Khi đại dương trở thành lớp học

Ngày 19.6, Ban quản lý Khu Dự trữ Sinh quyển thế giới Cù Lao Chàm – Hội An, thành phố Đà Nẵng đã tổ chức hội thảo chia sẻ kết quả thực hiện dự án “Bảo tồn đại dương của chúng ta: Xây dựng mối quan hệ lành mạnh với đại dương thông qua giáo dục vì sự phát triển bền vững tại Việt Nam” (gọi tắt dự án Bảo tồn đại dương của chúng ta).

Hội thảo là dịp để các cơ quan quản lý, tổ chức quốc tế, chuyên gia giáo dục, nhà trường, học sinh và cơ quan báo chí cùng nhìn nhận kết quả đạt được; trao đổi kinh nghiệm triển khai; đồng thời đề xuất giải pháp duy trì, nhân rộng Bộ tài liệu “Giáo dục bảo tồn đại dương” và mô hình Blue Gen tại các trường học ven biển.

Quang cảnh hội thảo

Dự án được triển khai tại Việt Nam với sự phối hợp giữa Ban quản lý Khu Dự trữ Sinh quyển thế giới Cù Lao Chàm – Hội An (BQL Khu DTSQTG Cù Lao Chàm – Hội An) và Tổ chức Giáo dục, Khoa học và Văn hóa của Liên hợp quốc (UNESCO), với sự hỗ trợ tài chính từ Fast Retailing Co., Ltd. – công ty mẹ của thương hiệu UNIQLO.

Tại Việt Nam, dự án được thực hiện tại Khu DTSQTG Cù Lao Chàm – Hội An và Khu DTSQ Rừng ngập mặn Cần Giờ.

Dự án hướng đến mục tiêu thúc đẩy nhận thức và hiểu biết về đại dương, giúp thế hệ trẻ nhận diện rõ hơn mối quan hệ giữa con người với môi trường biển; nâng cao năng lực hành động bền vững thông qua giáo dục vì sự phát triển bền vững; đồng thời đưa nội dung bảo tồn biển, đại dương vào trường học và các hoạt động trải nghiệm thực tiễn.

Các hoạt động truyền thông học đường “Khi đại dương là trường học – Hành trình Blue Gen của Khu sinh quyển Cù Lao Chàm – Hội An” được triển khai trong khuôn khổ dự án. Ảnh:BQL

Tại Khu DTSQTG Cù Lao Chàm – Hội An, dự án tập trung vào các nhóm hoạt động trọng tâm, gồm: đào tạo, tập huấn giáo viên; lồng ghép nội dung giáo dục bảo tồn đại dương trong các tiết học; tổ chức hoạt động dã ngoại, trải nghiệm thực địa gắn với thu gom, khảo sát và phân tích vi nhựa; triển khai ngày hội truyền thông học đường “Khi đại dương là trường học – Hành trình Blue Gen của Khu sinh quyển Cù Lao Chàm – Hội An”.

Bên cạnh đó, dự án tham gia các hoạt động hưởng ứng Ngày Đại dương thế giới (8.6); chia sẻ kết quả thực hiện với các nước trong khu vực gồm Indonesia, Thái Lan và Nhật Bản; tổ chức hội thảo chia sẻ kết quả cấp thành phố và tổng kết cấp quốc gia.

Trong khuôn khổ dự án, đơn vị cũng xây dựng sa bàn Khu sinh quyển Cù Lao Chàm – Hội An theo tiếp cận “từ nguồn đến biển”, thể hiện mối quan hệ hài hòa giữa con người và thiên nhiên.

Ông Nguyễn Hùng Linh, Phó Giám đốc BQL Khu Bảo tồn thiên nhiên Cù Lao Chàm phát biểu tại hội thảo

Ông Nguyễn Hùng Linh, Phó Giám đốc Thường trực Ban Quản lý Khu Bảo tồn thiên nhiên Cù Lao Chàm cho biết, một trong những kết quả quan trọng của dự án là việc xây dựng, thử nghiệm và góp ý Bộ tài liệu “Giáo dục bảo tồn đại dương”.

Bộ tài liệu hỗ trợ nhà trường lồng ghép nội dung bảo tồn đại dương vào chương trình học, kết nối kiến thức trong lớp học với hệ sinh thái biển, tri thức địa phương và các hành động bảo tồn cụ thể.

Dự án đã đạt kết quả nổi bật về quy mô tiếp cận, vượt các chỉ số cam kết tối thiểu. Tổng số học sinh được tiếp cận chương trình là 12.385 học sinh, cùng với 396 giáo viên. Trong đó, 11.027 học sinh tham gia học tập chính khóa trong nhà trường; 472 học sinh tham gia trực tiếp các hoạt động trải nghiệm thực địa, khảo sát rác thải nhựa và vi nhựa tại bãi biển.

Đặc biệt, sự kiện truyền thông học đường “Khi đại dương là trường học – Hành trình Blue Gen của Khu sinh quyển Cù Lao Chàm – Hội An” được tổ chức tại Trường THCS Nguyễn Bỉnh Khiêm, thu hút 848 học sinh và 85 giáo viên đại diện các trường tham gia dự án

Thông qua các hoạt động của dự án, Khu DTSQTG Cù Lao Chàm – Hội An từng bước trở thành “lớp học mở” về bảo tồn đại dương. Học sinh không chỉ được tiếp cận kiến thức về hệ sinh thái biển, rạn san hô, thảm cỏ biển, rác thải nhựa và vi nhựa, mà còn được trực tiếp quan sát, trải nghiệm, thảo luận và đề xuất giải pháp bảo vệ môi trường.

