghề nghiệp. Ảnh: MK

Những con số này cho thấy, cơ hội việc làm không chỉ giới hạn ở con đường đại học, mà đang mở rộng theo hướng đa dạng, linh hoạt hơn, đòi hỏi người học phải có lựa chọn phù hợp ngay từ sớm.

Từ góc nhìn của nhà trường, sự thay đổi trong cách làm hướng nghiệp không chỉ nhằm mở rộng lựa chọn, mà quan trọng hơn là giúp học sinh tránh những quyết định sai lầm.

“Hướng nghiệp hiện nay không còn là tuyên truyền, mà phải gắn với thực tế. Điều quan trọng nhất là giúp học sinh chọn đúng ngành, đúng năng lực,” bà Đỗ Thị Định nhấn mạnh.

Ở Đông Anh, một “hệ sinh thái hướng nghiệp” đang dần hình thành, với sự tham gia của nhà trường, cơ sở đào tạo nghề và doanh nghiệp. Trong hệ sinh thái đó, học sinh không còn đứng ngoài quan sát, mà trở thành chủ thể trải nghiệm và quyết định tương lai của mình.

Mai Khôi