Khi tình hình Iran và giá dầu tăng cao khiến 'nền kinh tế hình chữ K' phân hóa thêm sâu sắc

Len lỏi vào từng hộ gia đình

Thuật ngữ “nền kinh tế hình chữ K” xuất hiện trong thời kỳ đại dịch Covid-19, trong đó sử dụng hình chữ K để mô tả sự phân hóa trong trải nghiệm kinh tế: các hộ gia đình thu nhập cao ngày càng khá lên, tạo thành nhánh đi lên, trong khi các hộ gia đình thu nhập thấp ngày càng tụt hậu, tạo thành nhánh đi xuống.

Các chuyên gia kinh tế cho biết, giá dầu và giá xăng tăng cao như một khoản thuế đánh vào sức mua của hộ gia đình và thường tác động tiêu cực tới những người có thu nhập thấp nhiều hơn so với tầng lớp giàu có.

Theo Nicholas Bloom, Giáo sư kinh tế tại Đại học Stanford, ông lo ngại rằng động lực này đang “tiếp nhiên liệu” cho hình dáng chữ K của nền kinh tế.

“Dưới góc độ của một chuyên gia kinh tế, tôi cho rằng đó là một mối lo ngại lớn: sự bất bình đẳng,” ông Bloom phát biểu khi được hỏi về những hệ lụy kinh tế từ căng thẳng tại Trung Đông.

Căng thẳng đã gần như làm tê liệt hoạt động giao thông qua eo biển Hormuz, một tuyến đường vận tải biển trọng yếu cho nguồn cung dầu toàn cầu, tạo ra sự gián đoạn nguồn cung dầu mỏ lớn nhất trong lịch sử.

Hệ quả là giá dầu và giá xăng, vốn được tinh chế từ dầu thô, đã tăng vọt.

Dầu thô Brent - thước đo chuẩn của dầu mỏ toàn cầu, đã tăng hơn 40% kể từ khi xung đột nổ ra vào ngày 28/2, lên khoảng 102 USD/thùng tính đến 14 giờ thứ Ba (giờ miền Đông Mỹ).

Giá xăng trung bình trên toàn nước Mỹ đã chạm mức 3,79 USD/gallon vào thứ Ba, tăng khoảng 87 cent/gallon (tương đương tăng 30%) so với một tháng trước, theo dữ liệu của Hiệp hội Ô tô Mỹ (AAA).

Theo Cơ quan Thông tin Năng lượng Mỹ, giá xăng trung bình hiện cao nhất kể từ tháng 10/2023.

“Điều này đặc biệt gây khó khăn đối với các hộ gia đình có thu nhập thấp và trung bình, những người có ít hoặc không có nguồn lực tài chính dự phòng. Vì vậy, nếu phải trích nhiều thu nhập hơn để đổ đầy bình xăng, họ buộc phải cắt giảm các khoản chi tiêu khác hoặc trả nợ thẻ tín dụng và các khoản nợ khác chậm hơn,” Mark Zandi, chuyên gia kinh tế trưởng tại Moody’s, nhận định.

“Giá xăng cao hoạt động giống như một loại thuế lũy thoái, vì các hộ gia đình thu nhập thấp phải dành một tỷ lệ lớn hơn trong ngân sách cho năng lượng,” ông cho biết.

Nền kinh tế hình chữ K là gì?

Khái niệm về bất bình đẳng tài sản và thu nhập không phải là điều mới mẻ.

Các đợt tăng giá của thị trường chứng khoán và bất động sản có thường giúp tầng lớp thượng lưu - những người nắm giữ phần lớn các loại tài sản này, khá giả hơn, trong khi các hộ thu nhập thấp bị bỏ lại phía sau.

Đại dịch Covid-19 đã đẩy mạnh xu hướng này, khi tài sản từ chứng khoán và bất động sản tăng vọt, trong khi những người có thu nhập thấp phải vật lộn để phục hồi sau tình trạng thất nghiệp cao và vật giá leo thang, từ đó hình thành khái niệm nền kinh tế hình chữ K.

Trước khi căng thẳng tại Trung Đông xảy ra, chi phí sinh hoạt đắt đỏ đã gây ra một cuộc khủng hoảng về khả năng chi trả ngày càng trầm trọng, làm cho đất nước Mỹ ngày càng phân hóa.

Giờ đây, giá xăng cũng đang kéo tụt nhánh dưới của chữ K.

Michael Klein, giáo sư kinh tế tại Đại học Tufts, cho rằng giá dầu cao, tương tự như thuế quan, hoạt động như một “khoản thuế đánh vào khả năng chi tiêu của người dân".

Trong trường hợp này, các hộ gia đình của Mỹ đang trả “thuế” cho các công ty dầu mỏ, chứ không phải cho chính phủ liên bang.

Theo ông Klein, nếu các hộ gia đình chi tiêu nhiều hơn cho xăng dầu, họ sẽ có ít tiền hơn để mua các hàng hóa và dịch vụ khác. Sự thay đổi trong thói quen tiêu dùng này có thể tác động tiêu cực đến nền kinh tế Mỹ, vì chi tiêu của người tiêu dùng chiếm phần lớn trong Tổng sản phẩm quốc nội (GDP) của quốc gia.

Các lĩnh vực khác cũng chịu ảnh hưởng

Biến động giá dầu có tác động dây chuyền, đẩy giá cả tăng cao ở các lĩnh vực khác của nền kinh tế, các chuyên gia cho biết.

Ví dụ, giá dầu diesel tại Mỹ vào thứ Ba đã vượt 5 USD/gallon lần đầu tiên kể từ năm 2022. Theo các nhà kinh tế, điều này làm tăng chi phí vận tải xe tải, từ đó có thể tiếp tục đẩy giá thực phẩm cùng các hàng hóa và dịch vụ khác tăng theo.

Giá nhiên liệu máy bay toàn cầu - một thành phần chi phí lớn đối với các hãng hàng không, đã tăng khoảng 83% trong tháng qua, theo dữ liệu của Hiệp hội Vận tải Hàng không Quốc tế (IATA) tính đến ngày 13/3.

“Chi phí nhiên liệu cao hơn, cùng với các tác động hạ nguồn đối với hoạt động vận tải biển, du lịch và thương mại, có khả năng sẽ gây thêm áp lực lên giá cả tiêu dùng,” Stephen Kates, chuyên gia tài chính tại Bankrate, nhận định.

Thông thường, các doanh nghiệp sẽ chuyển ít nhất một phần chi phí đó sang người tiêu dùng.

(theo CNBC)

Ngọc Mai