Cách tiếp cận này góp phần chuyển quá trình giáo dục từ truyền đạt kiến thức sang hình thành nhận thức, kỹ năng và hành động cụ thể.

Đối với các trường học, dự án đã hỗ trợ thử nghiệm việc lồng ghép nội dung giáo dục đại dương vào hoạt động giảng dạy và ngoại khóa. Qua đó, giáo dục bảo tồn đại dương được triển khai theo hướng gần gũi, phù hợp với từng cấp học và không làm gia tăng áp lực chương trình.

Dự án cũng góp phần hình thành mạng lưới học sinh nòng cốt “Blue Gen”, lan tỏa thông điệp bảo vệ đại dương trong trường học, gia đình và cộng đồng. Ảnh:BQL

Đối với Khu DTSQTG Cù Lao Chàm – Hội An, dự án góp phần thực hiện chức năng hỗ trợ giáo dục, nghiên cứu và phát triển bền vững của khu sinh quyển. Các kết quả giảng dạy lồng ghép, chuyến đi thực địa, hoạt động truyền thông và sự tham gia của học sinh, giáo viên, nhà trường đã trở thành những hoạt động có ý nghĩa trong kết nối bảo tồn thiên nhiên với giáo dục cộng đồng.

Bên cạnh hoạt động giáo dục trực tiếp, dự án đã xây dựng nhiều sản phẩm truyền thông có khả năng lan tỏa, như bưu thiếp giới thiệu dự án, video ghi lại các dấu mốc triển khai, video giới thiệu chương trình trải nghiệm thực địa của Blue Gen.

Cùng với đó là sản phẩm sáng kiến của học sinh, sa bàn địa hình Khu sinh quyển theo hướng tiếp cận từ nguồn đến biển và các sản phẩm truyền thông được số hóa bằng mã QR.

Các bạn học sinh tham gia hoạt động thu gom vi nhựa trên bãi biển. Ảnh:BQL

Công tác truyền thông số của dự án được triển khai trên trang thông tin điện tử, mạng xã hội của đơn vị, các kênh truyền thông của UNESCO và một số cơ quan báo chí.

Qua đó, hình ảnh, kết quả và thông điệp của dự án được lan tỏa đến học sinh, giáo viên, thanh niên, cơ quan quản lý, cộng đồng địa phương và công chúng; góp phần nâng cao nhận thức về bảo tồn đại dương, giảm thiểu rác thải nhựa, bảo vệ hệ sinh thái biển và thúc đẩy sự tham gia của thế hệ trẻ trong các hành động vì đại dương.

Kết quả của dự án cho thấy giáo dục là giải pháp nền tảng trong bảo tồn đại dương. Khi học sinh được học tập, trải nghiệm và hành động trong chính không gian sinh thái của địa phương, các em có thể trở thành lực lượng tiên phong trong thay đổi nhận thức, hành vi và lan tỏa trách nhiệm bảo vệ biển đến cộng đồng.

Đây cũng là cơ sở quan trọng để Khu DTSQTG Cù Lao Chàm – Hội An tiếp tục phát huy vai trò là mô hình trình diễn về sự hài hòa giữa con người và thiên nhiên, hướng tới phát triển bền vững.

Bà Miki Nozawa, Trưởng Ban Giáo dục, Văn phòng UNESCO tại Hà Nội phát biểu tại hội thảo

Phát biểu tại hội thảo, bà Miki Nozawa, Trưởng Ban Giáo dục, Văn phòng UNESCO tại Hà Nội cho biết, thông qua dự án này, UNESCO mong muốn tăng cường hiểu biết về đại dương, thúc đẩy giáo dục vì sự phát triển bền vững và trao quyền cho thế hệ trẻ tham gia tích cực vào công tác bảo vệ môi trường biển.

Nhờ sự phối hợp hiệu quả đó, các nội dung về bảo tồn đại dương và phát triển bền vững đã được lồng ghép thành công vào cả hoạt động dạy học trên lớp và các hoạt động ngoại khóa. Dự án đã tạo ra những cơ hội học tập ý nghĩa cho hơn 10.000 học sinh tại khu dự trữ sinh quyển và các khu vực lân cận.

UNESCO cam kết tiếp tục đồng hành trong việc thúc đẩy giáo dục vì sự phát triển bền vững và trao quyền cho thế hệ trẻ đóng góp vào một tương lai bền vững, có khả năng chống chịu cao hơn và có trách nhiệm hơn với môi trường.

Đồng thời bày tỏ hy vọng các tài liệu giáo dục được xây dựng với sự hợp tác chặt chẽ của Viện Khoa học Giáo dục Việt Nam, cùng những mô hình, kinh nghiệm tốt được hình thành từ dự án này sẽ tiếp tục được nhân rộng.

UNESCO khuyến khích các nhà trường và chính quyền địa phương tiếp tục lồng ghép nội dung hiểu biết về đại dương vào hoạt động dạy và học, để ngày càng nhiều học sinh được hưởng lợi từ những trải nghiệm học tập giá trị này.

KHÁNH CHI